Kho lưu trữ hơn 20.000 tấn sắn lát của DNTN Phú Lợi đã thế chấp cho BIDV bốc cháy vào 3/2016.

Đám cháy định mệnh và tài sản “nằm trong tay ngân hàng”

Tháng 3/2016, kho sắn Ia Grai, nơi Doanh nghiệp tư nhân Phú Lợi (Phú Lợi) lưu trữ hơn 20.000 tấn sắn lát khô bất ngờ bốc cháy dữ dội, thiêu rụi toàn bộ hàng hóa trị giá hơn 100 tỷ đồng. Điều đáng chú ý, đây không phải là tài sản thông thường: kho sắn này đã được Phú Lợi thế chấp cho Ngân hàng BIDV Nam Gia Lai để vay vốn kinh doanh theo hợp đồng ký ngày 4/12/2015, với tổng giá trị định giá 88 tỷ đồng.

Theo hợp đồng thế chấp, toàn bộ kho hàng được niêm phong, BIDV giữ chìa khóa, và thuê Công ty Thiên Ưng giám sát độc lập. Mọi hoạt động xuất – nhập kho đều phải có lệnh bằng văn bản của ngân hàng. Phú Lợi không được tự do ra vào tài sản của chính mình.

Chỉ khoảng 3 tháng sau khi hợp đồng ký kết, ngọn lửa bùng phát. Cơ quan điều tra kết luận: do sắn ẩm mốc, tự cháy âm ỉ – không có dấu hiệu tội phạm. Bản kết luận không xác định rõ trách nhiệm bảo quản thuộc về ai.

Ngân hàng giữ chìa khóa, kiểm soát kho; doanh nghiệp không thể tiếp cận hàng hóa; bảo hiểm thì không được mua, một chuỗi mắt xích đứt gãy. Ông Lê Viết Chín - Giám đốc DNTN Phú Lợi đã khởi kiện BIDV Nam Gia Lai ra TAND TP Pleiku (tỉnh Gia Lai cũ), yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Ngày 3/4/2018, bản án số 12/2018/DS-ST tuyên: “Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Nam Gia Lai vi phạm nghĩa vụ bảo đảm an toàn tài sản thế chấp, không mua bảo hiểm, để xảy ra cháy làm mất toàn bộ tài sản, phải bồi thường cho DNTN Phú Lợi tổng số tiền 115.205.482.148 đồng.”

Cụ thể, thiệt hại hàng hóa là 91,9 tỷ đồng; thiệt hại nhà kho là 9 tỷ đồng; chi phí chữa cháy, bảo quản là 0,3 tỷ đồng; lãi phát sinh và phạt chậm thanh toán là hơn 13 tỷ đồng. Theo thông tin từ phía Phú Lợi, tính đến thời điểm hiện tại, sau nhiều năm kéo dài tổng thiệt hại đã lên tới hơn 242,7 tỷ đồng.

Những công văn đầy ẩn ý khó hiểu?

Không đồng tình với án sơ thẩm, ngân hàng đã kháng cáo. Thế nhưng bất ngờ thay, thời điểm này có văn bản số 537/HĐND-VP đề ngày 18/5/2018 do ông Đặng Phan Chung, khi đó là Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Gia Lai ký, gửi lãnh đạo TAND tỉnh “đề nghị cung cấp hồ sơ vụ án và báo cáo quan điểm xét xử”.

Không rõ, có phải do sự can thiệp vốn không thuộc thẩm quyền của cơ quan dân cử đã ảnh hưởng tới vụ án hay không. Chỉ biết tới tháng 7/2020, tại kỳ họp thứ 46, Uỷ ban Kiểm tra Trung ương đã kỷ luật cảnh cáo ông Đặng Phan Chung, do can thiệp vào hoạt động cơ quan tố tụng. Còn trước đó, vào ngày 29/8/2018, TAND tỉnh Gia Lai xử phúc thẩm và đã tuyên hủy bản án sơ thẩm, yêu cầu xét xử lại từ đầu.

Văn bản do ông Đặng Phan Chung (khi đó là Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Gia Lai cũ) ký, gửi lãnh đạo TAND tỉnh “đề nghị cung cấp hồ sơ vụ án và báo cáo quan điểm xét xử”.

Phú Lợi từ vị thế bên thắng kiện, dần bị đẩy vào thế yếu. Bản án sơ thẩm bị hủy, Phú Lợi tiếp tục yêu cầu tòa án tái thẩm. Ngày 4/12/2018, BIDV Nam Gia Lai làm việc với doanh nghiệp Phú Lợi và yêu cầu Phú Lợi “rút đơn kiện”. Biên bản làm việc ghi: “Ngân hàng sẽ xem xét cơ cấu khoản vay, hỗ trợ tín dụng nếu doanh nghiệp đồng ý dừng các yêu cầu khởi kiện, chờ kết luận nội bộ và hỗ trợ hợp tác cùng khôi phục sản xuất”.

Đến ngày 19/4/2019, BIDV Việt Nam có văn bản số 3654/BIDV-KHDNL tiếp tục đề nghị Phú Lợi rút đơn kiện trước 30/6/2019, thì BIDV sẽ “tái cấp hạn mức tín dụng”, “giảm lãi suất cho vay”.

Với doanh nghiệp gần như tê liệt sau vụ cháy, sự “hỗ trợ” ấy chẳng khác nào chiếc phao nợ, nhưng cũng đồng nghĩa với việc công lý phải đổi bằng vốn vay.

Luật sư Trần Duyên (Đoàn Luật sư TP. Đà Nẵng) cho biết: “Trong thi hành án dân sự, nếu bản án đã có hiệu lực, mọi thỏa thuận chỉ được công nhận khi có biên bản của cơ quan thi hành án. Nếu hai bên tự thương lượng ngoài khuôn khổ đó, đây không còn là thi hành án mà là giao dịch dân sự mới. Nó làm suy yếu tính cưỡng chế của bản án và tạo tiền lệ nguy hiểm: công lý có thể bị mặc cả.”