Bác Hồ với phê bình trên Báo chí: Kim chỉ nam cho báo chí cách mạng Việt Nam

Bài viết làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về phê bình trên báo chí cách mạng: phê bình phải trung thực, khách quan, có căn cứ, nhằm xây dựng và tiến bộ. Người nhấn mạnh vai trò giám sát của nhân dân, trách nhiệm tiếp thu phê bình của cán bộ, đảng viên và coi đây là kim chỉ nam để báo chí thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội, phục vụ nhân dân.

Bác Hồ với phê bình trên Báo chí: Kim chỉ nam cho báo chí cách mạng Việt Nam

Bác Hồ đến thăm bảo tàng báo ảnh Viêt Nam (ảnh tư liệu)

Tóm tắt: Bác Hồ dạy báo chí cách mạng vừa biểu dương, vừa phê bình chân thành, đúng đắn, có kiểm chứng, vì mục tiêu xây dựng. Cần lãnh đạo phê bình quần chúng, đề cao trung thực. Người được phê bình phải khiêm tốn nhận lỗi, sửa chữa, tránh trù dập người phê bình.

Từ khóa: Bác Hồ, phê bình, trên báo chí, kim chỉ nam

Abstract: President Ho Chi Minh taught that revolutionary journalism should both praise achievements and offer sincere, accurate, and well-verified criticism for the purpose of constructive development. Leaders should encourage criticism from the people and uphold honesty and truthfulness. Those who are criticized should humbly acknowledge mistakes, make corrections, and avoid retaliating against or suppressing critics.

Keywords: Ho Chi Minh; criticism; journalism; guiding principle.

I. Đặt vấn đề

Trong tâm thức nhiều người, báo chí và văn nghệ thường gắn liền với những lời ca ngợi, biểu dương. Ít ai nghĩ rằng trang báo lại là nơi để tìm đọc những ý kiến phê bình, chỉ ra những điều chưa tốt, những việc "ngang tai trái mắt". Thế nhưng, từ ngày 6-6-1953, trong bài viết "Phải chống bệnh quan liêu…" ký bút danh C.B., Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rõ ràng nhiệm vụ quan trọng của báo chí là phải song hành giữa biểu dương những điển hình tiên tiến và phê bình những khuyết điểm, những mặt còn hạn chế: "Các báo chí thì cần nêu những việc kiểu mẫu, phân tách rõ ràng, làm cho mọi người nhận rõ: quan liêu, tham ô, lãng phí là tội ác. Và do đó mà khuyến khích quần chúng, mở rộng phong trào phê bình từ dưới lên".

Hơn hai tháng sau, ngày 17-8-1953, tại lớp chỉnh Đảng Trung ương, Bác Hồ một lần nữa căn dặn những người làm báo và công tác báo chí: "Viết để nêu những cái hay, cái tốt của dân ta, của bộ đội ta, của cán bộ ta, của bạn ta. Đồng thời để phê bình những khuyết điểm của chúng ta, của cán bộ ta, của nhân dân ta, của bộ đội ta. Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu cái xấu". Lời dạy giản dị mà sâu sắc của Bác đã định hướng rõ ràng vai trò phản biện, xây dựng của báo chí cách mạng.

II. Phương pháp tiến hành phê bình trên báo chí

Về phương pháp phê bình trên báo, Bác Hồ đã ân cần chỉ dẫn: "Khi nhận được phê bình của quần chúng, thì không nên vội đăng, mà phải lựa chọn, điều tra. Khi phải trái đã rõ ràng mới đăng lên báo. Như vậy, phê bình mới có kết quả thiết thực". Người còn đặc biệt nhấn mạnh: "Phê bình thì phải phê bình một cách thật thà, chân thành, đúng đắn". Lời dạy này không chỉ đề cao tính khách quan, có kiểm chứng của thông tin phê bình mà còn thể hiện tinh thần xây dựng, mong muốn sự tiến bộ của đối tượng được phê bình.

Tuy nhiên, nhiệm vụ của báo chí không chỉ dừng lại ở việc đăng tải những bài viết, ý kiến phê bình do nhà báo thực hiện. Bác Hồ còn chỉ rõ một vai trò quan trọng không kém: "Phải làm cho quần chúng hăng hái phê bình, nhưng đồng thời phải lãnh đạo việc phê bình của quần chúng. Như vậy, thì mối quan hệ giữa báo chí và quần chúng càng thêm chặt chẽ; và việc quần chúng và báo chí giúp giáo dục cán bộ cũng có kết quả hơn". Lời dạy này thể hiện sự tin tưởng sâu sắc của Bác vào sức mạnh của quần chúng trong việc xây dựng xã hội, đồng thời cũng nhấn mạnh vai trò định hướng của báo chí. Bác Hồ lưu ý rằng báo chí "phải lãnh đạo việc phê bình của quần chúng", bởi lẽ báo chí cách mạng là một binh chủng quan trọng trên mặt trận tư tưởng. Do đó, việc lựa chọn vấn đề nào cần đưa ra công luận, vấn đề nào chưa nên hoặc thậm chí không nên đưa ra, cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng.

III. Luận điểm và những vấn đề cần lưu ý của Bác Hồ về phê bình trên báo chí

Với kinh nghiệm dày dặn của một nhà báo lão luyện, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở báo chí và những người làm báo phải nắm vững đặc trưng cốt lõi của báo chí cách mạng: tính trung thực. Trong phê bình, tính trung thực lại càng phải được đặt lên hàng đầu, bởi mục đích cao cả của phê bình là "trị bệnh cứu người". Nếu thiếu đi sự trung thực, thì việc "bốc thuốc" sẽ sai lệch, không mang lại hiệu quả chữa trị. Chính vì lẽ đó, từ năm 1953, tại lớp chỉnh Đảng Trung ương, Bác Hồ đã căn dặn: "Phê bình thì phải phê bình một cách thật thà, chân thành, đúng đắn".

Đến Đại hội III Hội Nhà báo Việt Nam, Người lại một lần nữa nhấn mạnh: "Phê bình phải nghiêm chỉnh, chắc chắn, phụ trách, nói có sách, mách có chứng. Phải phê bình với tinh thần thành khẩn, xây dựng, "trị bệnh cứu người". Chớ phê bình lung tung không chịu trách nhiệm". Lời dạy của Bác không chỉ yêu cầu sự chuẩn xác về thông tin mà còn đề cao trách nhiệm của người phê bình đối với những điều mình viết ra.

Một khi báo chí đã thực hiện phê bình "một cách thật thà, chân thành, đúng đắn" trên tinh thần "xây dựng", "trị bệnh cứu người", thì tập thể, cá nhân được phê bình cũng cần có thái độ tiếp nhận đúng mực. Bác Hồ ân cần khuyên: "Những người (bất kỳ ở địa vị nào) và những cơ quan được phê bình phải có thái độ thật thà, khiêm tốn". Điều đáng lưu ý trong lời căn dặn này là Bác Hồ đã sử dụng cụm từ "được phê bình" và nhấn mạnh cả ba chữ.

Cách dùng từ này vượt xa cách nói thông thường của một số người thường có tâm lý "bị phê bình", như thể mang một hàm ý oan ức, chịu đựng điều không đáng. Trong thái độ tiếp nhận phê bình, Bác Hồ đòi hỏi sự thẳng thắn, minh bạch ở người được phê bình: "Phê bình đúng thì phải đăng báo nhận khuyết điểm và quyết tâm sửa chữa. Nếu phê bình sai, thì đăng báo giải thích". Bác đặc biệt yêu cầu cơ quan, đơn vị, cá nhân khi đã được báo chí phê bình thì "Quyết không được "phớt" lờ phê bình và "trù" người phê bình".

Bác Hồ cũng thẳng thắn phê bình những hiện tượng tiêu cực như phớt lờ dư luận, có thành kiến, thậm chí trù dập những người viết bài phê bình trên báo: "Có một vài cán bộ và cơ quan, vì sợ phê bình mà chẳng những không giúp đỡ người viết báo lại còn có thái độ không tốt với họ, thậm chí đi kiện họ trước tòa án. Những hành động như vậy cần phải chấm dứt". Bên cạnh đó, Bác cũng nghiêm khắc uốn nắn tình trạng đăng báo phê bình nhưng cơ quan, đoàn thể được phê bình lại im hơi lặng tiếng, không có động thái tự kiểm điểm và sửa chữa: "Các báo thường đăng lời phê bình của nhân dân. Nhưng nhiều khi như "nước đổ đầu vịt", cán bộ, cơ quan và đoàn thể được phê bình cứ im hơi lặng tiếng, không tự kiểm điểm, không đăng báo tự phê bình và sửa chữa".

IV. Kết luận

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ tối cao của Đảng và nhân dân ta mà còn là một nhà báo vĩ đại. Những lời căn dặn của Bác về báo chí và đặc biệt là về phê bình trên báo chí mang giá trị vô cùng thiết thực và bổ ích, không chỉ đối với những người làm báo mà còn đối với tất cả mọi người trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người. Bởi lẽ, trong phê bình, cả về phía báo chí và về phía đối tượng được phê bình, Bác đều đặt lên hàng đầu tính trung thực, coi đó là một phẩm chất đạo đức không thể thiếu để phê bình thực sự mang lại hiệu quả xây dựng và tiến bộ cho xã hội./.

Tài liệu tham khảo:

· Hồ Chí Minh Toàn tập, các tập 5, 6, 7, 8, 10 và 12. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, 2011.

· Về công tác báo chí. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

· Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

· Học viện Báo chí và Tuyên truyền (chủ biên). Giáo trình Cơ sở lý luận báo chí. Hà Nội: Nhà xuất bản Lý luận Chính trị.

· Đạo đức báo chí và trách nhiệm xã hội của nhà báo. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

· Các bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình đăng trên các báo:

Báo Nhân Dân
Báo Cứu Quốc
Báo Sự Thật

· Những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

· Hội Nhà báo Việt Nam. Tài liệu học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng.

· Tác phẩm Sửa đổi lối làm việc – tài liệu nền tảng về tự phê bình và phê bình trong xây dựng Đảng và công tác cách mạng.

· Di chúc (1969) – thể hiện tinh thần trung thực, tự phê bình và trách nhiệm trước nhân dân.

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Quảng Trị: Tổ chức các lớp tập huấn phổ biến các quy định pháp luật mới về bảo vệ và kiểm dịch thực vật

Nghiên cứu trao đổi 01/08/2026 17:04

Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị đã tổ chức các lớp tập huấn, phổ biến các quy định pháp luật mới trong lĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch thực vật, phân bón và giống cây trồng cho đại diện các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh và sử dụng vật tư nông nghiệp trên địa bàn.

Những thách thức trong việc sử dụng năng lượng tái tạo ở Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 29/07/2026 15:37

Năng lượng tái tạo đang đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh ở Việt Nam. Tuy nhiên, việc phát triển và sử dụng nguồn năng lượng này vẫn đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng truyền tải chưa đồng bộ, chi phí đầu tư cao, công nghệ lưu trữ hạn chế và cơ chế chính sách cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm phát triển bền vững.

TP.HCM triển khai đề cử điển hình tiên tiến phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam năm 2026

Nghiên cứu trao đổi 29/07/2026 11:40

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM vừa ban hành văn bản phối hợp rà soát, giới thiệu các tập thể, cá nhân, doanh nghiệp, hợp tác xã và mô hình sản xuất tiêu biểu tham gia Chương trình tôn vinh điển hình tiên tiến phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam lần thứ III - năm 2026.

Nhân rộng vườn trường sinh thái để nâng cao dinh dưỡng học đường

Nghiên cứu trao đổi 28/07/2026 15:31

Mô hình vườn trường sinh thái không chỉ tạo không gian xanh trong khuôn viên trường học mà còn được đánh giá là một giải pháp đa lợi ích, góp phần nâng cao kiến thức dinh dưỡng, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh, giáo dục bảo vệ môi trường và tăng cường kết nối giữa học sinh, gia đình với thiên nhiên. Từ kết quả triển khai thực tế, nhóm nghiên cứu đề xuất từng bước thể chế hóa và nhân rộng mô hình tại những địa phương có nhu cầu, điều kiện phù hợp.

Mối liên hệ giữa phúc lợi động vật và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi hữu cơ

Nghiên cứu trao đổi 28/07/2026 10:00

Phúc lợi động vật không chỉ là yêu cầu đạo đức trong chăn nuôi hữu cơ mà còn là yếu tố quyết định năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế. Dưới góc nhìn khoa học, đầu tư cho phúc lợi vật nuôi giúp giảm chi phí, tăng giá trị thương phẩm, đồng thời tạo nền tảng phát triển nông nghiệp bền vững và có sức cạnh tranh lâu dài.

Bảo Đài đưa nông nghiệp hữu cơ vươn tầm toàn quốc

Nghiên cứu trao đổi 28/07/2026 08:38

UBND xã Bảo Đài (Bắc Ninh) vừa phát động đợt tuyên truyền rộng rãi về Chương trình đề cử "Tôn vinh điển hình tiên tiến vì sự phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam" lần thứ III - năm 2026. Sự kiện thực hiện theo chỉ đạo tại Công văn số 7234/UBND-NN của UBND tỉnh Bắc Ninh và hướng dẫn từ Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam.

Đề cử điển hình tiên tiến góp sức phát triển nông nghiệp hữu cơ toàn quốc

Nghiên cứu trao đổi 28/07/2026 08:37

Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang triển khai chương trình đề cử tham gia Lễ tôn vinh điển hình tiên tiến vì sự nghiệp phát triển nông nghiệp hữu cơ toàn quốc lần thứ III năm 2026, đồng thời yêu cầu các đơn vị trực thuộc đẩy mạnh tuyên truyền, rà soát và hoàn thiện hồ sơ đăng ký trước ngày 10/8/2026.

Diện tích sản xuất nông nghiệp hữu cơ ở Lâm Đồng đạt hơn 2 nghìn héc-ta

Nghiên cứu trao đổi 28/07/2026 08:30

Với lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và nguồn nước, Lâm Đồng đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những địa phương đi đầu cả nước về phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp xanh và nông nghiệp hữu cơ. Sau 5 năm triển khai Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020-2025, diện tích sản xuất hữu cơ trên địa bàn tỉnh đã tăng mạnh, đạt hơn 2.000 ha.

An Giang phát động đề cử điển hình tiên tiến vì sự phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 27/07/2026 10:45

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đã có văn bản đề nghị các đơn vị trực thuộc cùng UBND các xã, phường, đặc khu triển khai công tác tuyên truyền, rà soát và giới thiệu các tập thể, cá nhân tiêu biểu tham gia Chương trình tôn vinh điển hình tiên tiến vì sự nghiệp phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam năm 2026, góp phần lan tỏa những mô hình, sáng kiến hiệu quả trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ.

Festival Organic Foods 2026: Điểm hẹn của thực phẩm hữu cơ và tiêu dùng xanh

Ảnh 26/07/2026 11:47

Hàng chục thương hiệu thực phẩm hữu cơ sẽ cùng hội tụ tại Festival Organic Foods 2026, mang đến chuỗi hoạt động trải nghiệm, dùng thử sản phẩm và ưu đãi dành cho người tiêu dùng. Sự kiện do Farmers Market và Organicfood.vn tổ chức, kỳ vọng góp phần lan tỏa tiêu dùng xanh, đồng thời tạo thêm động lực cho sự phát triển của thị trường thực phẩm hữu cơ tại Việt Nam.

Thực trạng và giải pháp phát triển sản phẩm OCOP ở Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 24/07/2026 10:56

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã góp phần khai thác tiềm năng địa phương, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn ở Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm OCOP vẫn gặp khó khăn về chất lượng, xây dựng thương hiệu, tiêu thụ và mở rộng thị trường. Việc hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, nâng cao năng lực sản xuất và đẩy mạnh xúc tiến thương mại là những giải pháp quan trọng để phát triển OCOP bền vững.

Lâm Đồng đề xuất tôn vinh các điển hình tiên tiến phát triển Nông nghiệp hữu cơ lần thứ III năm 2026

Nghiên cứu trao đổi 23/07/2026 10:37

Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng vừa có văn bản đề nghị các đơn vị chuyên môn rà soát, giới thiệu những tập thể, cá nhân tiêu biểu trong phát triển nông nghiệp hữu cơ để tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đề cử tham gia Chương trình “Lễ tôn vinh điển hình tiên tiến phát triển nông nghiệp hữu cơ Việt Nam lần thứ III – 2026”. Đây được xem là dịp ghi nhận, lan tỏa những mô hình sản xuất hữu cơ hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững trên địa bàn tỉnh.

XEM THÊM