Cục Môi trường hướng dẫn tháo gỡ khó khăn trong hoạt động quan trắc môi trường

Hình minh hoạ

Theo Cục Môi trường, thời gian qua, cơ quan này nhận được phản ánh từ một số địa phương và chủ dự án, cơ sở về những khó khăn phát sinh khi các tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc môi trường thông báo tạm dừng hoặc gián đoạn hoạt động.

Trước thực tế này, Cục Môi trường khẳng định, theo quy định tại Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP và Nghị định số 48/2026/NĐ-CP, chủ dự án, cơ sở vẫn có trách nhiệm thực hiện quan trắc nước thải, bụi và khí thải định kỳ theo thông số, tần suất quy định trong giấy phép môi trường.

Pháp luật hiện hành không quy định việc gia hạn, hoãn hoặc chuyển nghĩa vụ quan trắc định kỳ sang kỳ tiếp theo. Do đó, các chủ dự án, cơ sở cần chủ động tìm kiếm, lựa chọn tổ chức cung cấp dịch vụ đáp ứng điều kiện để thực hiện quan trắc đúng thời hạn.

Theo cơ chế được quy định tại Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ, tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc môi trường thực hiện tự công bố năng lực, phạm vi hoạt động khi đáp ứng các điều kiện theo quy định và gửi văn bản thông báo đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước khi cung cấp dịch vụ. Các giấy chứng nhận đủ điều kiện đã cấp và còn hiệu lực được tiếp tục sử dụng theo quy định chuyển tiếp.

Cục Môi trường cho biết, hiện có 192 tổ chức đã được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường. Danh sách các tổ chức được cấp giấy chứng nhận và các tổ chức tự công bố theo quy định được đăng tải trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đây là nguồn thông tin để các chủ dự án, cơ sở tra cứu, lựa chọn đơn vị phù hợp với nhu cầu quan trắc.

Trường hợp không tìm được tổ chức cung cấp dịch vụ, chủ dự án, cơ sở cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ về quá trình tìm kiếm, liên hệ, ký hợp đồng nếu có và các tài liệu chứng minh nguyên nhân không thể thực hiện quan trắc. Hồ sơ này được cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu.

Việc xác định trường hợp bất khả kháng và xem xét xử lý vi phạm hành chính, nếu có, sẽ căn cứ quy định pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và các quy định liên quan.

Đối với hoạt động vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải, quy định hiện hành cho phép chủ dự án, cơ sở tự thực hiện quan trắc nếu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc phối hợp với tổ chức đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường.

Tuy nhiên, quá trình lấy mẫu, đo đạc và phân tích các thông số chất thải phải tuân thủ phương pháp, quy trình kỹ thuật và yêu cầu kiểm soát chất lượng theo Thông tư số 10/2021/TT-BTNMT cùng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường.

Đối với hệ thống quan trắc tự động, liên tục bị ngừng hoạt động, chủ dự án, cơ sở có trách nhiệm khẩn trương khắc phục sự cố để đưa thiết bị trở lại hoạt động bình thường.

Theo Thông tư số 10/2021/TT-BTNMT, trường hợp thiết bị quan trắc tự động, liên tục ngừng hoạt động từ 48 giờ trở lên, việc quan trắc thay thế phải được thực hiện theo quy định. Kết quả quan trắc phải được lưu giữ và gửi cho Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Cục Môi trường lưu ý, quan trắc thủ công chỉ là giải pháp thay thế tạm thời trong thời gian khắc phục sự cố, nhằm duy trì việc cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý và giám sát môi trường. Giải pháp này không thay thế trách nhiệm duy trì hoạt động của hệ thống quan trắc tự động, liên tục.

Vì vậy, các địa phương cần tăng cường theo dõi, đôn đốc các chủ dự án, cơ sở khắc phục sự cố, bảo đảm hệ thống quan trắc hoạt động trở lại trong thời gian sớm nhất.

Trong thời gian chưa thể thực hiện quan trắc chất thải theo quy định, chủ dự án, cơ sở vẫn phải vận hành công trình xử lý chất thải đúng yêu cầu, chủ động theo dõi các thông số vận hành và thực hiện các biện pháp kiểm soát nội bộ.

Các biện pháp có thể áp dụng gồm sử dụng thiết bị đo nhanh, thiết bị quan trắc tự động nếu có; lấy mẫu, lưu mẫu; ghi chép và lưu giữ đầy đủ thông tin, dữ liệu về quá trình vận hành để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Cục Môi trường nhấn mạnh, những biện pháp này không thay thế nghĩa vụ quan trắc theo quy định pháp luật và giấy phép môi trường.

Trường hợp một tổ chức không đủ năng lực thực hiện toàn bộ thông số cần quan trắc, chủ dự án, cơ sở có thể lựa chọn nhiều tổ chức khác nhau, với điều kiện mỗi đơn vị đáp ứng yêu cầu đối với thông số thực hiện. Việc lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển, bàn giao và phân tích phải tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật và quy trình kiểm soát chất lượng.

Đối với mẫu đã lấy nhưng tổ chức quan trắc bị đình chỉ, tạm dừng hoặc không thể phát hành kết quả, chủ dự án, cơ sở cần rà soát tình trạng mẫu, hồ sơ lấy mẫu và điều kiện bảo quản để xác định khả năng tiếp tục phân tích tại đơn vị đủ điều kiện khác. Nếu mẫu không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc không thể có kết quả hợp lệ, cần tổ chức quan trắc lại đối với các thông số còn thiếu trong thời gian sớm nhất.

Liên quan đến việc kê khai, nộp phí bảo vệ môi trường, Cục Môi trường đề nghị các địa phương hướng dẫn chủ dự án, cơ sở thực hiện theo quy định tại Nghị định số 346/2025/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và Nghị định số 153/2024/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với khí thải.

Để hạn chế tình trạng quá tải cục bộ, Cục Môi trường đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố hướng dẫn chủ dự án, cơ sở chủ động lập kế hoạch quan trắc cho kỳ tiếp theo, bố trí thời điểm phù hợp và lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ đáp ứng quy định.

Các địa phương cần phối hợp thống kê nhu cầu quan trắc định kỳ trên địa bàn, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm tổ chức thực hiện phù hợp, tránh tập trung quá nhiều hoạt động quan trắc vào cùng một thời điểm.

Đối với các dự án, cơ sở thuộc diện phải quan trắc tự động, liên tục nhưng đang tạm thời thực hiện quan trắc định kỳ do hệ thống gặp sự cố, cần yêu cầu khẩn trương khắc phục, đưa thiết bị trở lại hoạt động theo quy định.

Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát bảo vệ môi trường đối với các dự án, cơ sở chưa thể thực hiện đầy đủ hoạt động quan trắc cần được tăng cường nhằm kịp thời phát hiện, ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm.

Cục Môi trường đề nghị các Sở Nông nghiệp và Môi trường triển khai hướng dẫn đến các chủ dự án, cơ sở trên địa bàn, bảo đảm hoạt động quan trắc được duy trì, dữ liệu môi trường được quản lý đầy đủ và trách nhiệm kiểm soát chất thải được thực hiện theo quy định pháp luật.

Để hạn chế tình trạng quá tải cục bộ và duy trì hoạt động quan trắc môi trường, Cục Môi trường đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố hướng dẫn các chủ dự án, cơ sở chủ động lập kế hoạch quan trắc cho kỳ tiếp theo, bố trí thời điểm phù hợp và lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ đáp ứng quy định.

Các địa phương cần phối hợp thống kê số lượng, nhu cầu quan trắc môi trường định kỳ trong kỳ tới, qua đó hỗ trợ chủ dự án, cơ sở tìm kiếm tổ chức thực hiện phù hợp, hạn chế tình trạng tập trung nhu cầu vào cùng một thời điểm.

Đối với các dự án, cơ sở thuộc diện phải quan trắc tự động, liên tục nhưng đang tạm thời thực hiện quan trắc định kỳ do hệ thống gặp sự cố, cần yêu cầu khẩn trương khắc phục để đưa thiết bị trở lại hoạt động theo quy định.

Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát bảo vệ môi trường đối với các dự án, cơ sở chưa thể thực hiện đầy đủ hoạt động quan trắc trong thời gian này cần được tăng cường nhằm kịp thời phát hiện, ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm.

Việc chủ động phối hợp giữa cơ quan quản lý, các đơn vị cung cấp dịch vụ và chủ dự án, cơ sở có ý nghĩa quan trọng trong duy trì hoạt động quan trắc, bảo đảm dữ liệu phục vụ quản lý môi trường và nâng cao hiệu quả kiểm soát chất thải trong hoạt động sản xuất, kinh doanh./.