Làng chiếu Cẩm Nê (Đà Nẵng) - Gìn giữ hồn quê trong từng sợi cói

Làng dệt chiếu truyền thống Cẩm Nê đang từng bước chuyển mình để hôi nhập

Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, Cẩm Nê không chỉ nổi tiếng với những tấm chiếu bền đẹp mà còn là biểu tượng của sự khéo léo, cần cù và tinh thần gìn giữ nghề truyền thống của người dân địa phương. Làng chiếu Cẩm Nê thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Theo các bậc cao niên trong làng, nghề dệt chiếu đã xuất hiện từ hàng trăm năm trước và được truyền từ đời này sang đời khác. Tương truyền, vào thời phong kiến, những tấm chiếu Cẩm Nê nổi tiếng bởi chất lượng cao, hoa văn đẹp và độ bền vượt trội nên từng được tuyển chọn để tiến vua. Chính điều đó đã góp phần tạo nên danh tiếng cho làng nghề, đưa cái tên Cẩm Nê trở thành niềm tự hào của người dân xứ Quảng.

Điều làm nên thương hiệu của chiếu Cẩm Nê trước hết nằm ở nguyên liệu. Người dân sử dụng cây lác (cói) được trồng ở những vùng đất thích hợp hoặc thu mua từ các địa phương lân cận. Sau khi thu hoạch, cây lác được phơi khô, phân loại theo kích thước rồi nhuộm màu bằng các loại phẩm màu hoặc nguyên liệu tự nhiên để tạo nên những gam màu hài hòa. Mỗi công đoạn đều được thực hiện cẩn thận nhằm bảo đảm sợi lác có độ dẻo, không bị giòn gãy và giữ được màu sắc bền đẹp theo thời gian.

Quy trình dệt một tấm chiếu truyền thống trải qua nhiều bước công phu. Sau khi chuẩn bị nguyên liệu, người thợ mắc khung dệt, sắp xếp từng sợi lác theo đúng vị trí rồi bắt đầu đan xen với những sợi đay hoặc sợi cước tạo thành mặt chiếu. Mỗi nhịp đưa thoi, kéo sợi đều phải đều tay để mặt chiếu phẳng, chắc và cân đối. Khi hoàn thiện, chiếu tiếp tục được cắt gọn, may viền và kiểm tra kỹ lưỡng trước khi đưa ra thị trường.

Điểm nổi bật của chiếu Cẩm Nê là độ bền cao, mặt chiếu mịn, các đường dệt đều và hoa văn tinh tế. Những họa tiết hình quả trám, ô vuông, hoa lá hay các đường viền nhiều màu sắc được phối hợp hài hòa, vừa mang tính thẩm mỹ vừa thể hiện nét văn hóa truyền thống của người Việt. Chính sự tỉ mỉ trong từng công đoạn đã tạo nên những sản phẩm có chất lượng vượt trội, được người tiêu dùng tin tưởng qua nhiều thế hệ.

Trước đây, hầu như gia đình nào trong làng cũng có khung dệt chiếu. Tiếng thoi đưa lách cách vang lên từ sáng đến tối trở thành âm thanh quen thuộc của vùng quê Cẩm Nê. Người lớn đảm nhận các công đoạn chính như dệt, nhuộm, hoàn thiện sản phẩm; trẻ em phụ giúp phơi lác, cuộn sợi hoặc chuẩn bị nguyên liệu. Nghề dệt chiếu không chỉ tạo thu nhập mà còn gắn kết các thành viên trong gia đình và góp phần hình thành nét văn hóa lao động đặc trưng của làng quê miền Trung.

Đây là bản sắc văn hoá đậm chất vùng miền

Ngoài những chiếc chiếu phục vụ sinh hoạt hằng ngày, người dân Cẩm Nê còn sản xuất nhiều loại chiếu với kích thước và mẫu mã khác nhau để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường. Các sản phẩm được tiêu thụ tại Đà Nẵng, Quảng Nam và nhiều tỉnh, thành khác trong cả nước. Với sự phát triển của ngành du lịch, một số cơ sở còn chế tác các sản phẩm lưu niệm từ cói như túi xách, hộp đựng đồ, tấm lót bàn, giỏ xách và đồ trang trí nội thất, góp phần nâng cao giá trị của làng nghề.

Tuy nhiên, cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác, Cẩm Nê đang đối mặt với không ít khó khăn. Sự xuất hiện của các loại chiếu công nghiệp giá rẻ, chiếu nhựa và các vật liệu hiện đại khiến nhu cầu sử dụng chiếu cói truyền thống giảm đáng kể. Thu nhập từ nghề không còn cao như trước khiến nhiều lao động trẻ lựa chọn làm việc trong các khu công nghiệp hoặc chuyển sang ngành nghề khác. Số hộ còn gắn bó thường xuyên với nghề vì thế ngày càng ít.

Bên cạnh áp lực cạnh tranh của thị trường, nguồn nguyên liệu cũng là vấn đề đáng quan tâm. Diện tích trồng cói tại nhiều địa phương giảm dần do chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khiến việc chủ động nguyên liệu gặp khó khăn. Chi phí nhân công tăng trong khi giá bán sản phẩm không tăng tương ứng cũng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của nghề dệt chiếu truyền thống. Nghề dệt chiếu Cẩm Nê đang từng bước giữ nghề bằng sản phẩm OCOP mang đậm chất văn hoá miền trung.

Một sản phẩm OCOP ngày càng được nâng cao chất lượng

Nhận thức được giá trị của làng nghề, chính quyền địa phương cùng các nghệ nhân đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển nghề dệt chiếu Cẩm Nê. Nhiều chương trình khuyến công hỗ trợ cải tiến thiết bị, nâng cao chất lượng sản phẩm, đào tạo kỹ năng thiết kế mẫu mã và xây dựng thương hiệu làng nghề. Đồng thời, việc quảng bá sản phẩm thông qua hội chợ, triển lãm, thương mại điện tử và các nền tảng số đã giúp chiếu Cẩm Nê tiếp cận nhiều khách hàng hơn.

Một hướng đi nhiều triển vọng là kết hợp phát triển làng nghề với du lịch trải nghiệm. Đến Cẩm Nê, du khách không chỉ được tham quan những ngôi nhà còn lưu giữ khung dệt truyền thống mà còn có cơ hội trực tiếp tìm hiểu quy trình làm chiếu, thử dệt những đường đầu tiên dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân và mua các sản phẩm thủ công làm quà lưu niệm. Những trải nghiệm này góp phần giúp du khách hiểu hơn về giá trị lao động thủ công cũng như nét đẹp văn hóa của vùng quê Đà Nẵng.

Trong bối cảnh phát triển bền vững, các sản phẩm từ cói tự nhiên ngày càng được người tiêu dùng quan tâm nhờ tính thân thiện với môi trường và khả năng phân hủy sinh học. Đây là cơ hội để làng chiếu Cẩm Nê phát triển theo hướng sản xuất xanh, đáp ứng xu hướng tiêu dùng hiện đại. Nếu biết kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống với thiết kế sáng tạo, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường, làng nghề hoàn toàn có thể tạo dựng vị thế mới trong nền kinh tế sáng tạo.

Ngày nay, dù số lượng hộ làm nghề không còn nhiều như trước, những nghệ nhân ở Cẩm Nê vẫn miệt mài bên khung dệt, gìn giữ từng kỹ thuật được cha ông truyền lại. Mỗi tấm chiếu hoàn thành không chỉ là sản phẩm phục vụ đời sống mà còn là kết tinh của sự cần cù, khéo léo và lòng yêu nghề của người dân xứ Quảng. Tiếng thoi đưa vẫn vang lên như nhịp đập của một làng nghề đang nỗ lực vượt qua thử thách để tiếp tục tồn tại và phát triển.

Làng chiếu Cẩm Nê là một phần quan trọng trong kho tàng di sản nghề thủ công truyền thống của Đà Nẵng. Không chỉ mang giá trị kinh tế, làng nghề còn lưu giữ những ký ức về một vùng quê giàu bản sắc, nơi mỗi sợi cói được dệt nên bằng đôi bàn tay tài hoa và tinh thần lao động bền bỉ của bao thế hệ. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của làng chiếu Cẩm Nê không chỉ góp phần giữ gìn một nghề truyền thống mà còn làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của thành phố Đà Nẵng trên con đường phát triển và hội nhập./.