Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử. Ảnh tư liệu

Trước hết, cần hiểu rõ hàng lậu là gì. Hàng lậu là những hàng hóa được vận chuyển trái phép qua biên giới quốc gia mà không khai báo hoặc khai báo gian dối với cơ quan hải quan, nhằm trốn tránh các nghĩa vụ thuế (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng) và sự kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước. Bản chất của buôn lậu là hành vi gian lận thương mại, cạnh tranh không lành mạnh, đặt lợi ích cá nhân phi pháp lên trên lợi ích cộng đồng và sự an toàn của xã hội.

Tác động tiêu cực của hàng lậu đối với nền kinh tế là vô cùng nghiêm trọng và đa dạng: Thất thu ngân sách nhà nước: Đây là thiệt hại trực tiếp và dễ thấy nhất. Việc hàng hóa không được khai báo hoặc khai báo sai lệch khiến một lượng lớn thuế không được thu vào ngân sách nhà nước. Nguồn thu này đáng lẽ phải được sử dụng để đầu tư vào các công trình phúc lợi công cộng, y tế, giáo dục, an ninh quốc phòng thì nay lại chảy vào túi của những kẻ buôn lậu. Thất thu thuế làm suy yếu tiềm lực tài chính quốc gia, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Bóp nghẹt sản xuất trong nước, triệt tiêu động lực của doanh nghiệp chân chính: Hàng lậu thường có giá thành rẻ hơn nhiều so với hàng hóa sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu chính ngạch do không phải chịu các chi phí thuế, kiểm định chất lượng. Điều này tạo ra một sự cạnh tranh không bình đẳng, khiến các doanh nghiệp làm ăn chân chính, tuân thủ pháp luật gặp vô vàn khó khăn. Sản phẩm của họ khó tiêu thụ, hàng tồn kho gia tăng, lợi nhuận sụt giảm, thậm chí phải thu hẹp sản xuất, cắt giảm nhân công hoặc phá sản. Môi trường kinh doanh bị méo mó, thiếu minh bạch, làm nản lòng các nhà đầu tư và cản trở sự phát triển của các ngành sản xuất nội địa.

Phá hoại thị trường, gây rối loạn giá cả: Sự trà trộn của hàng lậu với hàng thật khiến thị trường trở nên hỗn loạn. Người tiêu dùng khó phân biệt thật giả, giá cả các mặt hàng bị nhiễu loạn, gây tâm lý hoang mang. Hàng lậu cũng thường không có hóa đơn, chứng từ rõ ràng, gây khó khăn cho công tác quản lý thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ảnh hưởng đến cán cân thương mại và đầu tư nước ngoài: Hoạt động buôn lậu làm gia tăng nhập siêu trá hình, ảnh hưởng tiêu cực đến cán cân thương mại của quốc gia. Một thị trường bởi hàng lậu cũng làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, những người luôn tìm kiếm một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và có tính pháp lý cao. Không chỉ tàn phá nền kinh tế, hàng lậu còn là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và quyền lợi của người tiêu dùng.

Hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng: Phần lớn hàng lậu là hàng giả, hàng nhái các thương hiệu nổi tiếng hoặc là những sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, không được kiểm định chất lượng. Việc sử dụng các mặt hàng này tiềm ẩn vô số rủi ro. Thực phẩm lậu: Thường chứa hóa chất bảo quản độc hại, phẩm màu công nghiệp, vi sinh vật gây bệnh, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Người tiêu dùng có thể bị ngộ độc cấp tính, hoặc tích tụ chất độc hại trong cơ thể gây ra các bệnh mãn tính nguy hiểm như ung thư.

Thuốc tân dược, mỹ phẩm lậu: Có thể không chứa hoạt chất, chứa hoạt chất không đúng hàm lượng, hoặc tệ hơn là chứa các chất cấm, gây nguy hiểm cho sức khỏe. Sử dụng thuốc giả không những không chữa được bệnh mà còn làm bệnh tình trở nên trầm trọng hơn, thậm chí dẫn đến tử vong. Mỹ phẩm lậu có thể gây kích ứng da, viêm da, nhiễm độc chì, thủy ngân, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và sắc đẹp.

Hàng điện tử, đồ gia dụng lậu: Thường được sản xuất từ những linh kiện rẻ tiền, không tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, dễ gây chập điện, cháy nổ, đe dọa tính mạng và tài sản của người sử dụng. Đồ chơi trẻ em lậu: Có thể chứa các hóa chất độc hại như chì, cadimi, phthalates, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Thiếu thông tin và không được bảo vệ quyền lợi: Hàng lậu thường không có nhãn mác rõ ràng, không có hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt, không có đơn vị chịu trách nhiệm về sản phẩm. Khi xảy ra sự cố, người tiêu dùng không biết kêu ai, quyền lợi không được đảm bảo.

Tác hại của hàng lậu không dừng lại ở kinh tế và sức khỏe người tiêu dùng mà còn lan rộng ra nhiều khía cạnh xã hội khác: Gia tăng tội phạm và tệ nạn xã hội: Hoạt động buôn lậu thường gắn liền với các loại tội phạm khác như tham nhũng, hối lộ, rửa tiền, thậm chí là tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia. Để bảo kê cho đường dây buôn lậu, các đối tượng sẵn sàng dùng tiền mua chuộc cán bộ thoái hóa, biến chất, làm xói mòn kỷ cương phép nước. Lợi nhuận khổng lồ từ buôn lậu cũng có thể là nguồn tài chính cho các hoạt động tội phạm khác.

Ảnh hưởng đến an ninh trật tự: Các đường dây buôn lậu thường hoạt động tinh vi, có tổ chức, sử dụng các phương thức vận chuyển liều lĩnh, gây mất an ninh trật tự tại các khu vực biên giới và cả trong nội địa. Các vụ việc chống người thi hành công vụ liên quan đến buôn lậu không phải là hiếm. Xói mòn đạo đức kinh doanh và văn hóa tiêu dùng: Sự tồn tại của hàng lậu cổ súy cho lối làm ăn gian dối, chụp giật. Đồng thời, nó cũng tạo ra một bộ phận người tiêu dùng có tâm lý ham rẻ, chấp nhận sử dụng hàng hóa không rõ nguồn gốc, vô tình tiếp tay cho hoạt động phi pháp này.

Nhận thức rõ những tác hại nghiêm trọng của hàng lậu, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã và đang chỉ đạo quyết liệt công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Nhiều giải pháp đã được triển khai, từ hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng (Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, Công an) đến đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cuộc chiến chống hàng lậu vẫn còn nhiều cam go, phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và kiên trì của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi người dân cần trở thành một người tiêu dùng thông thái, nói không với hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ. Các doanh nghiệp cần nêu cao đạo đức kinh doanh, xây dựng thương hiệu bằng chất lượng và sự minh bạch. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục nâng cao năng lực, hiệu quả công tác, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm.

Chỉ khi nào nhận thức về tác hại của hàng lậu được lan tỏa sâu rộng, và mỗi cá nhân, tổ chức đều ý thức được trách nhiệm của mình, chúng ta mới có thể từng bước đẩy lùi vấn nạn này, xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước./.