Siêu dự án thủy lợi ở Tây Ninh, đường ống khổng lồ đưa nước vượt sông Vàm Cỏ Đông

Dự án trọng điểm nhưng tiến độ “rất chậm”

Dự án Tưới tiêu khu vực phía Tây sông Vàm Cỏ Đông giai đoạn 2 do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tây Ninh làm chủ đầu tư. Tổng mức đầu tư được phê duyệt lên đến 600.000 triệu đồng, với quy mô kiên cố hóa hơn 106 km kênh chính và kênh cấp 1, cấp 2, cùng hơn 31 km nạo vét, mở rộng các tuyến kênh. Dự án được đặt mục tiêu hoàn thành trong giai đoạn 2023–2026.

Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra ngày 5/9/2025, dự án mới đạt 19,267 km kiên cố hóa, tương đương 18,12% tổng chiều dài cần thực hiện. Đáng chú ý, 31,064 km kênh cần nạo vét mở rộng vẫn chưa được triển khai. Thanh tra tỉnh đánh giá tiến độ hiện tại “rất chậm” so với kế hoạch, đòi hỏi sự chỉ đạo quyết liệt hơn từ các cơ quan liên quan.

Theo báo cáo, khối lượng công việc còn lại chiếm tới hơn 81,88%, tương đương khối lượng thi công của 10 gói thầu xây lắp chưa triển khai trong tổng số 14 gói thầu của dự án. Đây là áp lực rất lớn nếu dự án muốn kịp hoàn thành trong năm 2026 như mục tiêu đề ra.

Vướng mắc lớn về vốn và giải phóng mặt bằng

Kết luận thanh tra nêu rõ nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự trì trệ là khó khăn trong bố trí nguồn vốn và vướng mắc giải phóng mặt bằng. Theo quyết định phê duyệt điều chỉnh, dự án dự kiến được hỗ trợ 400.000 triệu đồng từ ngân sách Trung ương. Tuy nhiên đến nay, nguồn vốn này chưa được bố trí, khiến dự án thiếu hụt nghiêm trọng kinh phí triển khai.

Trong khi đó, ngân sách tỉnh mới bố trí được 203.050 triệu đồng và đã giải ngân 142.000 triệu đồng. Tiến độ giải ngân đạt 71% so với kế hoạch nhưng không đủ để đáp ứng nhu cầu thi công toàn bộ dự án.

Một vướng mắc đáng kể khác xuất hiện tại gói thầu số 20, nơi việc đền bù, hỗ trợ tái định cư chưa hoàn thành. Công tác xác định giá đất và phê duyệt phương án bồi thường vẫn chưa được thực hiện, dẫn đến tình trạng “án binh bất động” dù gói thầu đã được phê duyệt từ lâu.

Trước tình hình này, chủ đầu tư đã kiến nghị xem xét điều chỉnh cơ cấu vốn, chuyển phần vốn Trung ương sang vốn tỉnh để kịp thời triển khai. Đồng thời, đề nghị Trung tâm phát triển quỹ đất và chính quyền địa phương đẩy nhanh tiến độ bồi thường, chi trả cho người dân.

Sai phạm kinh tế nghiêm trọng trong lập dự toán

Ngoài chậm tiến độ, thanh tra tỉnh còn chỉ ra nhiều sai phạm kinh tế tại 4 gói thầu xây lắp gồm gói 07, 14, 15 và 16. Đơn vị lập dự toán đã tính thừa khối lượng, nhưng cả đơn vị thẩm tra lẫn chủ đầu tư đều không phát hiện. Điều này làm tăng tổng giá trị dự toán lên 3.821.819.596 đồng.

Dù trong quá trình nghiệm thu và thanh toán, chủ đầu tư đã có giảm trừ một phần, nhưng qua kiểm tra, số tiền phải giảm trừ đúng theo thực tế là 3.652.687.545 đồng.

Nguyên nhân của việc tính sai khối lượng là do sự chủ quan của các đơn vị lập và thẩm tra dự toán, cùng với việc kiểm soát chưa chặt chẽ từ phía chủ đầu tư. Trách nhiệm được xác định thuộc về Ban Quản lý dự án; Liên danh Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Thủy lợi II – Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tây Ninh; và Công ty Cổ phần Tư vấn và Xây dựng Việt Thành.

Kiến nghị xử lý trách nhiệm và biện pháp khắc phục

Trước những sai phạm nêu trên, Thanh tra tỉnh Tây Ninh kiến nghị nhiều biện pháp xử lý và chấn chỉnh. Ban Quản lý dự án phải tổ chức kiểm điểm trách nhiệm cá nhân, tập thể liên quan và thực hiện giảm trừ toàn bộ giá trị khối lượng tính sai tại 4 gói thầu.

Thanh tra tỉnh đồng thời kiến nghị Sở Xây dựng xem xét xử lý vi phạm hành chính đối với hai đơn vị tư vấn lập và thẩm tra dự toán. Việc xử lý nhằm răn đe và ngăn chặn tình trạng lập dự toán thiếu chính xác, gây thất thoát ngân sách nhà nước.

Kết luận thanh tra nhấn mạnh, để hoàn thành dự án đúng tiến độ 2026, tỉnh Tây Ninh cần có giải pháp đồng bộ và quyết liệt từ việc bố trí vốn, giải phóng mặt bằng, quản lý điều hành đến kiểm soát chất lượng và khối lượng thi công. Chậm trễ và sai phạm kinh tế nếu không được khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng lớn đến hiệu quả đầu tư công và niềm tin của người dân./.