Em nhỏ làm việc dưới trời nắng nóng tại Tigray, Ethiopia. Ảnh: AFP/TTXVN

Dự báo mới cho thấy nếu thế giới không giảm mạnh phát thải và không thay đổi cách sử dụng đất, khả năng sinh tồn của hàng trăm triệu người trên lục địa sẽ bị đe dọa.

Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Oluwafemi E. Adeyeri dẫn đầu đã tổng hợp 10 mô hình khí hậu, dùng trí tuệ nhân tạo (AI) tách vai trò của nhiệt độ, độ ẩm, gió, bức xạ và sử dụng đất, sau đó soi chiếu tới giai đoạn 2065–2100. Kết quả cho thấy phần lớn châu Phi (trừ Madagascar) có thể chịu sóng nhiệt 250–300 ngày mỗi năm; riêng một số vùng phía tây Nam Phi tần suất sóng nhiệt có thể tăng tới khoảng 12 lần, nhiều đợt kéo dài hơn 40 ngày liên tiếp.

Điều quan trọng không chỉ là nhiệt độ, mà là sự kết hợp giữa khí nóng và độ ẩm. Ở Tây Phi, nhiệt độ chỉ dao động quanh ngưỡng 26–27°C, nhưng độ ẩm tới 74–75% cũng đủ gây ra các đợt nóng bức kéo dài 30–35 ngày. Tại khu vực Nam và Đông Phi, ngay cả khi nhiệt độ chỉ khoảng 24°C nhưng độ ẩm trên 70%, nếu tình trạng này kéo dài liên tục thì vẫn rất nguy hiểm cho sức khỏe. Khi nắng nóng kéo dài gần như liên tục, cơ thể không còn “khoảng nghỉ” để hồi phục, kéo theo rủi ro sức khỏe, năng suất lao động và ổn định xã hội.

Một phát hiện quan trọng khác là cách con người sử dụng đất có thể âm thầm khiến sóng nhiệt tệ hơn. Rừng khỏe mạnh giống như một lớp làm mát tự nhiên, giúp hạ nhiệt và giữ độ ẩm ổn định. Ngược lại, khi chặt cây rừng để mở rộng nông nghiệp hoặc xây dựng đô thị, mặt đất trở nên nóng hơn và ẩm hơn, khiến các đợt nắng nóng dữ dội hơn và kéo dài lâu hơn.

Nhóm nghiên cứu kết luận rằng chỉ cắt giảm phát thải toàn cầu là chưa đủ, các nước châu Phi phải song song bảo vệ – phục hồi rừng, quy hoạch sử dụng đất và đô thị “thông minh với khí hậu”, nếu không muốn nắng nóng cực đoan trở thành trạng thái thường trực khiến nhiều nơi khó còn phù hợp cho con người sinh sống.