Hình ảnh máy kéo điện siêu nhỏ. Ảnh: Đại học Loughborough

Công nghệ đơn giản nhưng tạo khác biệt lớn

Theo trang CNN, thiết bị này do Aftrak - một doanh nghiệp tách ra từ Đại học Loughborough (Anh) - phát triển. Chiếc máy kéo điện siêu nhỏ có thiết kế thấp ngang thắt lưng, tự di chuyển trong khi nông dân đi phía sau điều khiển. Điểm đáng chú ý là bộ phận phá lớp đất cứng bằng thép, giúp xuyên qua lớp đất nén chặt thường xuất hiện trên bề mặt ruộng canh tác thủ công ở khu vực châu Phi cận Sahara.

Việc phá vỡ lớp đất này tạo ra các rãnh sâu, giúp rễ cây và nước mưa thấm xuống tốt hơn, từ đó hạn chế xói mòn, tăng khả năng giữ nước và giúp đất chống chịu tốt hơn với hạn hán. Đây là một phần của kỹ thuật canh tác gọi là canh tác luống sâu, do tổ chức phi lợi nhuận Tiyeni phát triển và thúc đẩy. Theo Tiyeni, phương pháp này có thể giúp năng suất cây trồng tăng hơn gấp đôi, đồng thời nâng thu nhập của nông dân lên tới 9 lần.

Giải pháp cho bài toán điện nông thôn

Dự án của Aftrak không chỉ dừng ở máy kéo mà còn bao gồm hệ thống pin năng lượng mặt trời dễ lắp ráp, hướng tới các cộng đồng nông thôn tại châu Phi, bắt đầu từ Malawi. Quốc gia này có tỷ lệ tiếp cận điện chỉ 15,6% vào năm 2023 và ở khu vực nông thôn con số này giảm xuống còn 6%.

Theo Tiyeni, nhiều dự án điện mặt trời trước đây gặp khó khăn vì người dân không thấy lợi ích kinh tế trực tiếp. Việc kết hợp máy kéo với năng lượng mặt trời có thể giúp tăng thu nhập cho nông dân, từ đó họ có khả năng chi trả cho điện và bảo trì hệ thống, tạo ra mô hình tự duy trì cho tiếp cận năng lượng phi tập trung.

Tiến sĩ Jonathan Wilson, trưởng dự án của Aftrak và giảng viên về hệ thống năng lượng bền vững tại Đại học Loughborough, nhấn mạnh rằng bất kỳ giải pháp năng lượng nào cũng cần mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng. “Chúng ta cần giải quyết bài toán thiếu nguồn thu, giải quyết vấn đề lương thực, rồi mới có thể giải quyết vấn đề điện năng”, ông nói.

Hệ thống pin năng lượng mặt trời tại làng Mzamu ở miền Bắc Malawi, châu Phi. Ảnh: Đại học Loughborough

Mỗi chiếc máy kéo có giá khoảng 3.500 USD, trong khi mỗi module pin mặt trời có giá khoảng 1.500 USD. Aftrak dự kiến bán các sản phẩm này cho hợp tác xã, trang trại độc lập và tổ chức phi lợi nhuận, đôi khi với mức giá ưu đãi để đảm bảo khả năng tiếp cận.

Ngoài ra, công ty cũng đang xem xét triển khai một ứng dụng cho thuê máy kéo theo giờ, tương tự mô hình Uber, cho phép nông dân sử dụng chung thiết bị thông qua một trạm năng lượng mặt trời trung tâm.

Tăng năng suất, thay đổi cuộc sống

Từ năm 2005, Tiyeni đã phát triển phương pháp canh tác luống sâu nhằm nâng cao sản lượng nông nghiệp tại Malawi. Tuy nhiên, việc thực hiện thủ công bằng cuốc rất tốn thời gian và công sức. Ông Isaac Monjo Chavula, giám đốc Tiyeni Malawi, cho biết cơ giới hóa sẽ giúp nông dân tạo ra nhiều sản phẩm dư thừa hơn để bán ra thị trường, từ đó thoát khỏi tình trạng nghèo đói kéo dài.

Aftrak đã giành giải thưởng năng lượng xanh Milken-Motsepe trị giá 1 triệu USD vào năm 2024. Nhờ nguồn tài trợ này cùng với sự hỗ trợ từ các đối tác, công ty bắt đầu thử nghiệm hệ thống tại Malawi. Các tấm pin đã được lắp đặt tại một trường tiểu học và một phòng khám sản khoa, đồng thời thử nghiệm kết hợp máy kéo và năng lượng mặt trời tại làng Mzamu, nơi chỉ có 58 cư dân.

Theo trưởng làng Arnold Soko, 74 tuổi, trước đây việc đào đất bằng cuốc mất từ ba đến bốn ngày, nhưng nay chỉ còn một đến hai ngày khi sử dụng máy kéo. Sau mỗi ngày làm việc, nông dân có thể sạc máy bằng module năng lượng mặt trời, mỗi module tạo ra khoảng 7,5 kWh mỗi ngày, đủ để sạc một máy kéo hoặc cung cấp điện cho tối đa 5 hộ gia đình.

Điện năng không chỉ phục vụ sản xuất mà còn mở ra nhiều cơ hội mới. Người dân có thể truy cập Internet, sử dụng ngân hàng di động, học tập trực tuyến và phát triển các hoạt động kinh doanh nhỏ như may vá hoặc cắt tóc. Hệ thống năng lượng mặt trời cũng mang đến ánh sáng, tivi, tủ lạnh và bàn là điện cho làng Mzamu.

“Trước đây chúng tôi sống trong bóng tối, giờ chúng tôi sống trong ánh sáng”, ông Soko chia sẻ, trong khi bà Elizabeth Gondwe, 63 tuổi, cho biết trẻ em trong làng học tập tốt hơn nhờ có điện.

Mở rộng quy mô ra toàn châu Phi

Aftrak hiện có 100 máy kéo đang được sản xuất tại Anh và dự kiến sẽ bắt đầu sản xuất tại thành phố Blantyre (Malawi) thông qua hợp tác với công ty năng lượng tái tạo INFLO Inc. Các thợ thủ công địa phương sẽ được đào tạo để lắp ráp và sửa chữa thiết bị.

Trong thời gian tới, công ty đặt mục tiêu mở rộng mô hình sang các quốc gia khác như Kenya, Nam Phi, Ghana và Nigeria. Theo ông Wilson, mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống có thể mở rộng bền vững trên quy mô lớn, mang lại lợi ích lâu dài cho các cộng đồng nông thôn tại châu Phi.