Những giống cây bị bỏ quên hàng chục năm được hồi sinh ở Kenya, thích ứng không ngờ với biến đổi khí hậu

Kỹ thuật viên GRRI xếp hạt giống lên kệ trữ. Ảnh: Guardian

Bảo tồn các loại giống cây trồng truyền thống

GRRI được lập năm 1988 như một ngân hàng hạt giống quốc gia. Nơi này bảo tồn các loại giống cây trồng truyền thống vốn chịu nguy cơ tuyệt chủng do ngành nông nghiệp chạy theo các loại giống cho sản lượng cao hơn.

Trong hàng chục năm, GRRI hợp tác cùng các nhà khoa học tìm hiểu gen của các loại cây trồng, nhằm phát triển các loại giống cải tiến. Nhưng, cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu tác động mạnh mẽ đến an ninh lương thực, việc trữ 50.000 loại giống và cây trồng trở thành một vấn đề cần thiết để giúp nhà nông.

“Chúng tôi là một đơn vị bảo tồn, nhưng do biến đổi khí hậu nên chúng tôi phải đa dạng hóa công việc của mình để đáp ứng nhu cầu”, Desterio Nyamongo - Giám đốc GRRI cho biết.

Những bông cao lương nhiều màu sắc do nông dân ở Busia, Kenya sản xuất. Ảnh: Guardian

Giống bản địa đã cải thiện gen được “hồi sinh”

Theo những nông dân Busia thuộc vùng biên giới Kenya giáp Uganda, việc trồng bo bo (cao lương, cung cấp cho các nhà máy bia ở Kenya) đã trở nên khó khăn. Điển hình là vụ mùa bị hàng đàn chim sâu đông đảo tấn công. Tần suất phá hoại ngày càng tăng sau khi nguồn thức ăn ưa thích của loài chim này là cỏ dại bị suy giảm vì thay đổi thời tiết.

Hầu hết người vùng Busia đều dựa vào việc trồng cây lương thực để kiếm sống. Nhưng giống như nhiều nhà nông nhỏ lẻ vốn là nguồn sản xuất lương thực chủ lực của Kenya, nhiều người vẫn không thể đảm bảo nguồn thức ăn cho bản thân và gia đình.

Đặc biệt, đợt lụt hồi tháng 4 và 5/2024 đã cướp sạch giống và mùa vụ của nhà nông và khiến tình trạng thiếu hụt sản lượng nông sản càng nặng nề.

Ngày nay, người Buria dùng các loại giống bo bo truyền thống nhưng được GRRI cải thiện gen. Ví dụ, giống okoto cho hạt màu đỏ, được nông dân cho là ít bị chim tấn công hơn, đã trở thành giống cây trồng được cộng đồng ở Busia ưa chuộng sau nhiều thập kỷ không được sử dụng.

“Đó là các loại giống mà nhà nông không cần phải bón nhiều phân. Chỉ cần chút phân bón là có được vụ thu hoạch tốt và chúng kháng sâu bệnh tốt hơn các loại giống được lai tạo. Mãi cho đến gần đây, nhiều nhà nông mới biết đến GRRI, nên đây là lúc nông dân cần biết rằng chính phủ có một nguồn trữ tất cả các loại giống mà họ cần đến”, Tobias Okando Recha, nhà nghiên cứu của chương trình Hạt giống Kháng cho biết.

Nhân viên phòng thí nghiệm kiểm nghiệm các loại giống. Ảnh: Guardian

Ngân hàng gen, nguồn tài nguyên cho tương lai

Các nhà khoa học cây trồng nói dù sự cách biệt giữa nhà nông với những nhà bảo tồn giống đang hẹp lại, tuy nhiên vẫn còn nhiều việc phải làm. Ví dụ, hiện một số loại hạt giống vẫn còn ở lại trong phòng lạnh, nên cần phải quảng bá để chuyển đến tay nhà nông.

Các ngân hàng gen quốc gia có thể bị lấn át bởi các ngân hàng gen quốc tế. Nhưng chúng ở đúng vị trí để nhanh chóng cải thiện sự bền vững và nguồn dinh dưỡng ở địa phương.

“Những loại giống mà chúng tôi lưu trữ đã được cải tiến cho phù hợp với nhu cầu và điều kiện trồng trọt của địa phương. Các ngân hàng gen không phải là những bảo tàng, mà như là một nguồn tài nguyên cho tương lai. Khi kết nối các ngân hàng này với nhà nông, chúng ta có thể nhanh chóng xây dựng an ninh lương thực ngay tại từng địa phương”, Matthew Heaton - Giám đốc dự án của chương trình Hạt giống Kháng cho biết.