Người dân Mù Cang Chải thu hoạch táo mèo.

Giá trị kinh tế từ loài cây “chua, chát”

​Táo mèo không phải là loại quả dễ ăn. Vị chua, chát đặc trưng khiến nhiều người e ngại khi thưởng thức trực tiếp. Tuy nhiên, chính những hương vị này lại tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt khi được chế biến. Quả táo mèo được dùng để ngâm rượu, làm dấm, mứt, ô mai và cả siro. Các sản phẩm này không chỉ là thức uống, món ăn truyền thống mà còn mang lại giá trị kinh tế cao, được thị trường ưa chuộng.

​Đặc biệt, rượu táo mèo đã trở thành một thương hiệu nổi tiếng, là đặc sản không thể thiếu trong các bữa tiệc và là món quà ý nghĩa của du khách khi đến thăm vùng núi Tây Bắc. Việc sản xuất rượu táo mèo không chỉ giúp người dân tiêu thụ hết sản phẩm mà còn tạo ra một nguồn thu nhập ổn định và bền vững.

​Trước đây, cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu dựa vào nương rẫy và các loại cây trồng truyền thống. Năng suất thấp, đầu ra không ổn định khiến nhiều hộ gia đình rơi vào cảnh khó khăn. Tuy nhiên, khi chuyển đổi sang trồng táo mèo, nhiều hộ đã có thu nhập cao hơn hẳn.

​Chị Sùng Thị Bla ở thôn Trống Khua, xã Lao Chải, chia sẻ: “Nhà tôi trước đây nghèo lắm. Từ khi trồng táo mèo, mỗi năm thu hoạch xong, bán cho thương lái cũng được vài chục triệu đồng. Có tiền, tôi mua thêm máy móc, lo cho các con ăn học đầy đủ”.

“Hiện tại, giá bán quả táo mèo đang được thu mua 8.000 - 10.000 đồng/kg, vào chính vụ chỉ được 4.000 - 6.000 đồng/kg. Dù giá chưa cao nhưng năm nào gia đình tôi cũng thu khoảng 3 - 4 tấn quả, thu nhập khoảng 20 triệu đồng/năm, cao hơn so với trồng lúa, ngô vì không mất chi phí giống, vật tư, chăm sóc”, chị Bla cho biết.

Nhờ đó ​chính quyền địa phương cũng nhận thấy tiềm năng to lớn của cây táo mèo. Các chính sách hỗ trợ kỹ thuật, vốn vay và xây dựng thương hiệu đã được triển khai, giúp người dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và ổn định đầu ra. Từ đó, cây táo mèo không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn giúp người dân gắn bó với đất đai, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Sau thu hoạch, táo mèo được tập trung về điểm tập kết, chờ thương lái tới thu mua.

​Hướng đến phát triển bền vững

​Cây táo mèo không chỉ là một loại cây ăn quả, mà còn là biểu tượng của sự vươn lên, đổi thay cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Vì thế, từ nhiều năm nay, các xã ở khu vực này đã khuyến khích, vận động người dân trồng, chăm sóc, bảo vệ, nhân rộng cây táo mèo- coi đây là cây giảm nghèo bền vững.

Năm 2016, Đề án phát triển cây táo mèo tại hai huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải (cũ) giai đoạn 2016 - 2020 được triển khai với mục tiêu đến năm 2020 diện tích táo mèo đạt 10.000 ha, sản lượng đạt trên 7.500 tấn, tổng kinh phí trên 14 tỷ đồng. Đề án được người dân vùng cao hưởng ứng mạnh mẽ.

Người dân được nhận hỗ trợ cây giống, nhân công trồng, chăm sóc rừng trồng bổ sung và được hưởng toàn bộ sản phẩm khi cây cho quả, được hưởng tiền công bảo vệ rừng, được tập huấn, chuyển giao kỹ thuật làm giàu rừng và các dịch vụ khác. Đổi lại, người dân cam kết bảo vệ, chăm sóc rừng trồng theo quy định. Nhờ đó, đến nay, cây táo mèo đã phát triển thành vùng hàng hóa đặc sản rộng 10.000 ha, trong đó khoảng 50% diện tích đã cho thu hoạch, sản lượng đạt trên 7.000 tấn/năm, doanh thu đạt gần 40 tỷ đồng mỗi năm.

Để đảm bảo đầu ra ổn định cho trái táo mèo, các xã còn đẩy mạnh việc liên kết tiêu thụ với các nhà phân phối, bán hàng tại các trung tâm, thành phố, phối hợp với Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX tỉnh thành lập các tổ hợp tác, HTX thu mua và chế biến sản phẩm quả táo mèo trên địa bàn.

Chia sẻ với PV, ông Sùng Thành Công, Chủ tịch UBND xã Nậm Có chia sẻ: Qua nhiều năm, cây táo mèo đã mang lại hiệu quả kinh tế, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của xã bình quân 8%/năm, riêng năm 2024, giảm tới 10,57%. Xã hình thành được vùng nguyên liệu trên 1.400 ha táo mèo; trong đó, có khoảng 300 ha đã cho thu hoạch quả, năng suất đạt trung bình từ 1,5 - 2 tấn/ha.

Quả táo mèo được dùng để ngâm rượu, làm dấm, mứt, ô mai và cả siro.

Địa phương rất mong tỉnh tiếp tục hỗ trợ, liên kết doanh nghiệp, cơ sở sản xuất chế biến thu mua táo mèo với giá ổn định để bà con yên tâm sản xuất và thoát nghèo bền vững. Không chỉ phát triển cây táo mèo gắn với kinh tế hộ gia đình, hiện táo mèo đang được xã Mù Cang Chải phát triển gắn với du lịch. Đây là một trong những lợi thế quan trọng để xã Mù Cang Chải thu hút du khách ở mọi nơi, mang lại thu nhập cho người dân./.