FAO kêu gọi cải tổ chuỗi giá trị để ổn định giá cà phê, ca cao và trà

Trong một báo cáo công bố mới đây, Tổ chức Lương Nông Liên hợp quốc (FAO) đã chỉ ra những lỗ hổng cấu trúc nghiêm trọng khiến giá những mặt hàng đồ uống như cà phê, ca cao và trà liên tục biến động mạnh trên thị trường quốc tế.

Báo cáo nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về việc củng cố hệ thống sản xuất và xây dựng một chuỗi giá trị công bằng hơn để bảo vệ sinh kế của hàng triệu nông dân.

Báo cáo mang tên "Động lực giá trong thị trường đồ uống toàn cầu" khẳng định hơn 90% biến động giá ngắn hạn bắt nguồn từ sự thay đổi trong điều kiện cung và cầu.

Những yếu tố như thời tiết cực đoan (hạn hán, sương giá), dịch bệnh cây trồng, chi phí nhân công tăng và căng thẳng địa chính trị là những tác nhân chính kích hoạt các đợt tăng giá đột biến.

Theo ông Boubaker Ben-Belhassen, Giám đốc Ban Thương mại và thị trường của FAO, sự tập trung nguồn cung cao độ kết hợp với cầu tiêu thụ toàn cầu ngày càng tăng đã tạo ra môi trường thuận lợi cho những cú sốc giá sâu sắc.

Thực trạng này xuất phát từ cấu trúc thị trường đặc thù, với việc sản xuất bị giới hạn ở một nhóm nhỏ các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, trong khi sản phẩm thô được xuất khẩu sang các nền kinh tế phát triển để chế biến. Sự tập trung này khiến giá cả toàn cầu vô cùng nhạy cảm trước các biến động cục bộ.

Báo cáo cũng cho thấy một nghịch lý. Đó là người sản xuất trực tiếp hứng chịu các cú sốc giá, nhưng lại hưởng lợi ít nhất từ những đợt bùng nổ giá trên thị trường bán lẻ. Do cấu trúc chuỗi giá trị phức tạp, nơi giá trị phần lớn tập trung vào khâu chế biến và phân phối, các biến động giá quốc tế không được truyền dẫn đồng đều.

Khi giá thế giới tăng, nông dân không nhận được lợi ích tương xứng.Ngược lại, khi giá giảm, người tiêu dùng cũng ít được hưởng lợi hơn do giá nguyên liệu thô chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong chi phí sản phẩm cuối cùng.

FAO kêu gọi các quốc gia cần phối hợp hành động thông qua 3 trụ cột chính, gồm tăng cường khả năng phục hồi, với việc đầu tư vào nông nghiệp thích ứng khí hậu và quản lý rủi ro để ổn định thu nhập cho nông dân; minh bạch hóa thị trường, thông qua cải thiện dữ liệu về mùa vụ và luồng thương mại để giảm sự không chắc chắn; phân bổ giá trị công bằng, với việc hỗ trợ nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua chế biến và xây dựng thương hiệu.

Theo FAO, nếu không sớm triển khai các biện pháp này, thị trường đồ uống toàn cầu sẽ tiếp tục đối mặt với rủi ro dai dẳng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh lương thực và sự ổn định kinh tế của nhiều quốc gia sản xuất nông sản chủ lực.