Một cốc mang đi tại Australia. Ảnh: ABC News

7h45 sáng, bạn mua một cốc cà phê mang đi từ quán gần nhà, nhấp một ngụm cà phê ấm rồi đến văn phòng. Uống cà phê mang đi mỗi sáng là thói quen của nhiều người, nhưng các nhà khoa học từ Đại học Griffith (Australia) cảnh báo nguy cơ nuốt hàng ngàn hạt vi nhựa từ hành vi này.

Viết trên tạp chí The Conversation ngày 14/1, Tiến sĩ Xiangyu Liu, đồng tác giả nghiên cứu về mức giải phóng vi nhựa từ cốc một lần, cho biết chất liệu cốc cùng nhiệt độ đồ uống là hai tác nhân chính thúc đẩy mức độ giải phóng vi nhựa. The Conversation là tạp chí chuyên sâu được thành lập tại Australia 15 năm trước, nhằm chuyển tải các phân tích, nghiên cứu của giới học giả thành kiến thức phổ thông, dễ tiếp cận.

Theo nghiên cứu, đồ uống nóng kết hợp với cốc nhựa sẽ giải phóng vi nhựa mạnh hơn. Người uống 300 ml cà phê nóng trong cốc nhựa mỗi ngày có thể nuốt phải 363.000 hạt vi nhựa một năm.

Vi nhựa là những hạt nhựa vụn có kích thước từ 1 micromet (xấp xỉ hạt bụi) đến 5 milimet (tương đương hạt mè). Hạt này được tạo ra khi các vật dụng bằng nhựa bị phân hủy, hoặc được giải phóng trực tiếp từ chúng trong quá trình sử dụng. Những hạt này cuối cùng sẽ xâm nhập vào môi trường, thực phẩm và cơ thể con người.

Kết quả giải phóng vi nhựa từ cốc một lần dựa trên phương pháp phân tích tổng hợp kèm thử nghiệm thực tế. Nhóm khoa học phân tích trên 30 nghiên cứu tương tự, khoanh vùng yếu tố tác động là nhiệt độ.

"Khi nhiệt độ của chất lỏng trong vật chứa tăng lên, lượng vi nhựa thải ra thường tăng theo", ông Liu viết. Trong các nghiên cứu mà họ xem xét, lượng vi nhựa thải ra dao động từ vài trăm hạt đến hơn 8 triệu hạt trên mỗi lít chất lỏng, tùy thuộc vào vật liệu và thiết kế của mẫu nghiên cứu.

Điều thú vị là thời gian đựng đồ uống trong cốc không ảnh hưởng bằng nhiệt độ ban đầu của chất lỏng khi tiếp xúc với nhựa.

Từ phân tích trên, họ thử nghiệm thực tế trên 400 cốc dùng một lần. Hai loại được chọn là cốc giấy và nhựa chất liệu polyethylene (PE) - loại dùng phổ biến tại Brisbane, thành phố đông dân nhất tại bang Queensland, Australia. Cốc giấy ở đây là loại trông giống như giấy, nhưng được phủ một lớp lót nhựa bên trong.

Chất lỏng được đưa vào các cốc trên ở nhiệt độ 5 độ C (tương tự nhiệt độ cà phê đá) và 60 độ C (nhiệt độ cà phê nóng). Kết quả, nhiệt độ cao kích thích giải phóng vi nhựa thêm 33%. Bên cạnh đó, cốc giấy có lớp lót nhựa thải ra ít vi nhựa hơn so với cốc hoàn toàn bằng nhựa ở cả hai nhiệt độ.

Phân tích hình ảnh ở độ phân giải cao, Tiến sĩ Liu, người cũng là thành viên của Trung tâm nghiên cứu Hợp tác giải quyết rác thải nhựa, nói cấu trúc bề mặt bên trong của cốc nhựa gồ ghề hơn nhiều cốc giấy. Điều này khiến các hạt vi nhựa dễ vỡ ra. Bên cạnh đó, nhiệt độ cao làm các phân tử nhựa co giãn, tạo thêm nhiều chỗ gồ ghề trên bề mặt, khiến các hạt vi nhựa vỡ vụn và hòa vào đồ uống.

Nhóm nghiên cứu khuyến nghị người dùng thay đổi vật liệu đựng cà phê để giảm thiểu rủi ro. Với đồ uống nóng, lựa chọn tốt nhất cốc tái sử dụng làm bằng inox, gốm sứ hoặc thủy tinh, bởi những vật liệu này không thải ra vi nhựa.

Nếu không có lựa chọn nào ngoài cốc một lần, họ được khuyến nghị chọn cốc giấy lót nhựa, sẽ thải ra lượng vi nhựa thấp hơn.

Thêm vào đó, nhiệt độ là yếu tố kích hoạt quá trình giải phóng vi nhựa. Giới khoa học khuyến nghị người pha chế tránh đổ chất lỏng đang sôi vào cốc chất liệu nhựa hoặc lót nhựa. Việc làm nguội cà phê hơn trước khi rót vào cốc là điều cần thiết để hạn chế tình trạng này.

Người Australia dùng khoảng 1,45 tỷ chiếc cốc dùng một lần (giấy hoặc nhựa) để đựng đồ uống nóng mỗi năm, kèm 890 triệu nắp nhựa. Trên toàn cầu, số lượng cốc một lần được ước tính lên tới 500 tỷ chiếc.

Tiến sĩ Liu cũng lưu ý rằng giới nghiên cứu chưa có bằng chứng chắc chắn về lượng vi nhựa tồn tại bên trong cơ thể con người. Các nghiên cứu về chủ đề này rất dễ bị sai lệch, bởi khó đo lường chính xác nồng độ của các hạt nhỏ bé như vậy trong mô người.

Việc tiến hành thêm nhiều nghiên cứu về vi nhựa là cần thiết. Trong khi đó, người dùng cần nhận thức các nguồn vi nhựa tiềm ẩn trong cuộc sống hàng ngày.

Trước đó, nhiều nghiên cứu khác cũng cho rằng con người đang "uống" vi nhựa từ cốc một lần, với liều lượng khác nhau. Năm 2022, nhóm nghiên cứu của Đại học Tứ Xuyên (Trung Quốc) cho biết cà phê nóng trong cốc mang đi có thể khiến người dùng tiếp xúc với gần 1.500 hạt vi nhựa trong mỗi cốc. Nghiên cứu này được thử nghiệm trên ba loại vật liệu nhựa một lần gồm polypropylene (PP), polyethylene terephthalate (PET) và polyethylene (PE).

Bên cạnh nhiệt độ, mức độ giải phóng vi nhựa cũng được kích thích bởi việc lắc cốc - tình trạng thường gặp trong vận chuyển đồ uống với các đơn hàng online.

Viện Công nghệ Ấn Độ cũng công bố nghiên cứu tương tự vào năm 2023, với nước nóng 95 độ C thử nghiệm trên 90 lô cốc dùng một lần gồm ba loại cốc giấy phủ lớp lót nhựa PE, cốc nhựa PP và PS. Sau 20 phút, lượng vi nhựa được giải phóng là 675-6.000 hạt mỗi lít.