Xin ý kiến thẩm định Dự án khắc phục sự cố sạt trượt đất khu vực hồ chứa nước Đông Thanh

Sự cố sụt lún, sạt trượt đất nghiêm trọng xảy ra vào năm 2023 tại thôn Đông Anh, xã Đông Thanh cũ, nay thuộc xã Nam Ban Lâm Hà

Sự cố sụt lún, sạt trượt đất nghiêm trọng tại thôn Đông Anh, xã Đông Thanh cũ, nay thuộc xã Nam Ban Lâm Hà. Về nguyên nhân trước đó, UBND huyện Lâm Hà cũ nhận định một số yếu tố sau:

Yếu tố về nền địa chất xung yếu và bất ổn về mặt địa mạo: Nền địa chất xung yếu của khu vực. Vị trí sườn phải khu vực hồ Đông Thanh là nơi giao nhau của hai thành tạo địa chất cùng với việc khu vực nằm trong vùng nhiệt đới ẩm, mưa nhiều làm cho khu vực luôn có lượng ẩm đáng kể, các đá bị phong hóa tạo vỏ dày chứa nhiều vật liệu sét, bột, cát; vật chất cấu tạo các đới vỏ phong hóa không đồng nhất, mức độ chứa nước và lực dính kết khác nhau tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sạt trượt lở. Ngoài ra, trong vùng có lượng nước dưới đất tương đối phong phú vận động trên bề mặt tầng không thấm nước (lớp đá gốc ổn định). Nước mưa thấm vào tầng gần bề mặt làm tăng trọng lượng của nó và làm giảm độ ổn định của sườn. Khi đạt tới bề mặt tầng chắn nước, chúng tích tụ lại và bắt đầu chảy ngầm theo bề mặt phân lớp, gây ra hiện tượng xói ngầm. Qúa trình xói ngầm càng mạnh vì bề mặt địa hình ngầm của tầng không thấm nước có dạng lõm nông nghiêng về phía chân sườn. Do tầng không thấm nước là sét nên khi bị thấm nước, nó trở nên trơn và dễ gây trượt.

Yếu tố bất ổn về mặt địa mạo: Cung trượt lở ở sườn Tây Bắc của công trình hồ thủy lợi Đông Thanh nằm phát triển trên một cung trượt lở cổ lớn với lịch sử phát triển địa chất ghi nhận nhiều thời kì hoạt động khác nhau trong giai đoạn từ đầu Pleistocen muộn đến nay. Ngoài ra, hoạt động trượt bằng trái của đới đứt gãy tại khu vực F.2, thuộc hệ đứt gãy Đà Lạt Đèo Cả (Gia Ray-Vạn Giã), kết hợp với chuyển động nâng – hạ của hai cấu trúc vòng, đã làm gia tăng mức độ biến dạng và bất ổn địa mạo tại khu vực vùng nghiên cứu...

Yếu tố kích hoạt, bất ổn về thời tiết: Tháng 6-8 năm 2023 (thời điểm trước khi xảy ra sạt trượt), khu vực Tây Nguyên có đợt mưa kéo dài trong hơn 20 ngày, đỉnh điểm là vào ngày 18/06/2023 tại trạm Nam Ban ghi nhận lượng mưa kỉ lục trong 106 mm/ngày (gấp hơn 10 lần lượng trung bình các ngày của tháng đó và khoảng 15 lần lượng trung bình ngày của các năm). Chính lượng mưa lớn và thời gian kéo dài đã làm cho nền địa chất khu vực bão hòa nước và kích hoạt khối trượt xảy ra. Tại các khu vực khác ở Tây Nguyên như Đắk Nông, Lâm Đồng,... trong thời gian này cũng đã ghi nhận nhiều hiện trạng sạt trượt lở liên quán đến bất ổn thời tiết trong khoảng thời gian này.

Các yếu tố kích hoạt khác khi thi công xây dựng Hồ chứa nước Đông Thanh như nổ mìn phá đá chân khay đập đất, mở móng tràn xả lũ, đầm rung, xe tải trọng lớn hoạt động liên tục trong quá trình thi công công trình gây chấn động, khi gặp thời tiết bất ổn như nêu trên làm cho khối trượt diễn tiến nhanh hơn.

Trước thực trạng trên, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Lâm Hà đã trình Tờ trình số 108/TTr-BQLDALH đề nghị thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi dự án khắc phục sự cố khẩn cấp này. Dự án thuộc nhóm C, công trình hạ tầng kỹ thuật cấp III, được bố trí nguồn vốn 101,6 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030 (theo Quyết định số 3058/QĐ-UBND). Thời gian thực hiện dự án dự kiến kéo dài từ năm 2026 đến 2028.

Để đảm bảo dự án được triển khai chặt chẽ, đúng quy định và hiệu quả cao nhất, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng đã gửi văn bản đề nghị các sở, ngành liên quan tham gia ý kiến thẩm định theo chuyên môn:

Sở Xây dựng thẩm định phương án kỹ thuật: Bao gồm tuyến đường giao thông kết hợp quản lý vận hành dài 830m (nền rộng 5,0m, mặt rộng 3,5m bằng bê tông xi măng M250); hệ thống cống hộp BTCT thu thoát nước mặt, nước ngầm; hệ thống mương dọc, mương tiêu rãnh tụ thủy đúc sẵn. Đặc biệt là giải pháp kỹ thuật xử lý bề mặt các vết nứt sườn đồi dài khoảng 3km bằng cách trám chít vữa lỏng đất á sét kết hợp xi măng (10–20%), đầm nện thủ công tạo rãnh thoát nước mặt chống thấm.

Sở Tài chính thẩm định kế hoạch phân bổ vốn: Xem xét lộ trình giải ngân dự kiến (năm 2026: 30 tỷ đồng; năm 2027: 50 tỷ đồng; năm 2028: 21,6 tỷ đồng). Đồng thời, tư vấn cơ chế quản lý, sử dụng nguồn tiền bồi thường bảo hiểm đối với các hạng mục bị hư hỏng của Hồ chứa nước Đông Thanh để tái đầu tư hoặc giảm chi phí ngân sách. Sở cũng phối hợp tham mưu trình Bộ Tài chính và Chính phủ xin gia hạn, kéo dài thời gian giải ngân nguồn vốn đầu tư công năm 2023 sang các năm tiếp theo đối với dự án hồ chứa nước.

UBND xã Nam Ban Lâm Hà cho ý kiến về tính khả thi của công tác giải phóng mặt bằng; tính phù hợp với quy hoạch xây dựng, quản lý đất đai trên phạm vi khoảng 32 ha thuộc khối sạt trượt; cũng như các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống an sinh của người dân địa phương.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các đơn vị gửi văn bản đóng góp ý kiến trước ngày 28/10/2026 để kịp thời tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Sự chủ động vào cuộc của Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ngành tỉnh Lâm Đồng là bước đi quyết liệt nhằm tháo gỡ "nút thắt" địa chất phức tạp tại khu vực hồ chứa nước Đông Thanh. Việc sớm triển khai dự án không chỉ kiên cố hóa hạ tầng, giảm thiểu nguy cơ thiên tai trượt lở đất trong các mùa mưa lũ tiếp theo, mà còn giúp người dân thôn Đông Anh yên tâm ổn định cuộc sống, góp phần đưa các công trình thủy lợi trọng điểm của địa phương đi vào vận hành an toàn, hiệu quả./.