Vĩnh Long xây dựng ngân hàng giống, hướng tới chủ động nguồn giống nông nghiệp

Ông Trần Văn Lâu, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long (thứ hai từ trái sang) và ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long (bên phải) thăm cơ sở sản xuất cây giống cấy mô của Công ty Vigen tại xã Chợ Lách. Ảnh: Minh Đảm.

Ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, vừa chủ trì cuộc họp nghe báo cáo Đề án “Ngân hàng Giống nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, đề án nhằm hình thành trung tâm nghiên cứu, bảo tồn, thu thập, lưu giữ, đánh giá, chọn tạo, phát triển và cung ứng nguồn gen, giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản và hoa kiểng của tỉnh.

Đề án cũng hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu số về nguồn gen; ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ nuôi cấy mô, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trong quản lý, khai thác và phát triển giống.

Qua đó, Vĩnh Long đặt mục tiêu bảo tồn các giống đặc sản, giống bản địa quý hiếm, đồng thời phục vụ phát triển những ngành hàng nông nghiệp chủ lực như dừa, cây ăn trái, hoa kiểng, lúa và thủy sản.

Phát huy thế mạnh cây giống, hoa kiểng

Vĩnh Long có nền tảng sản xuất cây giống và hoa kiểng phát triển lâu đời. Tỉnh xác định đây là một trong những ngành hàng chủ lực, có lợi thế cạnh tranh và giá trị kinh tế cao, góp phần cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Các vùng sản xuất tập trung tại Chợ Lách, Vĩnh Thành, Hưng Khánh Trung, Phú Phụng, Long Đức... Trong đó, vùng Cái Mơn được biết đến là một trong những trung tâm sản xuất cây giống, hoa kiểng lớn, cung cấp sản phẩm cho nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước và từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đến năm 2025, diện tích sản xuất cây giống cây lâu năm và hoa kiểng của tỉnh đạt khoảng 3.497,3 ha, với khoảng 8.155 hộ tham gia.

Nhiều loại giống cây trồng chất lượng cao được sản xuất, cung ứng ổn định cho thị trường như sầu riêng, dừa, mít, bưởi, nhãn, chôm chôm, mận, ổi, cam sành, xoài và một số giống lúa. Nguồn giống không chỉ phục vụ sản xuất tại địa phương mà còn được cung ứng cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.

Ngành hàng cây giống và hoa kiểng không chỉ tạo giá trị kinh tế cao trên một đơn vị diện tích mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế nông hộ và xây dựng thương hiệu nông nghiệp đặc trưng của Vĩnh Long.

Cùng với phát triển sản xuất, công tác quản lý nhà nước về giống cây trồng được tăng cường. Trong năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành 30 quyết định công nhận tiêu chuẩn cơ sở đối với cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng và cây mẹ; đồng thời hướng dẫn các tổ chức, cá nhân quản lý, bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn giống.

Đến nay, toàn tỉnh đã công nhận 190 cây đầu dòng, 1.021 vườn cây đầu dòng với 136.756 cây; 110 vườn cây dừa mẹ với 10.171 cây; 14 vườn cây măng cụt mẹ với 1.003 cây và 3 vườn cây cóc mẹ với 472 cây.

Đây là nguồn vật liệu giống quan trọng để duy trì, chọn lọc và phát triển các giống cây trồng có năng suất, chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hướng tới trung tâm cung ứng giống của vùng

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung góp ý về mục tiêu, định hướng và giải pháp xây dựng ngân hàng giống; trong đó đề xuất ưu tiên phát triển các giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản chủ lực, có lợi thế của địa phương.

Các ý kiến cũng đề nghị tăng cường phối hợp giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hợp tác xã trong nghiên cứu, lai tạo, lưu giữ, nhân giống và chuyển giao khoa học kỹ thuật; đồng thời phát huy vai trò của hợp tác xã trong nhân rộng các mô hình sản xuất giống.

Đề án hướng tới hình thành trung tâm nghiên cứu, bảo tồn, thu thập, lưu giữ, đánh giá, chọn tạo, phát triển và cung ứng nguồn gen, giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản và hoa kiểng. Ảnh: Minh Đảm.

Ông Châu Văn Hòa cho rằng, đối với các tỉnh vùng ĐBSCL, nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế. Muốn phát triển nông nghiệp theo chiều sâu và bền vững, các địa phương cần nâng cao khả năng chủ động nguồn giống.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, việc xây dựng ngân hàng giống có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn, lưu giữ và phát triển các giống đặc sản của địa phương; từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài, nhất là đối với những lĩnh vực còn hạn chế như lúa và thủy sản.

Ông Châu Văn Hòa yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu đầy đủ các ý kiến, rà soát, hoàn thiện tờ trình và đề cương đề án theo hướng ngắn gọn, rõ ràng, bảo đảm tính khả thi.

Trong đó, cần rà soát mục tiêu, phạm vi và thời gian thực hiện theo từng giai đoạn, phù hợp với quy hoạch của tỉnh; bổ sung các chỉ tiêu cụ thể về khả năng chủ động nguồn giống đối với cây trồng, vật nuôi và thủy sản; xác định rõ chức năng của ngân hàng giống trong bảo tồn, lưu giữ, nghiên cứu và sản xuất giống.

Lãnh đạo UBND tỉnh cũng yêu cầu bổ sung các giải pháp nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất giống; bảo tồn, khai thác và phát triển nguồn gen; thu thập, khảo nghiệm và đa dạng hóa nguồn giống.

Bên cạnh đó, đề án cần chú trọng phát triển thị trường, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng trung tâm trưng bày sản phẩm, sàn giao dịch điện tử, truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng; tăng cường liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu trong đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long tiếp tục rà soát cơ sở vật chất, kinh phí, nguồn vốn, cơ quan thực hiện và tiến độ hoàn thành đề án, làm cơ sở trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.