Dây thìa canh lá to mở hướng phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Anh Hoàng Khắc Cần hướng dẫn người dân trồng cây dược liệu Thìa Canh.

Phá thế độc canh, tìm hướng đi mới

Trước đây, người dân trên địa bàn xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên chủ yếu sản xuất nông nghiệp theo phương thức truyền thống, phụ thuộc vào cây lúa và cây ngô, nên hiệu quả kinh tế thấp, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn. Trong điều kiện biến đổi khí hậu, sâu bệnh diễn biến phức tạp và giá vật tư nông nghiệp tăng cao, bà con càng khó duy trì thu nhập ổn định.

Đứng trước yêu cầu đổi mới, mô hình trồng cây dây thìa canh lá to do Công ty Cổ phần Sản phẩm thiên nhiên DK triển khai đã mở ra hướng đi mới đầy triển vọng. Là người trực tiếp khởi xướng mô hình, anh Hoàng Khắc Cần (sinh năm 1991), Giám đốc Công ty, cho biết: “So với trồng lúa, ngô, hiệu quả kinh tế của dây thìa canh cao gấp 3–4 lần. Quan trọng hơn, cây phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở địa phương, giúp bà con dễ tiếp cận kỹ thuật và thuận lợi trong sản xuất”.

Năm 2011, kế thừa nghiên cứu khoa học của PGS.TS Trần Văn Ơn (giảng viên cao cấp Trường Đại học Dược Hà Nội), anh Cần bắt tay vào phát triển sản phẩm dược liệu từ dây thìa canh, đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn hữu cơ, hướng tới chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ bền vững. Đến nay, doanh nghiệp đã liên kết với 28 hộ dân tại xóm Đồng Phủ 1, xã Yên Trạch, hình thành mô hình trồng dược liệu có bao tiêu sản phẩm, giúp người dân yên tâm mở rộng diện tích.

Qua thực tế sản xuất, bà con đánh giá dây thìa canh lá to là loại cây “dễ tính”, từng mọc sẵn rất nhiều ở khu đồi núi xã Yên Trạch, ít sâu bệnh, không cần kỹ thuật chăm sóc phức tạp. Chỉ cần đảm bảo lượng nước và bón phân hữu cơ theo đúng quy trình, cây sinh trưởng khỏe, cho năng suất ổn định. Thời điểm trồng thích hợp nhất là tháng 4 hoặc tháng 7. Sau khi xuống giống, người dân dùng rơm rạ phủ kín quanh gốc để giữ ẩm và hạn chế cỏ dại.

Đặc biệt, để đáp ứng tiêu chuẩn hữu cơ TCVN 11041-1:2017, TCVN 11041-2:2017 và tiêu chuẩn GACP-WHO, toàn bộ quá trình trồng và chăm sóc không sử dụng thuốc hóa học, bà con chủ yếu nhổ cỏ thủ công và kiểm tra sâu bệnh để loại bỏ kịp thời.

Nhờ điều kiện thổ nhưỡng thuận lợi, dây thìa canh lá to trồng ở Yên Trạch cho thu hoạch từ tháng 4 đến tháng 10, thậm chí có thể kéo dài đến tháng 12 khi thời tiết ổn định. Với diện tích gần 3,5 ha, sản lượng dự kiến đạt khoảng 50 tấn tươi mỗi năm, cung ứng nguồn nguyên liệu quan trọng cho công tác chế biến dược liệu tại địa phương.

Không chỉ chú trọng khâu trồng trọt, Công ty DK còn đầu tư hệ thống chế biến theo hướng hiện đại. Sau khi thu hái, nguyên liệu được công nhân phân loại thủ công, loại bỏ tạp chất, rửa sạch, sau đó cắt thái bằng máy công nghiệp.

Nguồn nguyên liệu sạch được đưa vào nhà sấy năng lượng mặt trời, một phương pháp giúp giữ tối đa dược tính và hương thơm đặc trưng của lá. Cuối cùng, sản phẩm được sao thơm, đóng gói và phân phối ra thị trường. Toàn bộ quy trình được xây dựng đồng bộ, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.

So với trồng lúa, ngô, hiệu quả kinh tế của dây thìa canh cao gấp 3-4 lần.

Đồng hành giúp bà con yên tâm sản xuất

Một trong những yếu tố quan trọng giúp mô hình phát triển vững chắc là liên kết bao tiêu sản phẩm theo chuỗi giá trị. Nhờ có hợp đồng rõ ràng, người dân không còn nỗi lo được mùa mất giá hay khó khăn trong đầu ra.

Anh Hoàng Xuân Trường hộ dân xóm Đồng Phủ 2, chia sẻ: “Trước kia, gia đình tôi trồng đủ loại cây nhưng hiệu quả không cao. Từ khi chuyển sang trồng dây thìa canh, mỗi tháng thu hoạch 2 lần, bán với giá 8.000 đồng/kg, thu nhập ổn định và không tốn nhiều công chăm sóc”.

Với diện tích gần 1.000 m², trung bình mỗi tháng gia đình anh thu được hàng chục triệu đồng, với mức thu nhập mà những cây trồng truyền thống không thể mang lại. Đặc biệt, mô hình giúp bà con chủ động thời gian lao động, giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu.

Thành công từ mô hình dây thìa canh lá to đã mang lại lợi ích thiết thực cho người dân khi thu nhập tăng, việc làm được bảo đảm, tư duy sản xuất từng bước thay đổi theo hướng hàng hóa. Đồng thời, mô hình còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường khi thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hữu cơ, giảm sử dụng hóa chất độc hại.

Trong bối cảnh thị trường dược liệu trong nước đang hướng tới xu hướng organic, nguyên liệu sạch, mô hình trồng dây thìa canh lá to tại Yên Trạch có nhiều tiềm năng phát triển. Nếu được đầu tư bài bản và mở rộng quy mô, loại dược liệu này có thể trở thành sản phẩm đặc trưng của Thái Nguyên, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm Việt trên thị trường.