Metaverse: Từ không gian ảo đến ứng dụng thực tế

Metaverse là không gian số ba chiều, nơi con người tương tác, làm việc, học tập, giải trí và giao dịch thông qua công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường và internet.

Hiểu đúng về vũ trụ ảo

Metaverse, thường được gọi là vũ trụ ảo, có thể được hiểu là hệ sinh thái các thế giới số, nơi người dùng tương tác thông qua nhân vật đại diện và những giao diện công nghệ khác nhau. Không gian này có thể mô phỏng hoặc kết nối với thế giới thực, phục vụ các hoạt động kinh tế, xã hội và văn hóa. Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) nhấn mạnh đặc điểm trải nghiệm nhập vai trong cách tiếp cận về Metaverse.

Thay vì chỉ nhìn nội dung trên màn hình, người dùng có thể di chuyển trong một không gian ba chiều, quan sát vật thể và tương tác với người khác. Một lớp học, phòng trưng bày hay khu sản xuất có thể được tái hiện để người tham gia tìm hiểu từ xa.

Tuy nhiên, không nên đồng nhất Metaverse với một trò chơi, một ứng dụng thực tế ảo hoặc coi đây là bước thay thế tất yếu của Internet. Khả năng kết nối giữa các thế giới ảo là một đặc điểm quan trọng, nhưng vẫn là vấn đề cần tiếp tục phát triển. Ủy ban châu Âu mô tả Metaverse là mạng lưới các thế giới ảo có khả năng tương tác với nhau.

Công nghệ tạo nên trải nghiệm nhập vai

Thực tế ảo (VR) cho phép người dùng trải nghiệm môi trường số thông qua thiết bị chuyên dụng. Thực tế tăng cường (AR) bổ sung hình ảnh hoặc thông tin số vào môi trường thật. Những công nghệ này giúp người sử dụng quan sát, thao tác và tiếp cận nội dung trực quan hơn.

Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ xây dựng nhân vật tương tác, hướng dẫn người dùng và tạo nội dung. Hạ tầng mạng, điện toán đám mây và thiết bị xử lý đồ họa giúp duy trì hoạt động của các không gian số.

Một hướng phát triển đáng chú ý là kết nối thế giới ảo với bản sao số - mô hình số của một đối tượng hoặc hệ thống thực. Khi được cập nhật bằng dữ liệu phù hợp, mô hình này có thể hỗ trợ theo dõi, mô phỏng và đánh giá các phương án vận hành. ITU đã ban hành khuyến nghị về khả năng tương tác nhằm tích hợp thế giới thực và ảo thông qua bản sao số trong Metaverse.

Blockchain và NFT có thể được sử dụng trong một số nền tảng để ghi nhận giao dịch hoặc quyền đối với tài sản số. Tuy nhiên, đây không phải điều kiện bắt buộc của mọi ứng dụng Metaverse. Việc sở hữu một mã NFT cũng không tự động đồng nghĩa với sở hữu bản quyền hoặc toàn bộ quyền khai thác tài sản mà mã đó đại diện.

Cơ hội cho đào tạo và kết nối nông sản

Đối với nông nghiệp, giá trị đáng quan tâm của không gian ảo nằm ở khả năng giúp người sản xuất tiếp cận kiến thức và thị trường thuận tiện hơn.

Một ứng dụng có thể nghiên cứu là đào tạo kỹ thuật bằng mô phỏng. Thay vì chỉ đọc tài liệu hoặc xem hình ảnh, học viên có thể quan sát cấu tạo thiết bị, trình tự vận hành hay cách bố trí một cơ sở sơ chế trong không gian ba chiều. Những thao tác khó tổ chức trực tiếp có thể được giới thiệu nhiều lần, giúp người học chủ động tìm hiểu.

Với sản xuất hữu cơ, mô phỏng có thể hỗ trợ giải thích cách bố trí vùng đệm, quản lý vật tư đầu vào, ghi chép và phân tách sản phẩm trong quá trình sơ chế, bảo quản. Nội dung phải dựa trên tiêu chuẩn và quy trình chuyên môn phù hợp; trải nghiệm ảo không thay thế kiểm tra thực địa hoặc hoạt động chứng nhận.

Ở khâu thương mại, phòng trưng bày số có thể giới thiệu sản phẩm, vùng nguyên liệu và quy trình chế biến tới đối tác ở xa. Doanh nghiệp, hợp tác xã có thể kết hợp hình ảnh ba chiều với hồ sơ sản phẩm, thông tin truy xuất nguồn gốc và công cụ trao đổi trực tuyến.

Đây là hướng ứng dụng có thể bổ sung cho hội chợ, giao thương và các kênh bán hàng hiện có. Hiệu quả cần được đo bằng khả năng tiếp cận khách hàng, số kết nối phù hợp và chi phí thực hiện, thay vì chỉ dựa vào mức độ mới lạ của công nghệ.

Phát triển công nghệ gắn với nhu cầu thực

Không gian ảo có thể giảm một số nhu cầu đi lại, nhưng không mặc nhiên giúp mọi hoạt động tiết kiệm chi phí hoặc thân thiện hơn với môi trường. Thiết bị, đường truyền, xây dựng nội dung và vận hành hệ thống đều cần nguồn lực. Lợi ích phải được đánh giá theo từng ứng dụng cụ thể.

Dữ liệu cũng là vấn đề cần được quan tâm ngay từ đầu. Thiết bị và nền tảng nhập vai có thể thu thập thông tin về chuyển động, giọng nói, hành vi và tương tác của người dùng. Cơ quan bảo vệ dữ liệu của Anh xác định các thế giới ảo nhập vai là lĩnh vực đặt ra những vấn đề mới về quyền riêng tư.

Với người dân và hợp tác xã, điều kiện tiếp cận thiết bị, kỹ năng sử dụng và chất lượng kết nối mạng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tham gia. Một mô hình phù hợp cần dễ sử dụng, có nội dung thiết thực và có thể tiếp cận bằng những thiết bị sẵn có khi điều kiện cho phép.

Metaverse mở thêm phương thức tổ chức trải nghiệm và tương tác số. Đối với nông nghiệp, lựa chọn ứng dụng nên bắt đầu từ một nhu cầu cụ thể: hướng dẫn kỹ thuật, giới thiệu vùng nguyên liệu hay kết nối người mua. Khi giải quyết được những công việc ấy với chi phí hợp lý, công nghệ mới có thể tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất.