Thay vì bay trên cao như drone, Airboot chọn cách “chạm đất” - hay chính xác hơn là “lướt” trên mặt nước và bùn ruộng. Sự thay đổi tưởng chừng đơn giản này lại mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới cho tự động hóa nông nghiệp, đặc biệt phù hợp với điều kiện canh tác lúa nước và nuôi tôm quảng canh ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh nông nghiệp đang chịu sức ép lớn về chi phí lao động, phát thải và hiệu quả sử dụng vật tư, Airboot cho thấy một hướng đi gần gũi với thực tiễn đồng ruộng hơn so với nhiều công nghệ hiện đại trước đây.

Trong vài năm trở lại đây, tự động hóa nông nghiệp tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, nổi bật nhất là sự xuất hiện của drone nông nghiệp. Tính đến đầu năm 2025, cả nước có hơn 6.000 drone đang hoạt động, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long chiếm hơn 70%. Drone giúp phun thuốc, gieo sạ, giám sát diện tích lớn với năng suất vượt trội, tiết kiệm nhân công và giảm phơi nhiễm hóa chất cho người lao động.

Tuy nhiên, drone cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Việc bay tiêu tốn năng lượng lớn, thời gian hoạt động ngắn do phụ thuộc pin, độ chính xác bị ảnh hưởng bởi gió, chi phí vận hành chưa thấp và đặc biệt là yêu cầu xin phép bay trước từ 7-15 ngày khiến nông dân khó phản ứng nhanh khi sâu bệnh bùng phát. Tự động hóa đã xuất hiện trên đồng ruộng, nhưng chưa thực sự “ăn khớp” với nhịp canh tác thực tế.

Từ chính những vướng mắc đó, TS. Vũ Ngọc Ánh - nhà sáng lập Shoes Agtech - đã đặt lại vấn đề một cách căn bản: tại sao máy móc phải bay lên khỏi ruộng, trong khi lúa và tôm sinh trưởng ngay trên bùn nước? Xuất phát từ tư duy vật lý rằng lực kéo nhỏ hơn nhiều so với lực nâng, ông lựa chọn một hướng đi khác: để robot chấp nhận môi trường bùn nước và di chuyển trên đó, thay vì chống lại nó.

Kết quả của tư duy này là robot Airboot - một hệ thống siêu nhẹ gồm các phao đặc biệt giúp lướt trên mặt ruộng, kết hợp cánh quạt để đẩy tiến. Nhìn từ xa, Airboot giống như một “nhện nước” tự hành, vận hành bằng hệ thống điều khiển GPS và có thể lập trình, giám sát qua điện thoại thông minh. Hiện nay, Shoes Agtech phát triển hai dòng chính: Airboot S30 phục vụ chăm sóc lúa (gieo hạt, bón phân, phun thuốc) và Airboot S16S phục vụ ao tôm quảng canh (rải thức ăn, phun chế phẩm, giám sát chất lượng nước).

Thiết kế của Airboot đang trong quá trình chờ cấp bằng sáng chế, với điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc kết hợp tính toán thủy động lực học và khí động học để robot di chuyển ổn định trên bề mặt bùn nước nhưng vẫn đảm bảo độ chính xác cao trong thao tác. So với drone, Airboot tiêu thụ ít năng lượng hơn đáng kể: một robot có thể hoạt động liên tục 1-4 giờ, phun thuốc hoặc giám sát 50-150 ha/ngày, trong khi chi phí vận hành chỉ khoảng 20.000–40.000 đồng/ha.

Khoảng cách rất gần với cây trồng - chỉ khoảng nửa mét - giúp Airboot phun thuốc, gieo hạt chính xác hơn và ít bị ảnh hưởng bởi gió. Trong nuôi tôm, robot giúp rải thức ăn và chế phẩm sinh học đồng đều hơn, hỗ trợ kiểm soát chất lượng nước hiệu quả, thay thế lao động thủ công vốn thiếu ổn định và khó chuẩn hóa.

Airboot đã được thử nghiệm tại nhiều địa phương như Cần Thơ, An Giang, Cà Mau, với phản hồi tích cực từ người dùng. Một số hợp tác xã đã đặt mua trước robot để sử dụng cho mùa vụ tiếp theo. Đáng chú ý, Shoes Agtech đã ký biên bản ghi nhớ với Tập đoàn Lộc Trời để triển khai robot chăm sóc lúa trên diện tích gần 4.000 ha. Trong lĩnh vực thủy sản, công ty đang bước vào giai đoạn sản xuất công nghiệp, dự kiến cung cấp robot cho các đối tác lớn và hướng tới mục tiêu 500 robot vào cuối năm 2026.

Về mô hình kinh doanh, Shoes Agtech chọn hướng B2B, không bán trực tiếp cho nông dân mà hợp tác với doanh nghiệp dịch vụ nông nghiệp, hợp tác xã, công ty phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Với mức giá 5.000-7.000 USD/robot, startup này xây dựng các phương án tài chính linh hoạt như trả góp hoặc chia sẻ lợi nhuận theo diện tích canh tác.

Xa hơn, Shoes Agtech hướng tới khai thác dữ liệu từ ruộng lúa và ao tôm để cung cấp dịch vụ phân tích, hỗ trợ ra quyết định canh tác - một bước đi quan trọng trong nông nghiệp số. Công ty cũng đặt mục tiêu mở rộng sang Indonesia và Thái Lan, nơi có điều kiện canh tác lúa nước và nuôi tôm tương đồng với Việt Nam.

Airboot không chỉ là một sản phẩm robot mới, mà là sự thay đổi tư duy trong tự động hóa nông nghiệp: từ “bay trên ruộng” sang “lướt cùng ruộng”. Bằng cách chấp nhận và tận dụng điều kiện bùn nước - đặc trưng của canh tác lúa và nuôi tôm - Airboot mang đến giải pháp tiết kiệm năng lượng, chi phí thấp và phù hợp thực tiễn. Nếu được nhân rộng, mô hình này có thể âm thầm nhưng sâu sắc viết lại cách nông nghiệp lúa - tôm vận hành ở Việt Nam và cả Đông Nam Á, theo hướng thông minh, bền vững và gần với đồng ruộng hơn bao giờ hết.