Từ tập quán lâu đời thành sản phẩm OCOP mang đậm chất văn hóa vùng cao

Rượu ngô men lá không chỉ đơn thuần là một loại đồ uống, mà còn là kết tinh của kinh nghiệm dân gian, của sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên, giữa kỹ thuật truyền thống và nguồn nguyên liệu tinh khiết của núi rừng.

Trước hết, nguyên liệu chính để làm nên loại rượu đặc biệt này là ngô nương – loại ngô được trồng trên các sườn đồi cao, hấp thụ tinh hoa đất trời và khí hậu vùng cao. Ngô sau khi thu hoạch được phơi khô, tách hạt rồi đem nghiền hoặc giã nhỏ. Điều đặc biệt làm nên sự khác biệt của rượu ngô Na Hang chính là men lá – một loại men được chế biến từ nhiều loại thảo dược rừng quý hiếm.

Men lá là bí quyết gia truyền của mỗi gia đình, mỗi dòng họ. Người dân vào rừng tìm hái hàng chục loại lá, rễ, vỏ cây có khả năng tạo men và tạo hương. Sau đó, các nguyên liệu này được phơi khô, nghiền nhỏ, trộn với bột gạo rồi nặn thành bánh men. Quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và cả “bí truyền”, bởi mỗi loại lá, mỗi tỷ lệ pha trộn sẽ tạo nên hương vị khác nhau cho rượu.

Sau khi có men, ngô được đồ chín, để nguội rồi trộn với men lá, ủ trong chum hoặc thùng kín trong thời gian từ vài ngày đến vài tuần tùy điều kiện thời tiết. Khi ngô đã lên men, người ta tiến hành chưng cất bằng phương pháp thủ công. Nồi nấu rượu thường làm bằng kim loại hoặc đất, phía trên đặt ống dẫn hơi và hệ thống làm lạnh để ngưng tụ thành rượu.

Quá trình chưng cất đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm. Người nấu phải điều chỉnh lửa đều tay, canh thời gian để lấy được phần rượu ngon nhất – không quá nồng, không bị khé, giữ được hương thơm tự nhiên của ngô và men lá. Chính sự công phu này đã tạo nên loại rượu có chất lượng cao, được nhiều người ưa chuộng.

Rượu ngô men lá Na Hang có màu trong suốt, khi rót ra chén tỏa hương thơm dịu nhẹ của ngô chín hòa quyện với mùi thảo mộc đặc trưng. Khi uống, rượu mang vị êm, ngọt hậu, không gây gắt cổ hay đau đầu như nhiều loại rượu công nghiệp. Đây chính là điểm khiến loại rượu này ngày càng được thị trường đánh giá cao.

Không chỉ là thức uống, rượu ngô men lá còn gắn liền với đời sống văn hóa của người dân địa phương. Trong các dịp lễ tết, cưới hỏi, lễ hội hay những buổi gặp gỡ bạn bè, chén rượu là cầu nối gắn kết tình cảm, thể hiện sự hiếu khách của người vùng cao. Người ta mời nhau chén rượu như một cách chia sẻ niềm vui, gửi gắm tình cảm chân thành.

Cách chưng cất rượu truyền thống

Ngày nay, trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn và chương trình OCOP, rượu ngô men lá Na Hang đang dần được chuẩn hóa, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Nhiều cơ sở sản xuất đã chú trọng hơn đến vệ sinh an toàn thực phẩm, cải tiến bao bì, nhãn mác để phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng hiện đại. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn được đưa đến nhiều tỉnh thành khác, thậm chí hướng tới xuất khẩu.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, việc giữ gìn bản sắc truyền thống là điều hết sức quan trọng. Nếu chạy theo sản lượng mà bỏ qua chất lượng hoặc thay đổi quy trình truyền thống, rượu ngô men lá sẽ mất đi “linh hồn” vốn có. Do đó, cần có sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại.

Bên cạnh đó, việc gắn rượu ngô với phát triển du lịch cũng là hướng đi đầy tiềm năng. Du khách khi đến với Na Hang không chỉ được thưởng ngoạn cảnh đẹp mà còn có cơ hội trải nghiệm quy trình nấu rượu, thưởng thức rượu ngay tại bản làng. Đây là cách hiệu quả để quảng bá sản phẩm, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người dân xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý và xúc tiến thương mại. Khi có sự đồng hành của Nhà nước và sự chủ động của người dân, rượu ngô men lá Na Hang hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm đặc trưng mang tầm quốc gia.

Rượu ngô men lá Na Hang không chỉ là một loại đồ uống truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa của vùng cao Tuyên Quang. Với hương vị độc đáo, quy trình sản xuất công phu và giá trị văn hóa sâu sắc, sản phẩm này xứng đáng được gìn giữ và phát huy. Trong tương lai, nếu được đầu tư đúng hướng, rượu ngô men lá Na Hang sẽ không chỉ chinh phục người tiêu dùng trong nước mà còn vươn xa ra thị trường quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương và con người vùng cao Việt Nam./.