Toàn cảnh trung tâm xã Xuân Trường.

Giữa hành trình về với vùng cao biên giới Cao Bằng, xã Xuân Trường hiện ra như một điểm nhấn giàu chiều sâu lịch sử và sức sống mãnh liệt. Nơi đây, mùa xuân không chỉ đến từ cảnh sắc núi rừng, mây trời biên viễn, mà còn được bồi đắp dòng chảy lịch sử cách mạng, bởi con người cần cù, kiên cường và khát vọng vươn lên bền bỉ. Tất cả hoà quyện, lan toả trong nhịp sống mới của một xã vùng cao biên giới giàu truyền thống, từng mang nhiều dấu ấn của một thời gian khó nhưng chưa bao giờ lùi bước.

Ngược dòng thời gian hơn 80 năm trước, Xuân Trường khi ấy còn mang tên Đồng Mu – một địa bàn hẻo lánh, cách trở, gần như biệt lập với bên ngoài do địa hình hiểm trở. Chính tại nơi tưởng chừng xa xôi ấy, thực dân Pháp đã lập đồn chiếm đóng. Tuy nhiên, Đồng Mu không chỉ là vùng đất chịu nhiều gian khó, mà còn ghi dấu một sự kiện đặc biệt quan trọng trong lịch sử cách mạng hào hùng. Đêm mùng 4 rạng sáng 5/2/1945, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân đã tổ chức đánh đồn Đồng Mu, buộc quân Pháp rút chạy, giải phóng hoàn toàn địa bàn. Trận đánh mang ý nghĩa to lớn trong giai đoạn đầu xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, đồng thời ghi dấu sự hy sinh anh dũng của đồng chí Xuân Trường (tức Hoàng Văn Nhủng, dân tộc Tày, quê ở xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng), người liệt sỹ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Dấu tích lịch sử thiêng liêng ấy đến nay vẫn được người dân địa phương trân trọng gìn giữ như một phần không thể tách rời của mảnh đất biên giới này.

Sau ngày giải phóng, xã Đồng Mu được mang tên mới Xuân Trường, vừa để ghi nhớ công lao của liệt sỹ Xuân Trường, vừa thể hiện khát vọng về một khởi đầu mới, bền vững và tươi sáng hơn. Trải qua các giai đoạn phát triển, dưới sự lãnh đạo của cấp uỷ Đảng, chính quyền các cấp và sự đồng thuận của nhân dân các dân tộc, Xuân Trường từng bước vượt qua khó khăn, ổn định đời sống và vươn lên phát triển. Qua từng mùa xuân, diện mạo của xã ngày càng đổi thay rõ nét. Các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội vùng cao, biên giới được cụ thể hoá phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương. Kết cấu hạ tầng từng bước được đầu tư khá đồng bộ, 83,2% số xóm, 71% số hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia, 89% số hộ được dùng nước hợp vệ sinh. Đường được mở đến xóm xa, trường học, y tế được xây dựng, nâng cấp, tạo nền tảng quan trọng để người dân yên tâm phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững, ổn định sinh kế và chung sức cùng bộ đội biên phòng giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới.

Lúa nếp hương, cây trồng đặc hữu được người dân xã Xuân Trường phát triển cho hiệu quả kinh tế, nhiều hộ trồng lúa nếp hương có cơ hội làm giàu.

Từ nền tảng hạ tầng ngày càng hoàn thiện ấy, dưới sự lãnh đạo của cấp uỷ Đảng, chính quyền xã, nhân dân Xuân Trường đã chủ động phát huy tiềm năng, thế mạnh sẵn có, xác định phát triển nông nghiệp đặc hữu là hướng đi phù hợp và bền vững. Từng bước khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, tự cung tự cấp, nhiều xóm đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, lựa chọn những loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu vùng cao biên giới,

Với sự định hướng đúng đắn, sản xuất nông nghiệp ở Xuân Trường từng bước khởi sắc. Những thửa ruộng các xóm vùng thấp lại thơm mùi lúa nếp hương lan toả trong gió núi; trên các sườn đồi, mận máu đỏ thắm, lê vàng, lê xanh đặc sản vào mùa thu hoạch mang lại giá trị kinh tế cao. Bên cạnh đó, những nương chàm tía, vườn ruộng hà thủ ô cũng từng bước được gây trồng, chăm sóc theo hướng hàng hoá. Hiện nay, toàn xã có 73 ha lúa nếp hương, khoảng 50 ha mận máu, các cây lê vàng, lê xanh và cây dược liệu như chàm tía, hà thủ ô được nhiều hộ dân tích cực phát triển. Nhiều mô hình sản xuất bước đầu đã mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân, tạo niềm tin và động lực để Xuân Trường tiếp tục vươn lên trên hành trình phát triển mới..

Ông Mông Văn Quốc, Trưởng xóm Bản Chuồng phấn khởi cho biết: xóm có 114 hộ thì 100% hộ đều trồng lúa nếp hương, hộ trồng ít cũng khoảng 5.00 m², hộ trồng nhiều hơn 1 ha. Riêng gia đình ông canh tác 1 ha, năng suất bình quân đạt 43 tạ/ha, với giá bán gạo hiện nay khoảng 50 nghìn đồng/kg. Bên cạnh đó, nhiều hộ trong xóm còn kết hợp trồng lúa nếp hương với cây lê vàng và các loại cây dược liệu như chàm tía, hà thủ ô, cho thu nhập từ vài chục triệu đến trăm triệu đồng mỗi năm. Nhờ đó, kinh tế gia đình từng hộ được nâng lên, người dân có điều kiện cho con em học tập, chất lượng cuộc sống được cải thiện. Gia đình ông Quốc là một trong những hộ làm ăn khá giả của xã.

Cùng với phát triển sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân xã Xuân Trường từng bước được nâng lên rõ rệt. Thu nhập bình quân đầu người 23 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 7% mỗi năm. Niềm tin của người dân vào sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền ngày càng được củng cố. Hôm nay, trong những câu chuyện thường ngày của người dân xã Xuân Trường, không chỉ có chuyện thi đua lao động sản xuất, mùa vụ, mở rộng mô hình kinh tế, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, mà còn là câu chuyện thấm đẫm nghĩa tình quân – dân đồng lòng giữ vững biên giới bình yên.

Quang cảnh đèo Khau Cốc Chà, xã Xuân Trường.

Xe lao nhanh xuống dốc, vượt qua những đoạn đường bằng phẳng, rồi lại chầm chậm trườn lên những con đèo heo hút gió. Hành trình ấy như dẫn dắt con người chạm vào nhịp thở của núi rừng. Phải chăng chính hai âm tiết ”Xuân” và “Trường” đã tạo nên một nét rất riêng đầy gợi cảm, như sự khởi đầu tươi mới của mùa xuân, hoà quyện cùng sức sống bền bỉ, trường tồn theo năm tháng. Sự hài hoà của thiên nhiên, sự đan xen mềm mại của địa hình, cùng bầu không khí trong trẻo, thuần khiết của núi rừng đã hun đúc nên cốt cách con người Xuân Trường: thuỷ chung, đằm thắm, gắn kết, nhân ái, cần cù và kiên cường.

Chính những giá trị ấy đã trở thành niềm tự hào để người dân xã Xuân Trường luôn khẳng định: đến Cao Bằng mà chưa ghé Xuân Trường thì quả là uổng công. Bởi mảnh đất này không chỉ níu chân du khách bằng vẻ đẹp thiên nhiên mà còn bằng chiều sâu văn hoá và trải nghiệm. Nếu chưa một lần thăm Khu di tích lịch sử đồn Đồng Mu, chưa chinh phục đèo Khau Cốc Chà hùng vĩ, chưa thưởng thức vị ngọt đặc trưng của mận máu, lê vàng, lê xanh, chưa nếm món xôi dẻo thơm nấu từ gạo nếp hương, hay chưa hoà mình vào Lễ hội Hoa lê đậm đà bản sắc dân tộc, thì vẫn chưa thể cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của Xuân Trường.

Trong số những điểm nhấn ấy, đèo Khau Cốc Chà hiện lên như một biểu tượng đầy ấn tượng. Với 15 tầng đèo, 14 khúc cua tay áo hiểm trở nối tiếp nhau trên chiều dài 2,5 km, cung đèo uốn lượn mềm mại như dải lụa vắt ngang sườn núi trùng điệp. Ngày nay, Khau Cốc Chà đã khoác lên mình diện mạo mới khi mặt đường được mở rộng, thảm nhựa phẳng phiu, các khúc cua nguy hiểm được cải tạo, giúp việc di chuyển trở nên an toàn và thuận lợi hơn. Dù không nằm trong “Tứ đại đỉnh đèo”, Khau Cốc Chà vẫn mang một sức hút rất riêng, trở thành điểm đến khó cưỡng đối với du khách và những người đam mê khám phá bởi vẻ đẹp hùng vĩ, độc đáo và đầy thử thách.

Đứng trên đỉnh đèo Khau Cốc Chà, giữa mây trời lộng gió, phóng tầm mắt xuống thung lũng trung tâm xã Xuân Trường khi ẩn trong sương, lúc bừng sáng dưới nắng xuân dịu nhẹ, mới cảm nhận hết vẻ đẹp khoáng đạt, nguyên sơ của vùng đất nơi đây. Cảnh sắc ấy không chỉ làm say lòng người, mà còn thêm một lần khẳng định tiềm năng du lịch phong phú, đa dạng của Xuân Trường. Mong sao trong tương lai không xa, những tiềm năng này sẽ sớm trở thành hiện thực, góp phần xây dựng Xuân Trường ngày càng giàu đẹp và vững mạnh.

Vườn cây mận máu của gia đình ông Lương Văn Hà, xóm Cao Bắc, xã Xuân Trường.

Giữa sắc xuân yên bình ấy, nơi phên dậu Tổ quốc, cán bộ, chiến sỹ Đồn Biên phòng Xuân Trường vẫn ngày đêm bền bỉ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Trên mảnh đất giàu truyền thống lịch sử cách mạng, những người lính quân hàm xanh hôm nay tiếp bước cha anh, mang trong mình niềm tự hào, tinh thần trách nhiệm và ý chí quyết tâm cao. Dẫu nhiệm vụ phía trước còn nhiều khó khăn, phức tạp, các anh vẫn âm thầm bám trụ nơi tuyến đầu, vững vàng trước mọi gian lao, thử thách, cùng với nhân dân các dân tộc hai xã biên giới Xuân Trường, Khánh Xuân chung sức, đồng lòng giữ vững từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Không chỉ giữ vững biên cương, cán bộ, chiến sỹ Đồn Biên phòng Xuân Trường còn là chỗ dựa tin cậy, là điểm tựa niềm tin của đồng bào các dân tộc vùng biên. Bằng tấm lòng trách nhiệm và nghĩa tình quân dân sâu nặng, đơn vị đã triển khai hiệu quả nhiều chương trình, mô hình, dự án thiết thực. Từ việc tham gia cùng cấp uỷ Đảng địa phương củng cố hệ thống chính trị cơ sở; chung tay giúp bà con ngày công làm nhà; hỗ trợ, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất; thắp sáng những bản làng vùng biên; tổ chức “Xuân biên phòng ấm lòng dân bản”; đến việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho các gia đình chính sách, người có công, các hộ nghèo, những hoàn cảnh neo đơn. Cùng chính quyền địa phương thực hiện mục tiêu giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới; tuyên truyền pháp luật, xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, đã tiếp thêm niềm tin, động lực để đồng bào biên giới yên tâm lao động sản xuất, gắn bó với quê hương, biên giới.

Từ thực tiễn công tác, gắn bó với địa bàn, Trung tá Vũ Minh Chiến, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Xuân Trường chia sẻ, với mỗi người lính quân hàm xanh, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ luôn gắn liền với việc chăm lo đời sống cho đồng bào. Khi bà con yên tâm làm ăn, cuộc sống ổn định, niềm tin vào Đảng, Nhà nước, vào lực lượng Bộ đội Biên phòng được vun đắp bền chặt, thì biên giới sẽ thực sự bình yên, vững chắc.

“Chính từ những việc làm cụ thể, nghĩa tình giữa quân và dân, ‘thế trận lòng dân – thế trận biên phòng toàn dân’ nơi tuyến đầu Tổ quốc ngày càng được củng cố vững chắc. Đó cũng chính là nền tảng để mùa xuân biên cương luôn xanh tươi, ấm áp – mùa xuân của niềm tin, của sự gắn bó keo sơn và của bình yên bền vững trên mỗi tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc”, khép lại câu chuyện biên cương, Trung tá Vũ Minh Chiến đã khẳng định.

Rời Xuân Trường giữa chiều đầu xuân, khi những cành hoa mận, hoa đào bung nở, nhuộm thắm sắc màu núi rừng biên cương, ta cảm nhận rõ hơn nhịp thở của đất trời nơi phên dậu Tổ quốc. Âm hưởng mùa xuân vọng về, xua tan cái giá lạnh còn vương lại, đánh thức sức sống căng tràn, tươi mới trên từng nếp nhà, con đường, từng xóm bản và trên từng gương mặt. Trong sắc xuân dịu dàng, niềm tin và hy vọng lặng lẽ nảy mầm, mở ra những kỳ vọng cho chặng đường phía trước. Xuân Trường hôm nay không chỉ khoác lên mình vẻ đẹp của mùa xuân, mà còn mang theo khát vọng bình yên, no ấm, bền bỉ vươn lên theo thời gian.