Phát triển bền vững trở thành một định hướng quan trọng đối với mọi quốc gia

Sơ đồ minh hoạ

Thế nào là phát triển bền vững?

Khái niệm phát triển bền vững được nhắc đến rộng rãi từ Báo cáo Brundtland năm 1987 của Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển. Theo cách hiểu phổ biến, phát triển bền vững là quá trình đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

Điểm cốt lõi của khái niệm này nằm ở sự cân bằng giữa ba phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường. Một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhưng khai thác tài nguyên quá mức, gây ô nhiễm nghiêm trọng hoặc tạo ra khoảng cách giàu nghèo lớn thì chưa thể được xem là phát triển bền vững. Ngược lại, bảo vệ môi trường nhưng không tạo ra sinh kế, việc làm và thu nhập ổn định cho người dân cũng khó duy trì lâu dài.

Vì vậy, phát triển bền vững không đồng nghĩa với việc hạn chế phát triển. Đây là quá trình thay đổi phương thức phát triển theo hướng hiệu quả hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn, công bằng hơn và có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động trong tương lai.

Ba trụ cột của phát triển bền vững

Thứ nhất, phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tế vẫn là nền tảng để tạo việc làm, nâng cao thu nhập, phát triển hạ tầng và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, tăng trưởng cần dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và sử dụng hiệu quả nguồn lực thay vì phụ thuộc quá lớn vào khai thác tài nguyên thiên nhiên.

Trong nền kinh tế hiện đại, doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà ngày càng phải chú trọng hiệu quả sử dụng năng lượng, nguyên liệu, quản trị rủi ro môi trường và trách nhiệm đối với người lao động. Những mô hình như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sản xuất sạch hơn và tiêu dùng bền vững đang trở thành những hướng đi quan trọng.

Thứ hai, phát triển xã hội. Phát triển bền vững phải hướng đến con người. Điều đó bao gồm bảo đảm việc làm, thu nhập, giáo dục, y tế, nhà ở, an sinh xã hội và cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển. Một xã hội bền vững là xã hội trong đó thành quả tăng trưởng được phân bổ tương đối công bằng, các nhóm yếu thế được quan tâm và người dân có điều kiện tham gia vào quá trình phát triển.

Phát triển xã hội cũng gắn với xây dựng cộng đồng an toàn, văn minh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát huy năng lực. Nếu tăng trưởng kinh tế chỉ mang lại lợi ích cho một bộ phận dân cư, trong khi nhiều người bị bỏ lại phía sau, sự phát triển đó sẽ khó duy trì ổn định trong dài hạn.

Thứ ba, bảo vệ môi trường. Thiên nhiên cung cấp đất, nước, khoáng sản, năng lượng và nhiều hệ sinh thái thiết yếu cho đời sống con người. Tuy nhiên, khả năng cung cấp của tự nhiên không phải là vô hạn. Khai thác tài nguyên quá mức, phát thải khí nhà kính, ô nhiễm đất, nước, không khí và suy giảm đa dạng sinh học đang tạo ra những giới hạn ngày càng rõ rệt đối với mô hình phát triển truyền thống.

Do đó, phát triển bền vững đòi hỏi sử dụng tài nguyên tiết kiệm, giảm phát thải, bảo vệ hệ sinh thái, phục hồi tài nguyên và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Mục tiêu không phải chỉ là “xử lý ô nhiễm” sau khi vấn đề đã xảy ra mà quan trọng hơn là thay đổi ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, quy trình sản xuất và tiêu dùng.

Phát triển bền vững trong thực tiễn

Trong nông nghiệp, phát triển bền vững thể hiện qua việc giảm sử dụng hóa chất gây hại, sử dụng hợp lý đất và nước, tăng cường phân hữu cơ, bảo vệ đa dạng sinh học, phát triển nông nghiệp sinh thái và xây dựng các chuỗi giá trị có trách nhiệm. Người nông dân vừa phải bảo đảm năng suất, chất lượng nông sản, vừa duy trì độ phì nhiêu của đất và khả năng sản xuất lâu dài.

Trong công nghiệp, phát triển bền vững gắn với đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng, giảm nguyên liệu đầu vào, sử dụng năng lượng tái tạo, kiểm soát chất thải và tái chế sản phẩm. Mô hình kinh tế tuần hoàn đặc biệt quan trọng bởi chất thải của quá trình này có thể trở thành đầu vào của một quá trình khác.

Trong đô thị, phát triển bền vững được thể hiện qua quy hoạch không gian hợp lý, giao thông công cộng, phát triển phương tiện xanh, sử dụng năng lượng hiệu quả, quản lý chất thải, tăng diện tích cây xanh và xây dựng các công trình có khả năng thích ứng với khí hậu.

Đối với doanh nghiệp, phát triển bền vững ngày càng trở thành một yếu tố của năng lực cạnh tranh. Người tiêu dùng, nhà đầu tư và các đối tác quốc tế không chỉ quan tâm đến giá thành mà còn chú ý đến nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động, tác động môi trường và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, doanh nghiệp thực hiện tốt các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị có thể nâng cao uy tín, giảm rủi ro và mở rộng thị trường.

Việt Nam và yêu cầu phát triển bền vững

Đối với Việt Nam, phát triển bền vững có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Việt Nam vừa cần duy trì tốc độ tăng trưởng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập, vừa phải đối mặt với những thách thức về biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên và chênh lệch phát triển giữa các vùng.

Định hướng phát triển bền vững vì vậy cần được tích hợp vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở cả cấp quốc gia, địa phương, ngành và doanh nghiệp. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hơn, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, phát triển năng lượng sạch, chuyển đổi số, nông nghiệp sinh thái và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên là những giải pháp có ý nghĩa lâu dài.

Đặc biệt, chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào chính sách của Nhà nước. Doanh nghiệp cần thay đổi công nghệ và mô hình quản trị; người tiêu dùng cần thay đổi thói quen mua sắm và sử dụng sản phẩm; cộng đồng cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Khi các chủ thể cùng tham gia, phát triển bền vững mới trở thành một quá trình thực chất.

Phát triển bền vững là trách nhiệm của hôm nay

Phát triển bền vững thực chất là một cách nhìn dài hạn về sự phát triển. Nó đặt ra câu hỏi không chỉ về việc nền kinh tế tạo ra bao nhiêu của cải hôm nay, mà còn về việc chúng ta để lại điều gì cho ngày mai.

Một nền kinh tế bền vững phải tạo ra giá trị mà không tiêu hao vô hạn tài nguyên. Một xã hội bền vững phải bảo đảm cơ hội phát triển cho mọi người. Một môi trường bền vững phải đủ khả năng duy trì các hệ sinh thái và điều kiện sống cho các thế hệ tương lai.

Trong thời đại biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh, phát triển bền vững không còn là lựa chọn mang tính bổ sung mà đang trở thành yêu cầu tất yếu. Từ mỗi chính sách, mô hình sản xuất đến hành vi tiêu dùng, nếu được định hướng theo nguyên tắc kinh tế hiệu quả - xã hội công bằng - môi trường được bảo vệ, phát triển sẽ không chỉ tạo ra thịnh vượng trước mắt mà còn xây dựng nền tảng vững chắc cho tương lai./.