Vườn chanh không hạt 0,4 ha của ông Đặng Văn Dư (bên trái) ở xã Song Lộc. Ảnh : Phúc Sơn – TTXVN

Liên minh Hợp tác xã tỉnh Vĩnh Long đang phối hợp với các đơn vị liên quan và địa phương trong tỉnh khuyến khích nông dân mở rộng diện tích trồng chanh không hạt phục vụ xuất khẩu theo chuỗi liên kết nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp.

Tỉnh đặt mục tiêu năm 2026, diện tích trồng chanh không hạt xuất khẩu đạt 250 ha, năm 2027 đạt 300 ha và đến năm 2030 đạt 500 ha.

Hiệu quả vượt trội

Mô hình trồng chanh không hạt phục vụ xuất khẩu được Liên minh hợp tác xã tỉnh Vĩnh Long phối hợp với Hợp tác xã trồng chanh không hạt Thành Chí (xã Tân An) triển khai từ năm 2020. Qua 5 năm, mô hình này chứng minh tính hiệu quả vượt trội nhờ sự liên kết chặt chẽ trong sản xuất, tiêu thụ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Hộ bà Nguyễn Thị Liên, xã Tân An, thành viên hợp tác xã Thành Chí chuyển đổi 0,4 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng chanh không hạt từ năm 2020. Nhờ tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, vườn chanh gia đình bà cho năng suất ổn định từ 2,5 – 3 tấn mỗi tháng; sau khi trừ chi phí, lợi nhuận bình quân khoảng 30 triệu đồng/tháng.

Nhận thấy hiệu quả vượt trội so với trồng lúa, đầu năm 2024, gia đình bà Liên tiếp tục mở rộng thêm 0,4 ha trồng chanh không hạt. “Điều tôi và các hộ trồng chanh trong hợp tác xã yên tâm nhất là sản phẩm được doanh nghiệp bao tiêu ổn định, giá luôn cao hơn thị trường tối thiểu 3.000 đồng/kg và không thấp hơn 10.000 đồng/kg”, bà Liên chia sẻ.

Ông Phan Đức Tài, Giám đốc Hợp tác xã Thành Chí cho biết: Hiện tại hợp tác xã có 186 thành viên liên kết sản xuất với tổng diện tích 188,4 ha tại 16 xã, phường trong tỉnh. Toàn bộ diện tích này đều được Công ty TNHH MTV The Fruit Republic Cần Thơ bao tiêu để xuất khẩu sang thị trường Hà Lan. Bình quân mỗi tháng hợp tác xã tiêu thụ 120 – 150 tấn, mùa thuận có thể đạt 200 – 250 tấn.

Thành viên liên kết được hợp tác xã hỗ trợ cây giống, kỹ thuật, chuyển giao quy trình canh tác theo tiêu chuẩn GlobalGAP; đồng thời hợp tác xã phối hợp doanh nghiệp giám sát chặt chẽ nhật ký sản xuất, vật tư nông nghiệp, thời gian cách ly nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Vườn chanh không hạt 0,4 ha của ông Đặng Văn Dư (bên trái) ở xã Song Lộc. Ảnh : Phúc Sơn – TTXVN

Giá thu mua của Hợp tác xã Thành Chí luôn duy trì ổn định, thấp nhất 10.000 đồng/kg kể cả khi thị trường giảm sâu; khi giá tăng, hợp tác xã thu mua cao hơn thị trường ít nhất 3.000 đồng/kg. Hiện nay, giá chanh không hạt đạt chuẩn được hợp tác xã thu mua 28.500 đồng/kg, cao hơn giá thị trường 7.500 đồng/kg.

Theo ông Phan Đức Tài, trồng chanh không hạt chủ yếu tốn chi phí đầu tư ban đầu như cải tạo đất, lên liếp, mua cây giống với mức từ 130-180 triệu đồng/ha. Sau 18 tháng, chanh cho thu hoạch, sau 3 năm thu hồi đủ vốn và có lãi. Từ năm thứ 4 trở đi chanh cho năng suất ổn định từ 30–50 tấn/ha/năm; trừ chi phí sản xuất, nếu chỉ tính giá bán bình quân 15.000 đồng/kg, nông dân đạt lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng/năm, cao hơn rất nhiều so với trồng lúa trên cùng vùng đất.

Hướng tới vùng nguyên liệu 500 ha

Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Trung Vẹn cho biết, mô hình chuỗi liên kết trồng chanh không hạt mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội, thu nhập trên cùng diện tích cao hơn từ 5–6 lần so với trồng lúa. Mô hình sản xuất này không chỉ tạo giá trị kinh tế, còn mang lại hiệu quả xã hội rõ nét khi giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 150 lao động tại địa phương. Cùng đó, góp phần nâng cao thu nhập và thay đổi nhận thức sản xuất của nông dân, từ sản xuất truyền thống “không theo nhu cầu thị trường, không kiểm soát, không liên kết” sang sản xuất theo chuỗi, có liên kết, có thị trường và có trách nhiệm.

Thời gian tới, tỉnh Vĩnh Long định hướng phát triển vùng trồng chanh không hạt phục vụ cho thị trường xuất khẩu tập trung tại các khu vực có đất lúa kém hiệu quả, vườn tạp, vườn cam sành già cỗi. Tỉnh có kế hoạch phấn đấu từ nay đến năm 2030 đạt 500 ha, trở thành vùng nguyên liệu chủ lực của doanh nghiệp.

Công ty TNHH MTV The Fruit Republic Cần Thơ cam kết bao tiêu toàn bộ sản lượng chanh hiện có và tiếp tục đồng hành khi địa phương mở rộng vùng nguyên liệu. Bên cạnh giá thu mua cao, năm 2026, doanh nghiệp còn áp dụng chính sách cộng thưởng từ 500 – 2.000 đồng/kg tùy tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, nhằm khuyến khích nông dân tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật sản phẩm nông nghiệp tốt.

Nông dân tham gia trồng chanh không hạt liên kết theo mô hình trên được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ nông dân và Liên minh hợp tác xã tỉnh. Thời gian qua, trong số 186 hộ trồng chanh không hạt liên kết với Hợp tác xã Thành Chí có 73 hộ đã được vay vốn với tổng số tiền 3,265 tỷ đồng để đầu tư chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Bên cạnh đó, nông dân được cung cấp cây giống, được hướng dẫn, chuyển giao toàn bộ quy trình trồng, chăm sóc theo tiêu chuẩn xuất khẩu của doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Trung Vẹn, để đạt vùng nguyên liệu chanh không hạt 500 ha theo kế hoạch, các ngành chức năng, địa phương và doanh nghiệp tiếp tục phát huy vai trò đồng hành, hỗ trợ nông dân từ khâu quy hoạch, đầu tư hạ tầng vùng trồng, chuyển giao kỹ thuật sản xuất theo chuẩn quốc tế, đến tổ chức thu mua ổn định theo chuỗi liên kết bền vững. Cùng đó là việc tăng cường quản lý chất lượng, kiểm soát vùng trồng, xây dựng niềm tin của người dân vào doanh nghiệp và thị trường, tạo nền tảng vững chắc để Vĩnh Long không chỉ mở rộng diện tích mà còn nâng tầm giá trị, từng bước khẳng định vị thế vùng nguyên liệu chanh không hạt xuất khẩu của tỉnh trong thời gian tới.

Liên minh Hợp tác xã đề xuất Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh tham mưu cấp thẩm quyền đưa cây chanh không hạt vào danh mục nhóm cây trồng chủ lực của tỉnh để có chính sách hỗ trợ phát triển; quy hoạch vùng trồng cụ thể. Đồng thời xây dựng sổ tay hướng dẫn quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc; hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí để tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật cho nông dân. Bên cạnh đó, các đơn vị phối hợp xây dựng “quy tắc liên kết” xác định rõ trách nhiệm giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp nhằm tạo nền tảng vững chắc cho chuỗi giá trị chanh không hạt phát triển bền vững.

Mô hình trồng chanh không hạt xuất khẩu không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần nâng cao uy tín nông sản Vĩnh Long trên thị trường quốc tế, tạo niềm tin để nông dân gắn bó với kinh tế tập thể, sản xuất theo chuỗi liên kết hiện đại. Sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, tỉnh Vĩnh Long kỳ vọng đưa chanh không hạt trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương.