Đánh thức giá trị bản địa, mở hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Lai Châu

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam khảo sát mô hình trồng lê tại phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu.

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam do TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam làm trưởng đoàn, cùng các lãnh đạo, thành viên của hiệp hội, cùng một số doanh nghiệp tham gia. Về phía lãnh đạo địa phương có ông Mùa A Trừ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Tân Phong; Bà Dương Thị Nhài, Chủ tịch Hội Nông dân phường Tân Phong cùng một số cán bộ địa phương.

Theo VOAA, hoạt động buổi sáng của đoàn tập trung vào khảo sát thực địa tại các vùng sản xuất nông nghiệp ở phường Tân Phong nhằm đánh giá điều kiện tự nhiên, hiện trạng canh tác và tiềm năng phát triển vùng sản xuất hữu cơ phù hợp với địa phương.

Tại buổi khảo sát, các thành viên trong đoàn trao đổi với người dân về kỹ thuật tỉa quả, chăm sóc cây lê.

Từ vườn lê Tân Phong - muốn nâng giá trị phải bắt đầu từ chất lượng

Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn công tác là vườn lê của gia đình anh Thào A Lùng, một trong những hộ tham gia tổ hợp tác sản xuất lê theo hướng VietGAP tại phường Tân Phong.

Tại đây, điều được nhắc tới nhiều không chỉ là năng suất, mà là cách nâng giá trị quả lê bằng thay đổi tư duy canh tác. Theo chia sẻ của chủ vườn lê và các thành viên trong đoàn, nhiều hộ dân vẫn còn tâm lý “tiếc quả”, chưa mạnh dạn tỉa bớt quả nhỏ, quả kẹ vì lo giảm sản lượng. Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật, nếu cây mang quá nhiều quả, chất lượng sẽ giảm, mẫu mã không đồng đều, giá bán khó cao.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Uỷ viên Ban thường vụ VOAA phân tích, không nên tiếc quả, bởi ít quả hơn nhưng quả to, mã đẹp thì giá trị thu về vẫn cao hơn, đồng thời cây cũng đỡ bị kiệt sức sau vụ. Từ thực tế đó, đoàn công tác cho rằng chuyển từ tư duy chạy theo số lượng sang chú trọng chất lượng là khâu rất quan trọng nếu muốn quả lê Tân Phong đi xa hơn trên thị trường.

Vườn lê của hộ anh Thào A Lùng (áo trắng, đứng giữa) là một trong những mô hình sản xuất theo mô hình VietGAP đang được địa phương định hướng nâng chất lượng, gia tăng giá trị.

Hiện mô hình lê ở phường Tân Phong đã hình thành vùng trồng khá rõ nét. Theo tìm hiểu, toàn phường Tân Phong hiện có khoảng 64 ha lê, chủ yếu được trồng từ giai đoạn 2017 - 2018, với sự hỗ trợ ban đầu của Nhà nước về giống, vật tư và tập huấn kỹ thuật; người dân đối ứng công chăm sóc và quản lý đất đai.

Về hiệu quả kinh tế, năng suất bình quân hiện nay đạt khoảng 30 - 40 kg/cây, những cây lâu năm, chăm sóc tốt có thể đạt gần 1 tạ/cây. Giá bán phổ biến dao động 40.000 - 50.000 đồng/kg, quả đẹp có thể đạt 60.000 - 70.000 đồng/kg. Theo tính toán sơ bộ của các thành viên trong đoàn, nếu tổ chức sản xuất tốt, biết tỉa quả, phân loại và đầu tư đầu ra, giá trị kinh tế trên 1 ha lê hoàn toàn còn có thể tăng thêm đáng kể.

Hiện cây lê đang mở ra dư địa phát triển kinh tế nếu địa phương chú trọng hơn đến chất lượng, bao bì và liên kết tiêu thụ.

Gỡ nút thắt cho cây lê

Bên cạnh tiềm năng, mô hình lê ở Tân Phong cũng đang đối diện không ít khó khăn. Trong đó, vấn đề lớn nhất là nguồn nước tưới. Nhiều diện tích nằm ở vị trí cao, chưa có hệ thống tưới tiết kiệm, chủ yếu phụ thuộc vào nước tự nhiên và độ ẩm đất. Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, khả năng chăm sóc cây trong mùa khô và triển vọng mở rộng vùng sản xuất ổn định.

Bà Dương Thị Nhài, Chủ tịch Hội Nông dân phường Tân Phong.

Một trở ngại khác là yếu tố thời tiết. Bà Dương Thị Nhài, Chủ tịch Hội Nông dân phường Tân Phong cho biết, Lai Châu thường xuất hiện mưa đá vào khoảng tháng 3, tháng 4, nên việc tỉa quả cũng phải tính toán thời điểm phù hợp. Nếu tỉa sớm mà gặp mưa đá làm rụng số quả còn lại, người dân có thể mất trắng. Chính vì vậy, nhiều hộ vẫn có xu hướng chờ qua giai đoạn rủi ro mới dám tỉa mạnh tay.

Ở góc độ kỹ thuật và định hướng phát triển lâu dài, đoàn công tác gợi mở hướng chuyển dần từ VietGAP sang hữu cơ. Anh Thào A Lùng, chủ vườn lê chia sẻ, hiện mới chỉ phun thuốc ở giai đoạn đầu khi quả vừa đậu để hạn chế sâu bệnh và côn trùng châm hút, sau đó để quả phát triển tự nhiên. Từ thực tế này, một số doanh nghiệp và thành viên đoàn đề xuất tăng sử dụng chế phẩm sinh học, trong đó có giải pháp dùng dịch quế thiên nhiên để bảo vệ quả an toàn hơn trước thu hoạch.

Anh Thào A Lùng, chủ vườn lê đang giải đáp thắc mắc của đoàn khảo sát.

Cùng với đó, việc kiểm nghiệm mẫu quả, kiểm tra tồn dư cũng được đặt ra như một bước cần thiết để minh bạch chất lượng, tạo niềm tin cho thị trường và mở đường cho quả lê Tân Phong tiếp cận các chuỗi thực phẩm sạch, đặc biệt là tại Hà Nội.

Một vấn đề khác được nêu khá rõ tại buổi khảo sát là đầu ra của sản phẩm. Hiện quả lê chủ yếu bán cho thương lái, chưa khai thác mạnh thị trường nội tỉnh và các đô thị lớn do còn yếu ở khâu bao bì, nhãn mác, nhận diện sản phẩm.

Đoàn khảo sát nhận định, nếu địa phương muốn nâng giá trị trái lê, không thể chỉ dừng ở sản xuất tốt mà còn phải quan tâm tới khâu thương hiệu. Từ túi bọc quả, cách phân loại, đóng gói cho tới việc xây dựng nhãn mác “Lê Tân Phong - Lai Châu”, tất cả đều là những mắt xích quan trọng để quả lê không còn bị bán xô như một loại nông sản thô.

Một số doanh nghiệp tham gia đoàn bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ người dân về bao bì, mẫu mã, kết nối tiêu thụ, thậm chí quảng bá trực tiếp từ vườn bằng các hình thức truyền thông mới. Đó là tín hiệu cho thấy câu chuyện của lê Tân Phong không chỉ dừng ở sản xuất, mà đã bắt đầu chạm tới bài toán thị trường và giá trị gia tăng.

TSKH. Hà Phúc Mịch thăm và khảo sát vùng chè.

Muốn làm du lịch, cây chè phải an toàn hơn

Rời vườn lê, đoàn công tác tiếp tục khảo sát vùng chè tại khu vực giáp ranh giữa phường Tân Phong và phường Bản Kế. Tại đây, điều gây ấn tượng mạnh là tuổi đời của đồi chè.

Theo bà Dương Thị Nhài, vùng chè này được trồng từ những năm 1966 - 1968. Nếu theo lý thuyết thông thường, cây chè sau khoảng 30 - 35 năm sẽ dần già cỗi và phải tính đến phương án trồng mới. Thế nhưng, sau hơn nửa thế kỷ, nhiều diện tích chè ở đây vẫn sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao.

Đoàn công tác tiếp tục khảo sát vùng chè tại khu vực giáp ranh phường Tân Phong và Bản Kế, Tỉnh Lai Châu.

Một số khu vực hiện đạt năng suất 22 - 25 tấn/ha, cho thấy tiềm năng lớn của vùng nguyên liệu chè tại địa phương. Không chỉ là cây trồng truyền thống, chè còn đang được nhìn nhận như một lợi thế cảnh quan và sinh thái, gắn với định hướng phát triển du lịch đồi chè trong thời gian tới.

Chính chiều sâu lịch sử, giá trị cảnh quan và năng suất bền bỉ của vùng chè đang tạo nên một lớp giá trị bản địa rất riêng cho Tân Phong. Đây là lợi thế không dễ có nếu địa phương biết tổ chức lại sản xuất và kể tốt câu chuyện của mình ra thị trường.

Tuy nhiên, câu chuyện của cây chè cũng đặt ra một yêu cầu mới, muốn phát triển bền vững, nhất là khi hướng đến du lịch trải nghiệm và thị trường tiêu dùng chất lượng cao, vùng chè không thể tiếp tục đi theo lối canh tác phụ thuộc quá nhiều vào hóa chất.

GS.TS. Đào Thanh Vân (bên trái), Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam.

Theo GS.TS. Đào Thanh Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam chia sẻ, chè là loại cây trồng chịu áp lực lớn từ rầy, nhện đỏ và nhiều loại sinh vật gây hại khác. Chính vì vậy, ở nhiều nơi, lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng cho chè còn tương đối lớn. Khi địa phương định hướng gắn chè với du lịch, yêu cầu về an toàn sinh thái, an toàn sản phẩm và trải nghiệm của du khách càng trở nên cấp thiết hơn.

Từ đó, hướng xây dựng mô hình chè hữu cơ được nhiều ý kiến trong đoàn khảo sát nhắc tới như một bước chuyển cần thiết. Đây không chỉ là câu chuyện giảm đầu vào hóa học, mà còn là nền tảng để nâng hình ảnh vùng chè, gia tăng giá trị sản phẩm và tạo sự khác biệt cho địa phương.

Từ vùng nguyên liệu đến câu chuyện thương hiệu chè Lai Châu

Một điểm đáng chú ý khác được nêu ra trong quá trình khảo sát là bức tranh thị trường của sản phẩm chè địa phương. Hiện nay, chè ở khu vực này đã có sản phẩm được công nhận OCOP, song nhiều cơ sở vẫn chủ yếu thiên về xuất khẩu thô hoặc xuất khẩu ủy thác, chưa đầu tư mạnh cho thị trường nội địa, bao bì và phát triển sản phẩm chế biến sâu.

Từ thực tế đó, nếu Lai Châu muốn nâng giá trị cây chè, bên cạnh duy trì vùng nguyên liệu tốt, cần tăng đầu tư cho khâu thương hiệu, chế biến, mẫu mã và câu chuyện sản phẩm. Đây không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là điều kiện để nông sản địa phương bước vào những phân khúc tiêu dùng có giá trị gia tăng cao hơn.

Việc so sánh giữa các mô hình doanh nghiệp chè cũng cho thấy rõ hướng đi này. Có đơn vị chủ yếu tập trung gom hàng xuất khẩu, nhưng cũng có doanh nghiệp đã phát triển được hệ sản phẩm đa dạng hơn, quan tâm tới thị trường nội địa, nhận diện thương hiệu và câu chuyện vùng nguyên liệu. Điều đó cho thấy cùng một lợi thế về cây chè, cách tổ chức sản xuất và thị trường sẽ quyết định rất lớn đến giá trị cuối cùng.

Mở hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ từ lợi thế sẵn có

Nhìn tổng thể, buổi khảo sát sáng 23/3 không đơn thuần là chuyến thăm mô hình. Từ cây lê đến cây chè, đoàn công tác đã tiếp cận khá rõ theo hướng nhận diện tiềm năng, chỉ ra khó khăn và gợi mở các trục giải pháp: nâng chất lượng sản phẩm, giảm phụ thuộc hóa chất, minh bạch chất lượng, xây dựng thương hiệu và kết nối tiêu thụ. TSKH. Hà Phúc Mịch cho rằng, muốn phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững, Tân Phong nói riêng và Lai Châu nói chung không chỉ cần thay đổi cách làm, mà còn phải đánh thức đúng giá trị bản địa của mình.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của kế hoạch công tác tại Lai Châu, khi Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đặt mục tiêu vừa khảo sát điều kiện thực tế, vừa thúc đẩy kết nối giữa địa phương, tổ chức hội, doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất để từng bước hình thành các vùng sản xuất hữu cơ phù hợp.

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam chụp ảnh lưu niệm.

Từ những trao đổi tại hiện trường, có thể thấy Tân Phong không thiếu tiềm năng. Điều địa phương cần lúc này là một lộ trình phù hợp để biến lợi thế sẵn có thành giá trị gia tăng thực sự: với quả lê là câu chuyện chất lượng, an toàn và nhận diện sản phẩm; với cây chè là bài toán chuyển đổi theo mô hình hữu cơ, gắn sản xuất với du lịch và thị trường bền vững.

OCOP: Nâng cao thu nhập cho người dân Lai Châu Lai Châu đẩy mạnh phát triển sản phẩm OCOP với 215 sản phẩm đạt chuẩn, tập trung nâng cao chất lượng, kết nối du lịch ...

Sâm Lai Châu: Báu vật từ đại ngàn Sâm Lai Châu, một loài dược liệu quý hiếm, ẩn mình trong những cánh rừng nguyên sinh của dải đất biên cương, đang dần khẳng ...

Lai Châu: Huyện Than Uyên tập trung phát triển vùng nguyên liệu chè Xã Tà Mung, huyện Than Uyên (Lai Châu) là một trong những xã có vùng nguyên liệu chè hàng hóa tốt nhất của huyện, do ...