VOAA từ “hai bàn tay trắng” đến nền móng nông nghiệp hữu cơ Việt Nam

Ngày 31/10/2011, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) chính thức được thành lập theo Quyết định số 1820 của Bộ Nội vụ. Ngày 22/5/2012, Đại hội lần thứ nhất Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam long trọng tổ chức tại Hà Nội.

Khởi nguồn từ con số không, chọn hội nhập làm đòn bẩy

Nhìn lại quá trình đổi thay của đất nước, từ thiếu ăn tới ăn ngon, mặc đẹp; nông nghiệp hữu cơ xuất hiện như một đòi hỏi tất yếu của chất lượng sống. Đến khoảng năm 2010, hữu cơ trong nước mới chủ yếu hình thành từ các dự án quốc tế, đặc biệt là tổ chức ADDA (Đan Mạch).

Trong bối cảnh không có chính sách hỗ trợ, không có tổ chức nào tập hợp phong trào nông nghiệp hữu cơ. Tới ngày 31/10/2011, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) chính thức được thành lập theo Quyết định số 1820 của Bộ Nội vụ. Đây được xem là một dấu mốc lịch sử trong việc phát triển của ngành hữu cơ tại Việt Nam. Ngày 22/5/2012, Đại hội lần thứ nhất Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam long trọng tổ chức tại Hà Nội.

Ký ức về những ngày đầu được nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Nguyễn Quốc Cường kể lại: “Từ hai bàn tay trắng… chính sách chưa có, chế độ chưa có, chỗ làm việc cũng không. Nhưng khó khăn thì phải có những cán bộ đủ tâm và đủ tầm… Chúng tôi phân công đồng chí Hà Phúc Mịch đảm nhiệm Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam. Khó khăn ngay từ ban đầu, nhưng sẽ là vinh quang.”

Từ Bắc chí Nam, dấu chân những người tiên phong in trên đồng ruộng. Họ kiên trì vận động, thuyết phục nông dân cùng doanh nghiệp, các nhà khoa học; bằng các bằng chứng thực tiễn tại bảy tỉnh được tổ chức ADDA Đan Mạch hỗ trợ để chuyển sang làm nông nghiệp hữu cơ.

VOAA xác định Việt Nam có ưu thế phát triển nông nghiệp hữu cơ nhờ sự đa dạng sinh học, nhưng khi nông nghiệp hữu cơ thế giới đang đi tới giai đoạn 4.0, đã ra đời được luật hữu cơ ở nhiều nước thì phải kéo ngành nông nghiệp hữu cơ Việt Nam gần với thế giới. Vì vậy, ngay trước Đại hội I, dù kinh phí gần như bằng không, VOAA vẫn mời lãnh đạo IFOAM tới dự, gửi đi tín hiệu hội nhập. Gần một năm sau, ông André Leu, Chủ tịch IFOAM, cùng phu nhân thăm và làm việc với VOAA, được lãnh đạo Chính phủ tiếp tại Văn phòng Chính phủ. Đây có thể xem là “cây cầu” hợp tác bền chặt giữa mạng lưới hữu cơ quốc tế và Việt Nam.

Từ đối thoại chính sách đến bứt phá thị trường

Vào tháng 4/2017, VOAA phối hợp Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Hội nghị toàn quốc về nông nghiệp hữu cơ lần đầu tiên; trong khuôn khổ sự kiện, đã diễn ra lễ ký kết thỏa thuận hợp tác ba bên giữa VOAA, IFOAM (thế giới), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Ngày 5/4/2017, ông André Leu, Chủ tịch IFOAM thăm trang trại bò sữa hữu cơ TH tại Nghĩa Đàn (Nghệ An) và nhận xét: “Trang trại được quản lý một cách chuyên nghiệp và có thể thấy rằng nhà sáng lập đã đặt rất nhiều tâm sức vào nó. Tôi đặc biệt ấn tượng với khu vực trang trại hữu cơ mà tôi vừa được tham quan, ấn tượng là có sự quản lý tổng thể, sự chuyên nghiệp của nhân viên, cách chăm sóc các động vật. Tôi có thể thấy ngay rằng các sản phẩm được sản xuất ở đây sẽ rất chất lượng.”

Đến tháng 12/2017, lần đầu tiên Việt Nam tổ chức Diễn đàn quốc tế về Nông nghiệp Hữu cơ, thu hút tới 400 đại biểu tham dự. Đây cũng lần đầu tiên, một diễn đàn nông nghiệp hữu cơ được người đứng đầu Nhà nước lúc đó là Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường cùng Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam chủ trì.Tập đoàn TH, đơn vị điển hình về sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam, cũng đã đồng hành cùng Hiệp hội hữu cơ Việt Nam trong việc tổ chức kết nối các doanh nghiệp trong và ngoài nước cùng đi con đường này. Những nội dung kết luận của Hội nghị này là bó đuốc soi đường cho nông nghiệp hữu cơ nước ta.

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam tham dự Đại hội Thế giới về Các Huyện Nông nghiệp Hữu cơ (ODWC) lần thứ 3 diễn ra tại thành phố Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây (Trung Quốc), tháng 8/2025.

Thành công của Diễn đàn cũng như nhiều hội thảo, diễn đàn quốc gia và quốc tế được VOAA tổ chức sau đó đã mở đầu cho tiến trình hội nhập quốc tế và xây dựng chính sách và phát triển nông nghiệp hữu cơ của Việt Nam.

Ngay từ ngày đầu thành lập, Hiệp hội đã xác định vấn đề cốt lõi là chính sách, nếu không có chính sách nhiệt huyết của các đơn vị, cá nhân đều không thể phát triển được vì không có môi trường thuận lợi để thành hiện thực.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường)Nguyễn Xuân Cường đánh giá: “Trước đây, Việt Nam chưa có văn bản thể chế về hữu cơ. Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam đã cùng với Bộ Nông nghiệp đề xuất với Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã nhất trí tổ chức hai phiên họp toàn thể quốc gia bàn về lĩnh vực nông nghiệp quốc gia, hữu cơ quốc gia… Kết quả quan trọng là Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định 109/2018. Đây có lẽ là một văn bản pháp luật cao nhất và khá đầy đủ, quy định toàn bộ những hoạt động, trong hệ sinh thái của nông nghiệp hữu cơ.”. Ông cũng khẳng định, VOAA đã trở thành lực lượng hạt nhân, nòng cốt tập hợp hội viên.

Trên phương diện kiến tạo và nâng cao năng lực, VOAA chỉ đạo biên soạn Bộ tài liệu đào tạo về sản xuất nông nghiệp hữu cơ, cho đến nay vẫn là đầu tiên và duy nhất, bao gồm sáu cuốn biên soạn công phu, bài bản. Với mục đích đào tạo giảng viên, nông dân và người sản xuất nông nghiệp hữu cơ do Tổ chức ADDA Đan Mạch tài trợ cùng với các hoạt động giảng dạy đa dạng, từ trực tiếp tới online đã góp phần phổ biến kiến thức cũng như nâng cao nhận thức về nông nghiệp hữu cơ.

Kết quả từ việc ban hành chính sách và truyền thông về nông nghiệp hữu cơ; Đến nay đã có 100% các tỉnh thành có thực hành nông nghiệp hữu cơ. Diện tích đã tăng lên nhanh, trong tốp 10 nước trên thế giới.

2025 là năm thứ 7 VOAA đồng hành, kết nối và mở ra những cơ hội thương mại mới cho ngành hữu cơ Việt Nam tại Biofach - Hội chợ thương mại hàng đầu thế giới về thực phẩm hữu cơ.

Để giới thiệu các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ của Việt Nam, Hiệp hội thường xuyên phối hợp với một số tổ chức quốc tế và Cục Xúc tiến thương mại tham gia các hội chợ quốc tế, điển hình là hội chợ Biofach - CHLB Đức. Nhiều năm qua, VOAA đã nâng tầm các hoạt động xúc tiến thương mại này, trở thành gian hàng quốc gia Việt Nam mang hình ảnh nền nông nghiệp hữu cơ Việt Nam tiến bộ, sánh cùng nông nghiệp hữu cơ thế giới, nông nghiệp nhân văn vì con người.

Vai trò của VOAA được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Bà Jennifer Chang, Giám đốc điều hành IFOAM Châu Á, nhận xét: “Dưới sự lãnh đạo của VOAA, nông nghiệp hữu cơ Việt Nam phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều kết quả tích cực khi làm việc với nông dân và Chính phủ.”

Ông Marco Schluter, Phó Chủ tịch IFOAM - Organics International, coi VOAA là “bước đi đầu tiên để thiết lập một đơn vị tiên phong về hữu cơ tại Việt Nam”, nhấn mạnh đặc trưng khởi nguồn từ cơ sở, khác với quỹ đạo ở châu Âu.

Từ ý chí “biến cái không thể thành có thể”, VOAA đã góp phần đặt nền cho một hệ sinh thái hữu cơ mang bản sắc Việt: chính sách hình thành, năng lực xã hội được gây dựng, thị trường dần mở rộng.

Nếu như năm, mười năm trước, các phương tiện truyền thông hay trong cuộc sống ít phổ biến 4 từ “nông nghiệp hữu cơ”, thì nay điều này đã trở thành một phần không thể thiếu, đó là niềm tự hào của một Hiệp hội đã vận động, tập hợp hàng ngàn hội viên, quy tụ được nhiều nhà khoa học, chuyên gia, người sản xuất về nông nghiệp. Đồng thời là đơn vị đi tiên phong xây móng, đắp nền cho ngành nông nghiệp hữu cơ Việt Nam ngày càng phát triển.

Từ ý chí “biến cái không thể thành có thể”, VOAA đã góp phần đặt nền móng cho một hệ sinh thái hữu cơ mang bản sắc Việt: chính sách hình thành, năng lực xã hội được gây dựng, thị trường dần mở rộng.

Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều gian nan, thử thách. Nhưng kết quả tích lũy hơn một thập kỷ qua cho thấy: Hữu cơ sẽ trở thành xu thế tất yếu trên con đường thực hiện phương pháp nông nghiệp hữu cơ để tương lai tốt đẹp hơn. Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam đã và đang thực hiện một sứ mệnh, nhiệm vụ to lớn mà lịch sử sẽ còn nhắc nhiều tới.