Người tiêu dùng theo lối “sính ngoại” và tâm lý “đắt sắt ra miếng” có đang thực sự đúng đối với sản phẩm, thực phẩm hữu cơ?

Người tiêu dùng vướng cơn sốt “hữu cơ ngoại”

Người tiêu dùng Việt từ thành thị đến nông thôn đã bắt đầu quen thuộc với một khái niệm mới thực “phẩm hữu cơ nhập khẩu” những món ăn được quảng cáo là “cao cấp”, “an toàn”.

Tuy vậy, giá thành của chúng cũng “ngoại” thật khi một quả táo Mỹ in mác USDA Organic thường dao động 70.000–90.000 đồng, gấp 3–4 lần táo nội địa, sữa hữu cơ Úc có thể lên tới 80.000–120.000 đồng/hộp, trong khi sữa thường chỉ 40.000 đồng. Đặt ra câu hỏi rằng liệu những con số chênh này có thực sự tương xứng với giá trị chất lượng hay đơn giản chỉ là “giá trị thương hiệu ngoại”?

Theo một thống kê chưa chính thức, tại các chuỗi hệ thống siêu thị và cửa hàng kinh doanh thực phẩm hữu cơ tại nước ta những năm gần đây doanh số mặt hàng này được nhập khẩu mạnh lên từng ngày. Đơn cử là các mặt hàng như cá hồi, ngũ cốc, hoa quả…

Năm 2024 ECOCERT Việt Nam đưa ra một cuộc khảo sát có đến 60 % người tiêu dùng chọn thực phẩm hữu cơ nhập khẩu vì họ tin rằng, thực phẩm hữu cơ ngoại thì yếu tố an toàn cao hơn, mẫu mã đẹp, và đa phần là các thương hiệu có tên tuổi, một yếu tố nữa là chạy theo xu hướng xanh –sạch – đẹp.

Thậm chí người tiêu dùng còn đặc biệt tin tưởng bởi được người bán giới thiệu nhập khẩu theo đặt hàng, thông qua các cá nhân “xách tay”, có dán mác “organic”, mà không kiểm tra nguồn gốc thực sự.

Các chuỗi hệ thống siêu thị và cửa hàng kinh doanh thực phẩm hữu cơ tại nước ta những năm gần đây doanh số mặt hàng này được nhập khẩu mạnh lên từng ngày.

Hệ lụy từ cái mác “hữu cơ ngoại”

Hiện nay, nhiều sản phẩm dán tem màu xanh, hình chiếc lá, chữ “Organic” nhưng không rõ chứng nhận từ tổ chức nào, không có mã truy xuất, chỉ là in ấn trên bao bì. Những lời có cánh về “hàng xách tay” nhưng thực chất là hàng không theo đường chính ngạch, không qua kiểm định của cơ quan chức năng, chỉ có người bán cam kết với khách hàng.

Hơn nữa, đối với nhiều đơn vị kinh doanh thực phẩm hữu cơ dù có tờ khai nhập khẩu, lượng kiểm tra thực tế nhỏ, chủ yếu kiểm tra việc đóng gói, khai báo thuế, ít kiểm tra về chất lượng, tồn dư hóa chất. Thậm chí khi quét QR code còn không thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Có thể thấy khi thị trường đầy hàng ngoại in mác, khó kiểm chứng, người nông dân trong nước đang là đối tượng đang gặp nhiều rào cản về chứng nhận và chi phí càng thêm nản lòng.

Khi một sản phẩm dán mác “Organic” mà không kiểm tra được nguồn gốc, tức là người tiêu dùng đang “ăn” rủi ro từ dư lượng thuốc trừ sâu, hóa chất đến quy trình bảo quản sản phẩm không đảm bảo. Hậu quả có thể gặp, dị ứng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa, đặc biệt với trẻ nhỏ và người trung niên.

Hữu cơ mác ngoại “dởm” thậm chí khiến người tiêu dùng phải trả giá cao hơn gấp 3, 4 lần trong khi chất lượng không như kỳ vọng. Dẫn đến hiệu ứng “thượng đế bị vỡ mộng”. Đồng thời, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, cá nhân lợi dụng mác sạch để trục lợi, phá giá đối với các đơn vị sản xuất hữu cơ bên trong nước gây thiệt hại trực tiếp cho nền nông nghiệp hữu cơ nội địa.

Nhiều thực phẩm hữu cơ ngoại khi quét QR code còn không thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Sáng suốt trước “hữu cơ ngoại dởm”

Nhiều chuyên gia nông nghiệp cho rằng, trong tương lai ngành hữu cơ phải trở thành quốc sách. Nhưng để làm được, thị trường cần dữ liệu minh bạch, mỗi mặt hàng an toàn phải kèm theo mã QR truy xuất, nhật ký sản xuất, kiểm định quốc tế rõ ràng. Khi đó, người tiêu dùng mới tin tưởng.

Đối với doanh nghiệp và nhà bán lẻ, điều tiên quyết nhất là cần kết nối trực tiếp với các đơn vị chứng nhận quốc tế: USDA, EU, ACO… và cung cấp giấy chứng nhận, nhật ký sản xuất cho người tiêu dùng một cách minh bạch và

Đối với người tiêu dùng, cần phải nắm bắt được rằng nhãn “organic” không chỉ là một con tem đẹp. Nó phải đi kèm với chuẩn kiểm định và chứng nhận được cấp bởi tổ chức độc lập sau kiểm tra tại nơi sản xuất. Phải thực tế kiểm tra sản phẩm mình muốn mua qua QR code, mã vạch GTIN, mã chứng nhận và cơ quan cấp chứ không nên chỉ nghe giới thiệu, cam kết miệng.

Hơn hết là nên ưu tiên lựa chọn hàng chính hãng qua siêu thị uy tín, cửa hàng hữu cơ được chứng nhận. Hạn chế mua hàng xách tay để để không tiếp tay cho người bán hàng giả, hàng kém chất lượng, nhập nhỏ lẻ trốn thuế. Lựa chọn tiêu dùng thông minh khi kết hợp cả việc mua sẩn phẩm nội lẫn ngoại ưu tiên hỗ trợ nông dân hữu cơ trong nước, từ đó cân bằng nguồn hàng đảm bảo chất lượng tốt.

Hạn chế mua hàng xách tay để để không tiếp tay cho người bán hàng giả, hàng kém chất lượng, trốn thuế.

Ngành chức năng cũng cần siết chặt quản lý, ngoài ra có thể bổ sung chuyên mục riêng trên website của Bộ NN&MT, Bộ Công Thương về danh sách sản phẩm hữu cơ nhập khẩu đã được cấp chứng nhận và cho phép lưu hành để người tiêu dùng tìm hiểu và nắm bắt thông tin. Thường xuyên thanh tra chuyên đề tại các cửa khẩu, kiểm tra nghiêm lượng tồn dư hóa chất, kiểm tra giấy tờ nhập khẩu chính ngạch. Mạnh tay tiêu hủy, xử lý hàng hóa và các đối tượng mạo danh “organic” để bán hàng giả, hàng kém chất lượng.

Co thể nói hữu cơ ngoại nếu thật sự đúng chuẩn quốc tế, được kiểm định, truy xuất nguồn gốc đầy đủ là một lựa chọn tốt cho người tiêu dùng hiện đại. Nhưng khi thị trường tràn ngập các sản phẩm “dán mác” mà không có kiểm chứng, tâm lý tin tưởng có nguy cơ biến thành “mù quáng”, dẫn đến việc người dân trả giá cao mà chưa chắc đảm bảo an toàn. Giữa một thị trường hỗn loạn, trách nhiệm không chỉ là của cơ quan quản lý hay nhà bán lẻ mà còn đặt lên vai người tiêu dùng, hãy chọn lựa bằng hiểu biết, kiểm tra bằng công nghệ, và ưu tiên minh bạch.