Lào Cai: Môi trường sống bị đe dọa từ những lò đốt than củi tại xã Xuân Ái

Cơ sở đốt than củi tại thôn Quyết Hùng, xã Xuân Ái vẫn ngày đêm đỏ lửa, xả khói ra môi trường.

Trên địa bàn tỉnh Lào Cai, hiện có hàng loạt các cơ sở sản xuất than củi đã và đang góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho không ít người dân địa phương. Tuy nhiên, đằng sau những giá trị kinh tế ấy là hàng loạt bất cập về thủ tục pháp lý như: bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy (PCCC) và quản lý đất đai. Việc nhiều lò than hoạt động thiếu chuẩn mực không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư xung quanh.

Đơn cử như tại xã Đông Cuông, trong tháng 5/2026, hai cơ sở đốt than củi tại thôn Chèm đã phải dừng hoạt động do vi phạm trong việc sử dụng đất nông nghiệp, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Sự việc đã được Chủ tịch UBND tỉnh có văn bản chỉ đạo xử lý nghiêm túc. Đồng thời, UBND tỉnh cũng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức rà soát toàn bộ các cơ sở đốt than trên địa bàn các xã, chỉ được hoạt động khi đã hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý, cùng với đó là xử lý nghiêm, kiên quyết đình chỉ hoạt động đối với những trường hợp cố tình vi phạm.

Sản xuất than củi chỉ được phép hoạt động khi có đầy đủ các thủ tục hồ sơ pháp lý theo quy định của pháp luật và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Thế nhưng, tại xã Xuân Ái dường như chưa được thực thi một cách triệt để. Bởi tại thôn Quyết Hùng và thôn Khe Qué các cơ sở đốt than vi phạm vẫn ngày đêm đỏ lửa, xả khói thách thức quy định pháp luật và dư luận xã hội. Sự thụ động hoặc xử lý chưa đủ sức răn đe của chính quyền cơ sở đang khiến người dân đặt dấu hỏi lớn về công tác quản lý nhà nước tại địa phương.

Chia sẻ với PV, ​nhiều hộ dân sống gần khu vực lò than chia sẻ, tình trạng này đã diễn ra trong suốt một thời gian dài. Vào những ngày trời oi nóng hoặc ngột ngạt, không khí trở nên đặc quánh, trẻ nhỏ và người già liên tục gặp các vấn đề về đường hô hấp. Cửa sổ các gia đình lúc nào cũng phải cửa đóng then cài, việc phơi phóng quần áo hay sinh hoạt ngoài trời trở thành nỗi ám ảnh.

​Không chỉ gây ô nhiễm không khí nặng nề, nguy cơ mất an toàn về phòng cháy chữa cháy (PCCC) tại các cơ sở đốt than này cũng ở mức báo động. Theo quan sát, các lò đốt được gia công thô sơ bằng những tấm bạt; xung quanh là hàng trăm khối gỗ củi xếp thành chồng cao ngất ngưởng. Đáng lo ngại, các trang thiết bị chữa cháy tại chỗ như bình bột, bể nước đều không có. Giữa thời tiết khô hạn, chỉ cần một tàn lửa bắn ra từ ống khói cũng đủ để châm ngòi cho một vụ hỏa hoạn khủng kíp.

Theo quan sát, các lò đốt được gia công thô sơ bằng những tấm bạt; xung quanh là hàng trăm khối gỗ củi xếp thành chồng cao ngất ngưởng.

​Sự tồn tại của các cơ sở này còn bộc lộ hàng loạt sai phạm nghiêm trọng về đất đai. Hầu hết các cơ sở đốt than tại xã Xuân Ái đều được dựng trái phép trên đất nông nghiệp hoặc đất lâm nghiệp. Việc tự ý biến đất trồng cây thành mặt bằng sản xuất là hành vi vi phạm rõ ràng về Luật Đất đai.

Liên quan đến nội dung này, PV đã có cuộc trao đổi với Lãnh đạo UBND xã Xuân Ái. Đại diện Lãnh đạo Phòng Kinh tế xã cho biết “Tất cả các cơ sở đốt than trên địa bàn đã có đơn đề nghị UBND tỉnh tháo gỡ khó khăn vì lượng vật liệu còn tồn đọng nhiều, nếu không được xử lý sẽ gây lãng phí và ảnh hưởng đến đời sống người làm than. Qua đó, UBND tỉnh đã giao cho Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp cùng các sở, ngành liên quan để giải quyết đơn từ các cơ sở. Kết quả rà soát thực tế cho thấy các cơ sở này đều chưa đảm bảo các điều kiện về đất đai, môi trường và một số điều kiện kỹ thuật khác. Vì vậy, ngành chức năng đã kết luận và giao cho các địa phương tạo điều kiện hướng dẫn các hộ kinh doanh khẩn trương hoàn thiện các thủ tục pháp lý đảm bảo đúng quy định. ​

Như vậy có thể thấy, tại cuộc họp với các cơ sở đốt than trên địa bàn Tân Hợp, Đông Cuông, Mậu A, Xuân Ái, Mỏ Vàng..., cơ quan quản lý chuyên môn đã chỉ ra rất rõ rằng; các cơ sở đều chưa đảm bảo điều kiện về đất đai, môi trường cùng các thủ tục liên quan. Việc tạo điều kiện ở đây được hiểu là hướng dẫn các hộ kinh doanh hoàn thiện thủ tục pháp lý theo đúng quy định của pháp luật, hoàn toàn không có chuyện dung túng cho các cơ sở tiếp tục đốt than xả thải khi chưa đủ điều kiện.

​Để đảm bảo môi trường sống an toàn cho người dân và giữ vững kỷ cương pháp luật, đề nghị UBND tỉnh Lào Cai chỉ đạo các sở, ngành liên quan khẩn trương vào cuộc kiểm tra, xử lý dứt điểm các cơ sở đốt than củi vi phạm tại xã Xuân Ái. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan khi để xảy ra tình trạng vi phạm kéo dài trên địa bàn./.