Vai trò của nông nghiệp đối với xã hội Việt Nam

Hội chợ nông sản hữu cơ luôn thu hút người tiêu dùng quan tâm. Ảnh NT

Trước hết, nông nghiệp giữ vai trò bảo đảm an ninh lương thực, yếu tố sống còn của một quốc gia. Với đặc thù là nước đông dân, truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời, Việt Nam đã xây dựng được hệ thống canh tác đa dạng, tạo ra nguồn lương thực, thực phẩm phong phú và ổn định. Sản xuất lúa gạo, rau màu, chăn nuôi, thủy sản không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu, góp phần nâng cao vị thế quốc gia trên thị trường nông sản thế giới. An ninh lương thực được đảm bảo cũng đồng nghĩa với ổn định xã hội, hạn chế rủi ro đói nghèo và giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động kinh tế toàn cầu.

Thứ hai, nông nghiệp là nguồn sinh kế chủ yếu của hàng chục triệu người dân, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng sâu, vùng xa. Dù tỷ trọng lao động nông nghiệp trong cơ cấu lao động xã hội có xu hướng giảm, nhưng hiện nay nông nghiệp vẫn tạo việc làm cho một bộ phận lớn dân cư. Thông qua sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và các ngành nghề phụ trợ như chế biến, dịch vụ nông thôn, nông nghiệp góp phần quan trọng vào giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, các tầng lớp trong xã hội.

Bên cạnh đó, nông nghiệp đóng vai trò động lực ổn định kinh tế vĩ mô trong những giai đoạn khó khăn. Thực tiễn cho thấy, mỗi khi nền kinh tế gặp biến động, nông nghiệp thường là “bệ đỡ” giúp duy trì tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội. Khả năng tự chủ về lương thực, thực phẩm giúp nền kinh tế giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời tạo dư địa để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ.

Về phương diện văn hóa - xã hội, nông nghiệp là cái nôi của bản sắc văn hóa Việt Nam. Từ tập quán canh tác, lễ hội nông nghiệp, phong tục làng quê đến lối sống gắn bó cộng đồng, tất cả đều bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước. Những giá trị như cần cù, chịu khó, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau được hun đúc qua hàng nghìn năm lao động nông nghiệp. Chính nền tảng văn hóa này đã góp phần tạo nên sức bền xã hội, giúp dân tộc Việt Nam vượt qua nhiều thử thách lịch sử.

Không thể không nhắc tới vai trò của nông nghiệp trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Nông nghiệp gắn liền trực tiếp với tài nguyên đất, nước, rừng và hệ sinh thái. Khi được tổ chức theo hướng xanh, tuần hoàn và thân thiện với môi trường, nông nghiệp không chỉ cung cấp sản phẩm mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính. Xu hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao hiện nay đang mở ra hướng đi mới, giúp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sống.

Trong tiến trình công nghiệp hóa, nông nghiệp còn là nguồn cung nguyên liệu quan trọng cho nhiều ngành công nghiệp chế biến như thực phẩm, đồ uống, dệt may, dược liệu. Sự phát triển của công nghiệp chế biến nông sản không chỉ nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo thêm việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại. Chuỗi giá trị nông nghiệp ngày càng được mở rộng, kết nối chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường.

Nông nghiệp cũng giữ vai trò đặc biệt trong bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và quốc phòng - an ninh. Khu vực nông thôn chiếm phần lớn diện tích và dân số, là “hậu phương” vững chắc của đất nước. Khi đời sống nông dân được nâng cao, hạ tầng nông thôn được cải thiện, niềm tin xã hội được củng cố, thì sự ổn định chính trị - xã hội cũng được tăng cường. Đồng thời, việc phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới góp phần giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới, nhất là ở các vùng chiến lược.

Trong quá trình hội nhập quốc tế, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Biến đổi khí hậu, yêu cầu chất lượng cao của thị trường, cạnh tranh gay gắt đòi hỏi nông nghiệp phải chuyển mình mạnh mẽ. Tuy nhiên, chính những thách thức đó cũng là động lực để đổi mới tư duy phát triển, ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao trình độ quản lý và xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả, có khả năng thích ứng cao.

Phát triển nông nghiệp hữu cơ đang trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam hiện đại, sinh thái và bền vững. Trước sức ép của biến đổi khí hậu, suy thoái đất, ô nhiễm nguồn nước và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, mô hình sản xuất dựa quá nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không còn phù hợp.

Nông nghiệp hữu cơ giúp giảm sử dụng hóa chất tổng hợp, nâng cao độ phì nhiêu và khả năng giữ nước của đất, bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Quan trọng hơn, phương thức sản xuất này tạo ra nông sản an toàn, chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Đây cũng là hướng đi góp phần nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Đối với người sản xuất, chuyển đổi sang hữu cơ không chỉ thay đổi quy trình canh tác mà còn thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, hình thành các chuỗi giá trị minh bạch, ổn định. Khi gắn với kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc, nông nghiệp hữu cơ sẽ trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển nền nông nghiệp xanh, có trách nhiệm và thích ứng lâu dài với biến đổi khí hậu.

Nông nghiệp không chỉ là ngành sản xuất đơn thuần mà còn là trụ cột đa chiều của xã hội Việt Nam, gắn liền với an ninh lương thực, sinh kế người dân, ổn định kinh tế, bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và giữ vững an ninh quốc gia. Trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào, việc coi trọng và đầu tư đúng mức cho nông nghiệp luôn là lựa chọn chiến lược, bảo đảm cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng lâu dài của đất nước.