Xây dựng hệ sinh thái kinh tế số thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Minh hoạ

Đối với Việt Nam, phát triển kinh tế số không chỉ nhằm nâng cao năng suất lao động, gia tăng năng lực cạnh tranh mà còn tạo nền tảng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và thích ứng với những biến động của nền kinh tế toàn cầu. Muốn đạt được điều đó, cần xây dựng một hệ sinh thái kinh tế số đồng bộ, nơi Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và các tổ chức xã hội cùng tham gia sáng tạo, kết nối và chia sẻ giá trị.

Hệ sinh thái kinh tế số được hiểu là tổng thể các thành phần bao gồm hạ tầng số, dữ liệu số, nền tảng số, thể chế pháp lý, nguồn nhân lực, doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ tài chính số cùng các mô hình sản xuất, kinh doanh dựa trên công nghệ. Đây là môi trường giúp các chủ thể trong nền kinh tế tương tác hiệu quả, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn so với phương thức tăng trưởng truyền thống.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong chuyển đổi số. Hạ tầng viễn thông, internet băng rộng và mạng di động thế hệ mới được đầu tư mạnh mẽ; các nền tảng thanh toán điện tử, thương mại điện tử, dịch vụ công trực tuyến phát triển nhanh; nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và Internet vạn vật vào sản xuất, kinh doanh. Những kết quả này góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, giảm chi phí giao dịch, mở rộng thị trường và hình thành nhiều mô hình kinh doanh mới.

Tuy nhiên, để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, việc phát triển từng lĩnh vực riêng lẻ là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là tạo lập một hệ sinh thái hoàn chỉnh với sự kết nối chặt chẽ giữa các thành tố. Khi dữ liệu được liên thông, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nền tảng số, người dân được trang bị kỹ năng số và các chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo được triển khai đồng bộ, hiệu quả lan tỏa của kinh tế số sẽ lớn hơn rất nhiều.

Một trong những nền tảng quan trọng nhất của hệ sinh thái kinh tế số là hạ tầng số hiện đại. Hạ tầng này không chỉ bao gồm mạng viễn thông tốc độ cao mà còn có các trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, nền tảng lưu trữ, hệ thống an toàn thông tin và mạng lưới kết nối phục vụ sản xuất thông minh. Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng số sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp ở mọi quy mô, từ các tập đoàn lớn đến doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh, đều có thể tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý.

Dữ liệu được xem là "nguồn tài nguyên mới" của nền kinh tế số. Vì vậy, việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cơ chế chia sẻ dữ liệu an toàn giữa các cơ quan, doanh nghiệp là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và khai thác hiệu quả, các doanh nghiệp có thể phát triển nhiều dịch vụ giá trị gia tăng, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, nâng cao chất lượng sản phẩm và dự báo chính xác nhu cầu của thị trường.

Bên cạnh hạ tầng và dữ liệu, thể chế số đóng vai trò quyết định trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Một môi trường pháp lý minh bạch, linh hoạt sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ mới, phát triển các mô hình kinh doanh số và mở rộng hoạt động trên thị trường quốc tế. Đồng thời, cần hoàn thiện các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin mạng, giao dịch điện tử, chữ ký số, định danh điện tử và tài sản số nhằm tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp khi tham gia môi trường số.

Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái kinh tế số. Việc hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số cần được triển khai theo từng nhóm đối tượng. Đối với doanh nghiệp lớn, cần khuyến khích đầu tư nghiên cứu và phát triển, đổi mới công nghệ, xây dựng các nền tảng số dùng chung. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và hộ sản xuất, cần hỗ trợ tư vấn, đào tạo, tiếp cận tín dụng và các giải pháp công nghệ với chi phí phù hợp. Khi mọi thành phần kinh tế đều tham gia chuyển đổi số, hiệu quả tăng trưởng sẽ được lan tỏa trên phạm vi toàn nền kinh tế.

Một hệ sinh thái số bền vững không thể thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao. Đào tạo kỹ năng số cho người lao động cần được triển khai từ giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp đến đào tạo đại học và đào tạo lại lực lượng lao động. Đồng thời, cần phát triển đội ngũ chuyên gia về trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, khoa học dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa và công nghệ xanh để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế trong giai đoạn mới.

Đổi mới sáng tạo là yếu tố tạo nên sức sống của hệ sinh thái kinh tế số. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm và mạng lưới kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp cần được phát triển mạnh hơn. Khi các ý tưởng mới được thương mại hóa nhanh chóng, nền kinh tế sẽ xuất hiện nhiều doanh nghiệp công nghệ có khả năng cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới.

Trong lĩnh vực sản xuất, kinh tế số góp phần xây dựng các nhà máy thông minh, tối ưu hóa quản lý năng lượng, giảm chi phí logistics và nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong nông nghiệp, công nghệ số giúp truy xuất nguồn gốc, giám sát môi trường sản xuất, ứng dụng cảm biến và trí tuệ nhân tạo để nâng cao năng suất, giảm phát thải và phát triển nông nghiệp xanh. Trong thương mại, các nền tảng số giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tiếp cận khách hàng toàn cầu và phát triển xuất khẩu thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.

Đối với khu vực dịch vụ, hệ sinh thái kinh tế số tạo điều kiện phát triển tài chính số, ngân hàng số, y tế số, giáo dục số, logistics thông minh và du lịch thông minh. Những lĩnh vực này không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra nhiều mô hình kinh doanh mới, mở rộng việc làm và đóng góp tích cực vào tăng trưởng GDP.

Đặc biệt, phát triển kinh tế số cần gắn với tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Công nghệ số giúp quản lý tài nguyên hiệu quả hơn, giảm tiêu hao năng lượng, tối ưu hóa vận tải, kiểm soát phát thải khí nhà kính và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Đây là hướng đi phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam về phát triển bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" trong những thập niên tới.

Trong thời gian tới, để hệ sinh thái kinh tế số phát huy hiệu quả cao nhất, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm: tiếp tục hoàn thiện thể chế; đầu tư đồng bộ hạ tầng số; phát triển dữ liệu mở và nền tảng số quốc gia; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thúc đẩy hợp tác công - tư; tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh mạng; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường số.

Kiến tạo hệ sinh thái kinh tế số không phải là nhiệm vụ của riêng Nhà nước hay cộng đồng doanh nghiệp mà là quá trình huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội. Khi các thành phần của hệ sinh thái được kết nối đồng bộ, vận hành minh bạch và lấy đổi mới sáng tạo làm động lực, kinh tế số sẽ trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế, góp phần nâng cao năng suất, tăng năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo thêm việc làm chất lượng cao và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới./.