Đắk Lắk là tỉnh trọng điểm trồng cà phê của cả nước với hơn 200.000 ha, hiện gần 50% diện tích được chứng nhận sản xuất không gây mất rừng và suy thoái rừng. Mục tiêu hết năm 2025 sẽ có 70% diện tích được chứng nhận

Ngày 22/3, giá cà phê nhân tại các tỉnh Tây Nguyên vẫn neo ở mức 135.000 đồng/kg, giảm nhẹ so với mức giá 140.000 đồng/kg là mức giá kỷ lục thời điểm cuối năm 2024. Đây là các mức giá cao nhất trong lịch sử của ngành cà phê Việt Nam. Trong khi khoảng giữa năm 2023, giá cà phê chỉ dao động gần 87.000 đồng/kg. Giá cà phê nhân, cà phê bột tại Tây Nguyên bất ngờ tăng mạnh vào cuối năm 2023 và đến năm 2024, giá tiếp tục tăng vọt đến mức giới cà phê cũng phải bất ngờ vì "lộc trời" không có dự báo trước.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp các tỉnh Tây Nguyên, sản lượng cà phê của các tỉnh những năm qua tăng do vụ mùa cà phê trong ba năm qua gặp nhiều thuận lợi: mưa đủ, nắng đều, chất lượng cà phê tương đối bảo đảm. Đặc biệt, bước vào niên vụ 2024-2025, hầu hết bà con nông dân canh tác cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên đều có chung tâm lý rất phấn khởi vì cà phê được mùa, giá thu mua trên thị trường vẫn đang cao kỷ lục, dao động mức trên 135.000 đồng/kg nhân khiến người trồng thu lợi lớn.

Là ngành hàng nông sản chủ lực nên kim ngạch xuất khẩu cà-phê luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Đắk Lắk. Cụ thể, trong niên vụ cà-phê 2023-2024, tỉnh Đắk Lắk xuất khẩu được 264.404 tấn cà-phê, chiếm tỷ trọng 17,9% so với cả nước; kim ngạch xuất khẩu đạt 915,795 triệu USD, tăng 168,238 triệu USD so với niên vụ trước, chiếm tỷ trọng 16,9% so với cả nước. Cà-phê nhân của Đắk Lắk chủ yếu xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như: Đức, Thụy sĩ, Nhật Bản, Italia, Mỹ… Đồng thời hiện nay tỉnh đang xúc tiến khai thác những thị trường mới có nhiều tiềm năng ở các khu vực như: Mỹ Latinh, Trung Đông, châu Phi và các khu vực thị trường lớn như: EU, ASEAN, Đông Bắc Á, Châu Đại Dương…

Cùng với đó, các nước EU ra sắc lệnh nghiêm cấm nhập khẩu cà-phê có liên quan đến nạn chặt phá rừng và siết chặt quy định dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đối với cà-phê dẫn đến việc xuất khẩu qua những nước này cũng bị hạn chế. Do vậy, tình hình sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu cà-phê ở tỉnh Đắk Lắk vẫn gặp nhiều khó khăn; tình trạng “mất mùa được giá” tiếp tục xảy ra do biến đổi khí hậu, hạn hán, sâu bệnh khiến lượng cà-phê sụt giảm..

Sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn của EU không chỉ là tiền đề thúc đẩy phát triển kinh tế xanh mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên nước và môi trường sống

Tây Nguyên là vùng trọng điểm sản xuất cà phê của Việt Nam, chiếm hơn 90% sản lượng cà phê cả nước. Vùng Tây Nguyên bao gồm 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng có tổng diện tích cà phê khoảng trên 600.000ha (chiếm 92% tổng diện tích trồng cà phê của cả nước). Các tỉnh có diện tích, sản lượng cà phê lớn, bao gồm (theo thứ tự): Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đắk Nông, Gia Lai, Kon Tum; trong đó Đắk Lắk trở thành "thủ phủ” cà phê của Việt Nam vừa nhờ diện tích, sản lượng cà phê lớn, vừa có TP.Buôn Ma Thuột nổi tiếng là vùng tập trung nguyên liệu chế biến thành phẩm cà phê bột xuất khẩu lớn nhất cả nước.

Tại Đắk Lắk, diện tích cà phê đạt 212.000ha, sản lượng trên 500.000 tấn/năm, chiếm khoảng 30% diện tích cà phê của cả nước và 33% diện tích của Tây Nguyên. Lâm Đồng là tỉnh có diện tích trồng cà phê lớn thứ hai Tây Nguyên, khoảng 153.000ha, sản lượng hơn 400.000 tấn/năm. Sở dĩ sản lượng cà phê tại tỉnh Lâm Đồng đạt cao vì nhiều nhà vườn "sinh sau đẻ muộn", trồng cây giống mới, năng suất cao, áp dụng kỹ thuật tiên tiến trong cây trồng. Tại tỉnh Đắk Nông, hiện có khoảng 141.000ha cà phê với sản lượng khoảng 361.000 tấn/năm, đứng thứ 3 khu vực Tây Nguyên, xếp sau Đắk Lắk và Lâm Đồng...

Tương tự như Lâm Đồng, các hộ cá nhân, doanh nghiệp ở Gia Lai, Đắk Nông những năm gần đây chế biến cà phê đạt chất lượng cao, xuất khẩu ra thị trường trong nước, quốc tế mạnh, không thua kém cà phê của Buôn Ma Thuột - Đắk Lắk, nhưng thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột - Đắk Lắk đã được khẳng định từ sớm hơn. Những năm gần đây, diện tích trồng cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên theo tiêu chuẩn bền vững, có chứng nhận ngày càng tăng, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Giá cà phê đang có xu hướng tăng, mang lại lợi ích kinh tế cho người nông dân trong khu vực.

Chi cục trưởng Chi cục trồng trọt và bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Hắc Hiển cho biết, đến niên vụ 2023-2024, diện tích cà-phê toàn tỉnh đạt 212.106ha, giảm 809ha so với niên vụ trước, trong đó diện tích cho thu hoạch 200.441ha, giảm 400ha so với niên trước, năng suất bình quân đạt 26,72 tạ/ha, tổng sản lượng đạt 535.672 tấn, giảm 23.057 tấn so với niên vụ trước. Năng suất cà-phê giảm là do biến đổi khí hậu, hạn hán, sâu bệnh và một số diện tích cà-phê tái canh đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản chưa cho thu hoạch và một số diện tích người dân trồng xen nhiều loại cây trồng.

Cũng theo ông Nguyễn Hắc Hiển, thực trạng sản xuất cà-phê lâu nay ở Đắk Lắk chủ yếu là sản xuất cá thể, quy mô nhỏ lẻ, chỉ có khoảng trên 10% diện tích cà-phê sản xuất tập trung thành vùng chuyên canh do các công ty thuộc Tổng Công ty cà-phê Việt Nam, các Công ty cà-phê thuộc tỉnh Đắk Lắk và doanh nghiệp quản lý, còn lại gần 90% diện tích cà-phê của tỉnh là do nông dân tự trồng, chăm sóc và quản lý.

"Chúng tôi mong muốn cơ quan chức năng kiểm soát tốt các đại lý phân phối, sản xuất cây giống làm sao cho bảo đảm chất lượng, hạn chế được sâu bệnh hại, dễ dàng phát triển và cho năng suất cao trong điều kiện biến đổi khí hậu nghiêm trọng như hiện nay", anh Nguyễn Trọng Hiền - một hộ nông dân tại tỉnh Lâm Đồng bày tỏ.

Liên quan đến vấn đề này, một lãnh đạo Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên khuyến cáo người nông dân không nên nôn nóng tái canh nếu không tìm được nguồn cây giống có chất lượng. Bởi, nếu mọi người vội vàng, chọn phải những cây giống kém chất lượng, qua vài năm chăm sóc vất vả mới biết năng suất kém, lại phải thay thế bằng cây trồng khác thì tốn kém gấp bội phần.

Mặc dù giá cà phê tăng cao, nhưng sản lượng niên vụ 2024-2025 dự báo giảm khoảng 15% do ảnh hưởng của thời tiết báo hiệu mùa khô hạn và các yếu tố khác, như giá cả thị trường, chất lượng cà phê thành phẩm. Bởi hiện sản lượng cà phê các nước đã có dấu hiệu phục hồi, dự báo tăng mạnh; yêu cầu với nhà nhập khẩu về chất lượng thành phẩm hoặc sản phẩm từ cà phê nhân xô ngày càng khắt khe hơn. Tuy nhiên, với mức giá cao kỷ lục, thu nhập của người dân vẫn được bảo đảm, góp phần nâng cao đời sống kinh tế - xã hội tại khu vực Tây Nguyên./.