Toàn cảnh phiên thảo luận chuyên sâu về nông nghiệp hữu cơ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất và chính quyền địa phương tại phường Tân Phong (tỉnh Lai Châu).

Thực hiện kế hoạch hoạt động triển khai trong khuôn khổ dự án “Tăng cường năng lực cho Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam” (KVP1052), hợp tác giữa VOAA và Naturland dưới sự tài trợ của SEQUA trong năm 2026, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã tổ chức chương trình kết nối hội viên, khảo sát vùng sản xuất hữu cơ tại tỉnh Lai Châu, đồng thời làm việc với lãnh đạo UBND phường Tân Phong và các sở, ngành liên quan.

Tiếp nối chuỗi hoạt động khảo sát thực địa và làm việc với tỉnh Lai Châu trong hai ngày 23 và 24/3, phiên thảo luận sáng 24/3 được xem là bước đi quan trọng để kết nối giữa nhu cầu chuyển đổi của người sản xuất với năng lực đồng hành của doanh nghiệp, Hiệp hội và chính quyền cơ sở. Nếu như khảo sát thực địa giúp nhận diện tiềm năng, hội nghị chiều 23/3 tạo nền tảng về tổ chức và định hướng, thì buổi làm việc sáng 24/3 đã đi thẳng vào bài toán hành động: muốn làm hữu cơ phải bắt đầu từ đâu, tháo gỡ khó khăn thế nào và ai sẽ cùng nông dân đi qua giai đoạn chuyển đổi.

Doanh nghiệp đồng hành cùng nông dân chuyển đổi

Một trong những điểm nổi bật của phiên thảo luận là sự tham gia trực tiếp của các doanh nghiệp đầu ra, doanh nghiệp cung ứng đầu vào và đơn vị phân phối trong chuỗi nông sản an toàn, hữu cơ.

Bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Kinh doanh Chế biến Nông sản Bảo Minh chia sẻ tại phiên thảo luận.

Theo bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Kinh doanh Chế biến Nông sản Bảo Minh cho biết, doanh nghiệp hiện phân phối gần 1.000 sản phẩm qua hệ thống khoảng 8.000 điểm bán trên toàn quốc. Công ty Cổ phần Kinh doanh Chế biến Nông sản Bảo Minh đã tham gia xúc tiến thương mại tại Lai Châu từ năm 2019 với nhiều đặc sản như gạo, miến, sâm, thảo quả, tam thất.

Bà Hiếu chia sẻ thêm, hiện nay lúa gạo hữu cơ trên thế giới có giá trị rất cao (lên tới 30 triệu đồng/tấn). Vì vậy việc chuyển đổi sang hữu cơ là con đường làm giàu bền vững cho nông dân. Với kinh nghiệm nhiều năm xúc tiến thương mại cho các sản phẩm vùng miền, doanh nghiệp cho rằng chuyển đổi hữu cơ là con đường có thể tạo giá trị gia tăng bền vững cho nông sản Lai Châu.

Không chỉ dừng ở khâu tiêu thụ, Bảo Minh sẵn sàng đồng hành cùng nông dân Lai Châu ngay lập tức. Doanh nghiệp sẽ hỗ trợ định giá, thiết kế bao bì, nhãn mác, đạt chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Đồng thời, hiểu được khó khăn về vốn của bà con khi chuyển đổi, Bảo Minh sẵn sàng hỗ trợ xúc tiến bán hàng nhanh qua Livestream, thậm chí ứng trước tài chính (khoanh vùng sản phẩm trọng yếu) để bà con xoay vòng vốn nhanh chóng, yên tâm sản xuất.

Bà Trần Hải Yến, đại diện hệ thống Xanh Sẫm.

Cùng quan điểm đó, bà Trần Hải Yến, đại diện hệ thống Xanh Sẫm cho rằng, thị trường sẵn sàng trả giá cao cho sản phẩm thực sự hữu cơ, chẳng hạn như sản phẩm Đông trùng hạ thảo hữu cơ có thể bán hơn 1 triệu đồng/hộp thay vì 300 ngàn, nhưng điều kiện tiên quyết là phải minh bạch.

Ngay cả trong giai đoạn chuyển đổi, sản phẩm vẫn có thể được đưa ra thị trường nếu doanh nghiệp và người sản xuất trung thực với người tiêu dùng, xác định rõ đây là sản phẩm đang trong quá trình chuyển đổi chứ chưa phải sản phẩm hữu cơ đã được chứng nhận. Yếu tố quan trọng nhất là nông dân làm hữu cơ để bảo vệ chính sức khỏe của họ trước, sau đó mới đến giá trị thương mại, bà Yến nói thêm.

Ông Dương Xuân Khôi, Giám sát viên Ban điều phối PGS Việt Nam, kỹ sư trưởng kỹ sư thực địa hệ thống cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm.

Còn với những người làm chuyên môn như ông Dương Xuân Khôi, Giám sát viên Ban điều phối PGS Việt Nam, kỹ sư trưởng kỹ sư thực địa Cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm cũng khẳng định, các chuỗi thực phẩm sạch sẵn sàng đồng hành, bao tiêu sản phẩm chuyển đổi với giá phù hợp, nhưng yêu cầu cao nhất vẫn là sự trung thực và kỷ luật trong sản xuất. Một khi niềm tin bị phá vỡ, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ bị ảnh hưởng.

Chuyển đổi hữu cơ phải bắt đầu từ vùng trồng

Phần trao đổi chuyên môn tại hội trường cho thấy, nông nghiệp hữu cơ không thể làm theo cảm tính, càng không thể bắt đầu bằng những tuyên bố chung chung. Muốn chuyển đổi, trước hết phải đánh giá đúng hiện trạng đất đai, nguồn nước, mức độ tồn dư hóa chất, nguy cơ ô nhiễm chéo và khả năng cách ly của vùng sản xuất.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA.

Với mô hình vườn lê của ông Thào A Lùng tại phường Tân Phong, bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA cho rằng, vườn lê của ông Thào A Lùng có thể được xem xét như một điểm thí điểm chuyển đổi nếu đáp ứng được các điều kiện cơ bản.

Theo đó, đất cần được kiểm nghiệm để đánh giá các chỉ số nền, đồng thời vùng sản xuất phải được xem xét khả năng cách ly với môi trường xung quanh. Chuyên gia cũng nhấn mạnh, với cây ăn quả, thời gian chuyển đổi theo hướng hữu cơ không thể diễn ra trong thời gian ngắn, mà cần một lộ trình khoảng 18 tháng để cắt dần đầu vào hóa học và tái thiết lại hệ sinh thái canh tác.

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam khảo sát mô hình trồng lê của ông Thào A Lùng tại phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu.

Không chỉ dừng ở yêu cầu dừng hóa chất, hướng tư vấn còn nhấn mạnh tới việc tăng đa dạng sinh học trong vườn. Theo đó, vườn lê không nên chỉ trồng thuần một loại cây, mà cần trồng xen canh cây phân xanh như lạc dại, cốt khí, muồng,... để tạo thảm thực vật, giữ ẩm và cung cấp đạm tự nhiên. Ngoài ra, xung quanh vườn trồng hoa như cúc vạn thọ để dẫn dụ thiên địch, trồng các cây gia vị như sả, ớt,... dưới tán cây để xua đuổi côn trùng và tạo nguồn thu phụ cho nông hộ.

Bà Lưu Thị Thanh Loan, Phó giám đốc Công ty TNHH Chè Shan Trúc Thanh.

Với vùng chè, câu chuyện được đặt ra thực tế hơn và cũng khó hơn. Bà Lưu Thị Thanh Loan, Phó giám đốc Công ty TNHH Chè Shan Trúc Thanh bày tỏ băn khoăn về khả năng chuyển đổi một vùng chè lớn (khoảng 100ha) khi trong đất, cây vẫn còn tồn dư phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật, trong khi người dân lâu nay sống chủ yếu bằng năng suất và sản lượng. Nhiều nông dân lo lắng về việc sụt giảm năng suất, từ 5 đến 6 tấn xuống thấp hơn trong 3 năm chuyển đổi đầu tiên khi chưa có chứng nhận, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế.

Từ đó, các ý kiến tại hội trường cùng thống nhất rằng không thể chuyển đổi đồng loạt ngay từ đầu, mà nên chọn diện tích nhỏ, nhóm hộ nhỏ, có khả năng kiểm soát tốt để làm trước, thiết lập vùng đệm cách ly với các diện tích phun thuốc, từ đó rút kinh nghiệm rồi mới nhân rộng.

Các chuyên gia giải thích thêm, quá trình giải độc đất trong khoảng 3 năm chắc chắn sẽ làm giảm năng suất. Tuy nhiên, các doanh nghiệp phân phối cam kết đồng hành mua sản phẩm trong giai đoạn chuyển đổi với giá tốt hơn để hỗ trợ nông dân, trước khi đạt chứng nhận để bán giá cao.

Tại phiên thảo luận, chuyên gia Từ Thị Tuyết Nhung lưu ý rằng vật tư “sinh học” hay “an toàn” chưa đồng nghĩa với việc được phép sử dụng trong sản xuất hữu cơ.

Sản xuất hữu cơ là một hệ thống đồng bộ

Một nội dung được nhấn mạnh trong phiên thảo luận phải xem việc sản xuất hữu cơ như một hệ thống đồng bộ. Nghĩa là không thể chỉ thay một loại phân bón, một loại thuốc trừ sâu hay một chế phẩm sinh học rồi coi đó là hữu cơ. Muốn đi đúng hướng, cả đất, nước, môi trường sống, vật tư đầu vào, quy trình canh tác, ghi chép, kiểm soát nội bộ và hệ thống tiêu thụ đều phải được đặt trong cùng một khung quản lý.

Từ câu chuyện của một số doanh nghiệp đầu vào, chuyên gia Từ Thị Tuyết Nhung lưu ý rằng vật tư “sinh học” hay “an toàn” chưa đồng nghĩa với việc được phép sử dụng trong sản xuất hữu cơ. Bản thân các sản phẩm đầu vào muốn đi vào chuỗi hữu cơ cũng phải minh bạch thành phần, quy trình sản xuất và được đánh giá theo tiêu chuẩn phù hợp.

Bà Phạm Thị Hà, đại diện HTX An Ngân.

Với mô hình đông trùng hạ thảo của HTX An Ngân, vấn đề đặt ra cũng tương tự. Bà Phạm Thị Hà, đại diện HTX An Ngân cho biết, hiện hợp tác xã đang nuôi cấy nấm bằng phôi tự nhiên như khoai tây, lúa gạo nhưng chưa được chứng nhận hữu cơ vì thiếu quy chuẩn nguyên liệu. Các chuyên gia nhấn mạnh, muốn sản phẩm nuôi cấy đạt chứng nhận hữu cơ, thì nguồn cơ chất nuôi cấy như gạo, khoai tây, nguyên liệu nền cũng phải là nguyên liệu hữu cơ đã được công nhận hoặc có hệ thống đánh giá hợp lệ. Điều này cho thấy sản xuất hữu cơ không phải chỉ là bài toán ở công đoạn cuối, mà phải được xây dựng từ gốc.

Ông Bùi Khánh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ (CODAS).

Ông Bùi Khánh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ (CODAS) nhấn mạnh thêm rằng, quá trình chuyển đổi phải đi cùng khảo sát rủi ro, đánh giá vùng sản xuất và có đội ngũ đồng hành kỹ thuật. Nếu thiếu cán bộ chuyên môn, thiếu người theo sát, nông dân rất dễ nản trong giai đoạn đầu khi năng suất giảm, sâu bệnh gia tăng và hệ sinh thái chưa kịp cân bằng trở lại.

Bà Vũ Lê Y Voan, Tư vấn cao cấp chương trình rừng và trang trại FFF (Hội nông dân Việt Nam) đề xuất phường Tân Phong cần sớm xây dựng kế hoạch hành động theo tháng, quý.

Kết nối để đi tới hành động cụ thể

Điểm đáng chú ý nhất của phiên làm việc không dừng ở trao đổi, mà đã đi tới các định hướng thực thi khá cụ thể. Bà Vũ Lê Y Voan, Tư vấn cao cấp chương trình rừng và trang trại FFF (Hội nông dân Việt Nam) đề xuất phường Tân Phong cần sớm xây dựng kế hoạch hành động theo tháng, quý; đồng thời thành lập nhóm nòng cốt để triển khai tập huấn TOT, trong đó kết hợp giữa cán bộ địa phương và nông dân tiên phong. Nhóm này sẽ được đào tạo chuyên sâu về quy trình PGS, kiểm tra, giám sát.

Song song với đó là việc đưa công nghệ thông tin vào quản lý dữ vùng trồng, ghi chép nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc để minh bạch hóa toàn bộ quá trình chuyển đổi.

Bà Hoàng Thị Thanh, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Phong khẳng định, việc phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp tuần hoàn và theo tiêu chuẩn hữu cơ sẽ tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm của địa phương.

Về phía chính quyền địa phương, bà Hoàng Thị Thanh, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Phong chia sẻ, hiện địa phương đang quản lý địa bàn bao gồm 2 xã vừa sáp nhập, áp lực lớn nhất là cải thiện thu nhập cho bà con. Thực tế, bà con đã quen canh tác bằng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật để chạy theo năng suất. Để thay đổi tập quán này, chấp nhận giảm năng suất ban đầu để làm nông nghiệp sạch là một quá trình cần sự kiên trì lớn.

Bà Hoàng Thị Thanh nhấn mạnh, chính quyền địa phương cam kết đưa phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp tuần hoàn và theo tiêu chuẩn hữu cơ làm nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong cả nhiệm kỳ. Bên cạnh đó, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về thủ tục, vận dụng linh hoạt chính sách từ trung ương và tỉnh để hỗ trợ tối đa, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa chính quyền, nông dân và doanh nghiệp.

Ngay sau hội nghị, UBND Phường Tân Phong sẽ xây dựng kế hoạch để đề xuất cấp trên tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo chuyên sâu để trang bị kiến thức sản xuất hữu cơ bài bản cho người dân. Phường Tân Phong cũng bày tỏ mong muốn duy trì gắn kết lâu dài với VOAA và các doanh nghiệp để đưa nguồn lực về địa phương.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam phát biểu tổng kết phiên thảo luận.

Phát biểu tổng kết tại phiên thảo luận, TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam ghi nhận tinh thần làm việc sôi nổi, thẳng thắn và thực chất của hội trường. Chủ tịch VOAA chia sẻ, với những người mới tiếp xúc lần đầu với quy chuẩn hữu cơ, bên cạnh kỳ vọng lớn lao sẽ là cảm giác choáng ngợp và vô vàn khó khăn trong giai đoạn chuyển đổi.

Theo TSKH. Hà Phúc Mịch, điều đáng quý không chỉ là số lượng ý kiến được nêu ra, mà là sự xuất hiện của một tinh thần cùng làm, cùng tháo gỡ giữa Hiệp hội, doanh nghiệp, chính quyền và người dân. Đồng thời, chủ tịch Hà Phúc Mịch khẳng định, VOAA sẽ cùng các doanh nghiệp trong đoàn công tác cam kết tiếp tục sát cánh, đồng hành lâu dài cùng Lai Châu, được hiện thực hóa ngay bằng các văn bản hợp tác thực tế.

Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam tiến hành ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với UBND phường Tân Phong.

Khép lại phiên làm việc, các bên đã tiến hành ký kết một số biên bản ghi nhớ hợp tác. Trong đó, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam tiến hành ký kết với UBND phường Tân Phong để hỗ trợ đào tạo, đánh giá điều kiện sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và kết nối tiêu thụ.

Công ty TNHH Liên kết Sinh thái Việt Nam (Ecolink Co. Ltd) ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty TNHH Chè Shan Trúc Thanh.

Công ty Cổ phần HTH Trường Phát ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty TNHH Chè Shan Trúc Thanh.

Đồng thời, một số doanh nghiệp thuộc đoàn công tác của Hiệp hội cũng đã ký kết hợp tác với doanh nghiệp chè địa phương để phát triển vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, thử nghiệm đầu vào sinh học và hướng tới xây dựng chuỗi giá trị bền vững hơn.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Từ một buổi thảo luận chuyên sâu, phường Tân Phong nói riêng và tỉnh Lai Châu nói chung đã bước đầu hình thành được những mắt xích đầu tiên cho quá trình chuyển đổi. Chặng đường phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng điều quan trọng là địa phương không còn "lẻ bóng".

Khi người nông dân có nhu cầu thay đổi, doanh nghiệp đồng lòng, chính quyền thể hiện cam kết và Hiệp hội giữ vai trò hỗ trợ chuyên môn, nông nghiệp hữu cơ ở Tân Phong đã bắt đầu có thêm nền tảng để đi tiếp bằng những bước thực chất hơn.

Đánh thức giá trị bản địa, mở hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Lai Châu Sáng 23/3, trong khuôn khổ chương trình kết nối hội viên và khảo sát vùng sản xuất hữu cơ tại tỉnh Lai Châu, đoàn công ...

Mở rộng không gian hợp tác, thúc đẩy chuỗi liên kết nông nghiệp hữu cơ ở Lai Châu Chiều 23/3, tại Hội trường UBND phường Tân Phong, Tỉnh Lai Châu, Hội nghị kết nối hội viên và khảo sát vùng sản xuất hữu ...

Lai Châu ứng dụng công nghệ thông tin, dự báo tình hình nông sản Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập thông tin, phân tích và dự báo tình hình thị trường nông sản ...