Hiệp định thương mại tự do ACFTA "phiên bản 3.0" được ký kết cuối năm 2025 vừa qua hứa hẹn sẽ gián tiếp khắc phục tình trạng thâm hụt thương mại giữa Thái Lan và Trung Quốc

Thương mại giữa Thái Lan và Trung Quốc đã mở rộng nhanh kể từ những năm đầu thế kỷ 21, nhờ khuôn khổ Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc (ASEAN–China Free Trade Area), có hiệu lực từ năm 2005. Tuy nhiên, sự mở rộng này không đồng đều giữa hai phía. Trong khi xuất khẩu của Thái Lan sang Trung Quốc gần như dậm chân tại chỗ thì nhập khẩu từ Trung Quốc, đặc biệt là trong các ngành sản xuất, lại tăng mạnh, khiến thâm hụt thương mại của Thái Lan với đối tác này ngày càng lớn. Dòng thâm hụt đã tăng từ khoảng 2 tỷ USD vào năm 2005 lên gần 48 tỷ USD trong năm 2025, tương đương hơn 11% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Thái Lan. Dữ liệu thương mại theo từng quý cho thấy thâm hụt ngày càng sâu chủ yếu là do nhập khẩu nhóm hàng cơ khí, điện tử và phương tiện vận tải tiếp tục tăng, còn xuất khẩu không thể bắt kịp.

Tình trạng mất cân bằng này là hệ quả của mô hình phát triển phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu đầu vào và linh kiện từ Trung Quốc nhưng lại thiếu những ngành sản xuất đầu ra mạnh để tạo thế cân bằng trong thương mại. Ngành công nghiệp Thái Lan đã không tận dụng được lợi thế trong khâu chế biến sâu, dẫn tới hệ số sử dụng công suất giảm và sự tụt hậu so với các nước láng giềng trong khu vực.

ACFTA nâng cấp, còn gọi là phiên bản 3.0, được ký kết vào tháng mười năm 2025 không trực tiếp giải quyết thâm hụt thương mại, nhưng được kỳ vọng sẽ gián tiếp hỗ trợ thông qua việc mở rộng các lĩnh vực hợp tác mới. Thỏa thuận này hướng tới giải quyết các rào cản thương mại trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh và cải thiện kết nối chuỗi cung ứng giữa ASEAN và Trung Quốc. Việc mở rộng hợp tác dự kiến sẽ tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp Thái Lan thâm nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm có hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng để tận dụng hiệu quả ACFTA nâng cấp, Thái Lan cần đẩy mạnh chiến lược phát triển công nghiệp nội địa, tạo ra các ngành sản xuất cạnh tranh hơn thay vì chỉ phụ thuộc nhập khẩu nguyên liệu. Điều này đòi hỏi chính sách thúc đẩy đầu tư, nâng cao năng lực chế biến cũng như hỗ trợ chuyển dịch công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước. Nếu không, thâm hụt thương mại với Trung Quốc có thể tiếp tục gia tăng, làm suy yếu nền kinh tế và tạo áp lực lên yếu tố tỷ giá hối đoái.

Trong bối cảnh bất ổn thương mại toàn cầu, việc cân bằng thương mại với các đối tác lớn như Trung Quốc trở thành thách thức lớn đối với Thái Lan. Dù cải thiện quan hệ thương mại với đối tác ASEAN và Trung Quốc là điều cần thiết, nước này cũng phải định hướng lại chiến lược phát triển công nghiệp để tránh phụ thuộc quá mức vào nguyên liệu nhập khẩu và mất cân đối trong cán cân thương mại.