Một góc xã biên giới Quảng Trực, tỉnh Lâm Đồng

Từ thách thức lịch sử đến yêu cầu cấp bách

Khu vực biên giới Việt Nam – Campuchia trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng mới (trước đây thuộc tỉnh Đắk Nông cũ) vốn là địa bàn có tính đặc thù cao. Đây là nơi hội tụ của nhiều dân tộc anh em, từ những cư dân tại chỗ như M’nông, Mạ, Ê đê đến đồng bào phía Bắc di cư vào như Tày, Nùng, Mông, Dao. Sự đa dạng văn hóa là tài sản, nhưng cũng đặt ra bài toán khó về quản lý dân cư và ổn định đời sống.

Thực trạng cho thấy, dù đã có nhiều nỗ lực trong giai đoạn 2015 – 2024, khu vực 5 xã biên giới (Quảng Trực, Tuy Đức, Thuận Hạnh, Thuận An, Đắk Wil) vẫn đối mặt với những khó khăn mang tính "nút thắt": Dân cư phân tán rải rác, thiếu đất sản xuất hợp pháp, hạ tầng giao thông và nước sinh hoạt chưa đồng bộ. Đặc biệt, nhu cầu về đất đai và nhà ở tại đây rất lớn với hơn 1.027 hộ thiếu đất sản xuất và 860 hộ thiếu đất ở. Tỷ lệ hộ nghèo vùng biên vẫn cao hơn mức bình quân chung, tiềm ẩn nguy cơ về di cư tự do và mất an ninh trật tự.

Vì lẽ đó, Đề án được xây dựng như một giải pháp căn cơ, chuyển từ hỗ trợ tình huống sang đầu tư phát triển bền vững, gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ kinh tế với quốc phòng - an ninh.

Những mục tiêu "biết nói"

Tỉnh Lâm Đồng đặt ra lộ trình cụ thể đến năm 2030, biến vùng biên giới thành khu vực an toàn và giàu mạnh. Mục tiêu cốt lõi là giảm tỷ lệ hộ nghèo hằng năm từ 3–4%, đảm bảo 100% đối tượng chính sách được thụ hưởng các quyền lợi về y tế, giáo dục và trợ giúp xã hội.

Về hạ tầng, Đề án hướng tới việc hình thành các cụm dân cư tập trung có hệ thống điện, đường, trường, trạm hiện đại. Tầm nhìn đến năm 2030, 100% hộ dân tại các xã biên giới sẽ được bố trí đất ở và đất sản xuất hợp lý, xóa bỏ hoàn toàn tình trạng nhà ở tạm bợ, dột nát.

Đột phá sinh kế: "Cần câu" thay vì "Con cá"

Điểm khác biệt lớn nhất của Đề án chính là phương án tạo sinh kế linh hoạt, phù hợp với từng địa bàn. Tỉnh không chỉ cấp đất mà còn hướng dẫn người dân cách làm giàu trên mảnh đất ấy.

Nông nghiệp bền vững là trụ cột: Tập trung phát triển các vùng sản xuất chuyên canh cây công nghiệp (cà phê, điều, hồ tiêu) và cây dược liệu gắn với liên kết chuỗi giá trị. Các mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung và nuôi trồng thủy sản tại các vùng có lợi thế về nguồn nước cũng được đẩy mạnh để đa dạng hóa nguồn thu nhập.

Khai phá tiềm năng du lịch và nghề phụ: Tận dụng bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào M’nông, Ê đê, tỉnh định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản. Việc đa dạng hóa ngành nghề nông thôn không chỉ tạo việc làm tại chỗ mà còn giúp giảm áp lực lên tài nguyên rừng.

Tín dụng ưu đãi và đào tạo nghề: Đề án chú trọng hỗ trợ người dân tiếp cận vốn vay ưu đãi để tái sản xuất, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở và người dân.

Hạ tầng đồng bộ – Mạch máu của vùng biên

Để hỗ trợ sinh kế, hệ thống hạ tầng được đầu tư theo phương châm “đi trước một bước”. Ưu tiên hàng đầu là các tuyến đường giao thông kết nối các điểm dân cư với trục chính và đường tuần tra biên giới.

Bên cạnh đó, việc nâng cấp 15 trường mầm non và 6 trường tiểu học, cùng với dự án xây dựng trường nội trú liên cấp là minh chứng cho cam kết đầu tư vào con người. Hệ thống 28 nhà sinh hoạt cộng đồng tại các thôn, bon không chỉ là nơi hội họp mà còn là "nhà văn hóa" giúp gắn kết tình đoàn kết quân dân và giữ gìn hồn cốt dân tộc.

Giải pháp tổng lực và huy động nguồn lực

Với khối lượng công việc khổng lồ, tỉnh Lâm Đồng xác định cần huy động sức mạnh tổng hợp. Nguồn vốn thực hiện Đề án được lồng ghép từ các Chương trình mục tiêu quốc gia, ngân sách địa phương và đặc biệt là nguồn vốn xã hội hóa từ các doanh nghiệp (phấn đấu đạt 25–30%).

Hệ thống quản lý cũng được hiện đại hóa thông qua ứng dụng công nghệ thông tin và dữ liệu số hóa (GIS) để giám sát tiến độ và tính minh bạch của từng dự án. Sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn như Sở Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và UBND các xã biên giới được đặt dưới sự chỉ đạo thống nhất của tỉnh để đảm bảo "trên dưới đồng lòng".

Xây dựng tương lai trên nền tảng niềm tin

Đề án ổn định dân cư các xã biên giới tỉnh Lâm Đồng không chỉ là những con số về diện tích hay số tiền đầu tư, mà là lời khẳng định về một chính sách dân tộc nhân văn và bền vững. Khi mỗi hộ đồng bào dân tộc thiểu số đều có "tấc đất cắm dùi", có sinh kế ổn định và con em được học hành trong những ngôi trường khang trang, niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước sẽ ngày càng bền chặt.

Chính niềm tin ấy sẽ biến mỗi người dân vùng biên thành một "cột mốc sống", cùng với các chiến sĩ biên phòng giữ vững chủ quyền, xây dựng đường biên giới Việt Nam – Campuchia hòa bình, hữu nghị và phát triển thịnh vượng. Tương lai của vùng biên giới Lâm Đồng đang bắt đầu từ những bước đi bài bản và đầy tâm huyết của Đề án hôm nay./.