Ông Thạch Dil, Giám đốc Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu (bên trái) trao đổi với nông dân về quy trình canh tác giống hành tím mới.

Dù giống hành truyền thống chịu ảnh hưởng nhất định bởi mưa gió thất thường, niên vụ năm nay lại ghi nhận điểm sáng từ sự chuyển dịch cơ cấu giống nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu. Bước đi này không chỉ giúp duy trì sản xuất mà còn tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của cây hành tím trong bài toán an sinh xã hội tại địa phương.

Vụ hành tím Tết năm nay, nông dân trồng giống hành truyền thống tại Vĩnh Châu phải đối mặt với nhiều áp lực. Theo ông Thái Văn Tùng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Samaki (xã Vĩnh Hải), mưa lớn kéo dài đã làm chậm lịch xuống giống của bà con. Hiện nay, nhiều diện tích hành chính vụ mới xuống giống được khoảng 10 - 15 ngày nên gần như không có hành bán Tết, phải đợi sau Tết mới bước vào cao điểm thu hoạch.

Thời tiết bất lợi không chỉ làm trễ vụ mà còn khiến năng suất hành sớm ở nhiều nơi sụt giảm mạnh, có khu vực chỉ đạt 200 - 300kg/1.000m2. Bên cạnh đó, nông dân còn phải gánh chịu chi phí đầu vào tăng khi giá hành giống leo thang lên mức 100.000 – 150.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 2 lần so với các năm trước.

Việc chi phí mua giống cao khiến nhiều nông dân e ngại đầu tư. Hệ quả là diện tích xuống giống của một số hợp tác xã chỉ đạt khoảng 60 - 70% so với kế hoạch hàng năm. Trước tình hình đó, Hợp tác xã Samaki đang chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ, sử dụng chế phẩm vi sinh để tiết giảm chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm thêm 5 – 10% khi đưa vào siêu thị.

Mặc dù đối mặt với nhiều áp lực, giá hành tím trên thị trường đang dao động ở mức tốt, từ 25.000 – 30.000 đồng/kg, điều này giúp người nông dân trồng hành vẫn đảm bảo được lợi nhuận.

Một “điểm sáng” trong niên vụ năm nay là việc mở rộng diện tích trồng thử nghiệm giống hành tím mới Maserati F1 (Hà Lan). Hiện tại, Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu liên kết sản xuất và tiêu thụ giống hành này trên diện tích khoảng 20 ha.

Nông dân phường Vĩnh Châu thu hoạch vụ hành tím sớm.

Theo ông Thạch Dil, Giám đốc Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu, sản lượng hành tím thu hoạch sớm của đơn vị ước đạt 50 - 60 tấn, chủ yếu là giống Maserati F1. Bên cạnh đó, hợp tác xã cũng đang liên kết với nông dân trong vùng sản xuất thêm khoảng 50 - 60 tấn hành tím địa phương để đảm bảo nguồn cung cho thị trường Tết.

Chia sẻ về hiệu quả canh tác của giống mới, ông Châu Xuân Long (phường Vĩnh Châu), một nông dân trồng hành tím lâu năm tại địa phương cho biết, giống Maserati F1 mang lại năng suất rất khả quan. Cụ thể, trên diện tích 1.000 m², giống hành này đạt sản lượng 2,5 tấn, cao hơn đáng kể so với mức 1,7 – 1,8 tấn của giống địa phương mà ông canh tác năm trước.

Không chỉ vượt trội về sản lượng, giống hành Maserati F1 còn cho thấy khả năng giúp nông dân giảm đáng kể chi phí thuốc bảo vệ thực vật. Theo ông Châu Hải Khánh (ngụ phường Vĩnh Châu), khi trồng cùng thời điểm, giống hành Maserati F1 cho thấy khả năng chống chịu thời tiết tốt, ít sâu bệnh nên năng suất đạt hơn. Trong khi đó, hành tím địa phương cùng vụ bị hư hại khá nhiều do ảnh hưởng của thời tiết mưa gió thất thường.

Những tín hiệu tích cực từ các hộ tiên phong như ông Long, ông Khánh đang tạo động lực lớn để nhiều nông dân khác mạnh dạn chuyển đổi, hướng tới một nền nông nghiệp thích ứng và bền vững. Để khuyến khích bà con chuyển đổi, một số hợp tác xã đã thực hiện chính sách bao tiêu sản lượng với giá ổn định từ 15.000 - 20.000 đồng/kg.

Vụ hành tím sớm về đích không chỉ mang lại lợi nhuận cho chủ ruộng mà còn tạo sinh kế sôi động cho hàng nghìn lao động địa phương, đặc biệt là người già và phụ nữ. Tại các điểm thu mua và sơ chế của Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu, không khí lao động luôn nhộn nhịp với các công đoạn như lựa hành, bó chùm, phân loại và đóng gói.

Hoạt động này mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho những lao động lớn tuổi không còn đủ sức ra đồng. Bà Lý Thị Tuyết (72 tuổi) chia sẻ, công việc gia công hành giúp bà kiếm được hơn 100.000 đồng mỗi ngày. Tương tự, bà Thạch Thị Lai (76 tuổi) cùng con gái cũng có thu nhập từ 100.000 – 200.000 đồng/ngày nhờ công việc nhẹ nhàng, làm trong mát và linh hoạt thời gian này.

Đối với lực lượng lao động trẻ, thu nhập từ nghề hành tím còn cao hơn. Nhân công sơ chế có thu nhập dao động từ 200.000 – 220.000 đồng/ngày (nữ) và 250.000 – 270.000 đồng/ngày (nam). Ngoài ra, đội ngũ lao động tham gia trồng hành thuê ngoài đồng cũng kiếm được từ 170.000 – 200.000 đồng/ngày.

Ông Thạch Dil, Giám đốc Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu cho biết, hoạt động của hợp tác xã đang tạo việc làm thường xuyên cho 30 – 40 lao động địa phương, giúp nhiều hộ gia đình khó khăn, ít đất sản xuất có thêm thu nhập trang trải cuộc sống mà không phải ly hương đi làm ăn xa.

Được thiên nhiên ưu đãi vùng đất giồng cát đặc thù, hành tím Vĩnh Châu từ lâu đã khẳng định vị thế trên thị trường nhờ chất lượng vượt trội: củ bóng đẹp, độ giòn cao, mùi cay nồng đặc trưng và khả năng bảo quản tự nhiên lâu dài mà không cần hóa chất. Thương hiệu này không chỉ được bảo chứng bởi Chỉ dẫn địa lý và chứng nhận OCOP tiêu biểu của tỉnh Sóc Trăng (cũ), mà còn gắn liền với nhịp sống của người dân địa phương qua 3 vụ canh tác mỗi năm, với diện tích chính vụ lên tới 5.000 ha.

Tuy nhiên, để giữ vững vị thế đó trước thách thức của biến đổi khí hậu, việc mạnh dạn chuyển đổi sang giống mới năng suất cao, chịu hạn mặn và sâu bệnh tốt chính là chìa khóa mở ra tư duy canh tác hiện đại, giảm thiểu rủi ro cho người trồng.

Song song đó, mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ theo chuỗi giá trị đang thực sự trở thành bệ đỡ vững chắc. Việc các Hợp tác xã chủ động bao tiêu đầu ra, đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị và kênh phân phối hiện đại đã giúp nông dân dần thoát cảnh được mùa, mất giá, ổn định thu nhập. Những nỗ lực đồng bộ này không chỉ góp phần nâng tầm giá trị nông sản mà còn đảm bảo sinh kế bền vững cho hàng nghìn lao động vùng đồng bào dân tộc, tạo đà cho kinh tế địa phương phát triển mạnh trong những năm tiếp theo.