Tạo sinh kế, nâng chất lượng cuộc sống từ nguồn lực các Chương trình mục tiêu quốc gia

Thông Nguyên là xã vùng cao của tỉnh Tuyên Quang. Sau hợp nhất, xã có diện tích tự nhiên hơn 10.869 ha, với 1.254 hộ, 6.278 nhân khẩu. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông tại một số thôn còn khó khăn; đời sống người dân chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp, trong đó chè Shan tuyết là cây trồng chủ lực.

Trong điều kiện còn nhiều khó khăn, cấp ủy, chính quyền xã Thông Nguyên tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, huy động các nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia đang được địa phương ưu tiên cho những nhu cầu thiết thực, từng bước tạo chuyển biến trong sản xuất và đời sống người dân.

Tạo sinh kế từ những lợi thế tại chỗ

Theo ông Vũ Thế Phương, Phó Bí thư, Chủ tịch UBND xã Thông Nguyên, để các Chương trình mục tiêu quốc gia phát huy hiệu quả, UBND xã đã xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bộ phận chuyên môn và các thôn; thường xuyên kiểm tra, giám sát, đôn đốc tiến độ. Công tác tuyên truyền cũng được tăng cường nhằm giúp người dân, nhất là các đối tượng thụ hưởng, hiểu rõ chính sách và chủ động tham gia.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã tập trung thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia từ nguồn vốn chuyển tiếp, với nhiều dự án hỗ trợ phát triển sản xuất và sinh kế.

Tại thôn Giàng Thượng, 5 hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ triển khai mô hình nuôi lợn đen bản địa thương phẩm với 66 con giống, cùng thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y. Mô hình tận dụng lợi thế về giống vật nuôi bản địa, đồng thời tạo điều kiện để các hộ từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển sản xuất hàng hóa gắn với thị trường.

Tại các thôn Lùng Lý, Pắc Pèng, Giàng Hạ và Nậm Nghí, mô hình trồng sa nhân tím với diện tích 26,15 ha đã được triển khai, nghiệm thu và giải ngân, tỷ lệ cây sống đạt trên 90%.

Cùng với phát triển cây trồng, xã triển khai mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện Xuân Minh nhằm tạo việc làm, sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân. Dự án có 8 lồng nuôi, mỗi lồng 36 m², với 5 hộ tham gia, trong đó có 3 hộ nghèo và 2 hộ cận nghèo. Tổng kinh phí thực hiện hơn 484 triệu đồng, thời gian 36 tháng, thuộc Dự án 3, Tiểu dự án 1 của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững năm 2025.

Những mô hình này đang mở thêm hướng khai thác hiệu quả đất đai, mặt nước và điều kiện tự nhiên của địa phương, từng bước hình thành các mô hình sinh kế phù hợp với vùng cao.

Chính sách đồng hành với việc làm và an cư

Giảm nghèo bền vững không chỉ dừng ở hỗ trợ sản xuất mà còn gắn với đào tạo nghề, tạo việc làm và ổn định nơi ở cho người dân.

Trong năm 2026, xã Thông Nguyên tổ chức 2 lớp đào tạo nghề cho 70 thanh niên, đồng thời hỗ trợ tư vấn việc làm bền vững cho 1.200 người trong độ tuổi lao động. Qua đó, người lao động có thêm kỹ năng, thông tin về thị trường việc làm và cơ hội cải thiện thu nhập.

Chương trình hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng đạt kết quả tích cực. Đến nay, 13/13 hộ sửa chữa nhà và 34/34 hộ xây dựng nhà mới đã hoàn thành, với tổng số 47 hộ được hỗ trợ. Kinh phí đã giải ngân 484 triệu đồng, đạt 94,8%.

Những ngôi nhà được sửa chữa, xây mới không chỉ giúp người dân có nơi ở ổn định mà còn tạo điểm tựa để các gia đình yên tâm lao động, sản xuất và từng bước thoát nghèo.

Cùng với đó, các chương trình còn quan tâm đến giáo dục và chăm sóc trẻ em. Phòng học trực tuyến được trang bị tại Trường phổ thông bán trú TH&THCS xã Thông Nguyên; các hoạt động cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em dưới 16 tuổi được triển khai, góp phần tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực tại địa phương.

Gắn giảm nghèo với bảo tồn văn hóa

Thông Nguyên có đời sống văn hóa phong phú với sự hiện diện của nhiều dân tộc. Vì vậy, cùng với phát triển kinh tế, địa phương chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Các hoạt động như Liên hoan văn hóa, văn nghệ Pà Thẻn; mua sắm dụng cụ phục vụ lớp học dệt thổ cẩm dân tộc Pà Thẻn được triển khai. Hệ thống truyền thanh FM và thiết chế văn hóa tại các nhà văn hóa thôn cũng được quan tâm đầu tư.

Việc duy trì các hoạt động văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần mà còn tạo môi trường để các giá trị truyền thống được trao truyền giữa các thế hệ.

Đây cũng là một trong những nền tảng để Thông Nguyên nghiên cứu phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với nông nghiệp bản địa, cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc.

Xã Thông Nguyên mở các lớp truyền nghề dệt thổ cẩm dân tộc Pà Thẻn.

Từng bước hoàn thiện các tiêu chí nông thôn mới

Nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia đang tạo những thay đổi ở cả cấp hộ gia đình và diện mạo chung của xã.

Thông Nguyên đã rà soát 10 nhóm tiêu chí xã nông thôn mới theo Quyết định số 109/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh. Qua rà soát, nhiều nhóm tiêu chí đã đạt hoặc tiệm cận mức đạt, trong đó có thủy lợi, phòng chống thiên tai, cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn; vùng nguyên liệu tập trung, mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, phát triển sản phẩm OCOP, hợp tác xã; văn hóa, giáo dục, y tế; nhà ở, an toàn thực phẩm; khoa học công nghệ và chuyển đổi số; môi trường, cảnh quan; hệ thống chính trị, hành chính công, tiếp cận pháp luật và an ninh trật tự.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng nông thôn mới tại Thông Nguyên vẫn còn không ít khó khăn. Một số tuyến đường thôn, ngõ, xóm chưa được cứng hóa; 2 thôn chưa có điện lưới; 3 thôn chưa được phủ sóng viễn thông, internet. Thu nhập bình quân còn thấp, tỷ lệ nghèo đa chiều ở mức 19,38%. Hệ thống nước sạch, xử lý chất thải, nước thải, hạ tầng du lịch và một số thiết chế phục vụ đời sống cần tiếp tục được đầu tư.

Theo ông Vũ Thế Phương, trong 9 tháng đầu năm 2026, vốn đầu tư công các Chương trình mục tiêu quốc gia chuyển nguồn từ năm 2025 sang năm 2026 là hơn 7,7 tỷ đồng. Địa phương đã giải ngân và hoàn trả ngân sách cấp trên hơn 4,87 tỷ đồng, đạt 63,3%.

Vốn sự nghiệp các chương trình được giao trong năm 2026, bao gồm cả nguồn chuyển tiếp, là hơn 2,67 tỷ đồng; lũy kế giải ngân đến tháng 9 đạt hơn 1,94 tỷ đồng, tương đương 72,8% dự toán.

Những con số trên được cụ thể hóa bằng các công trình, mô hình và chính sách đang hiện hữu trong đời sống: diện tích sa nhân tím được đưa vào sản xuất; đàn lợn đen bản địa được hỗ trợ cho hộ nghèo; các lồng cá trên lòng hồ thủy điện; những lớp đào tạo nghề; những ngôi nhà mới; phòng học trực tuyến và các hoạt động bảo tồn văn hóa.

Với địa bàn còn nhiều khó khăn, những kết quả đạt được mới là bước đầu. Thời gian tới, Thông Nguyên cần tiếp tục huy động nguồn lực để hoàn thiện giao thông, điện, viễn thông, nước sạch và hạ tầng môi trường; đồng thời nâng cao thu nhập, giảm nghèo và phát triển du lịch cộng đồng.

Địa phương cũng xác định tiếp tục phát huy lợi thế nông nghiệp, xây dựng chuỗi giá trị đối với các sản phẩm chủ lực, nhất là chè Shan tuyết, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa và cảnh quan tự nhiên.

Từ những mô hình sinh kế cụ thể đến từng công trình hạ tầng, chính sách an sinh và hoạt động bảo tồn văn hóa, diện mạo nông thôn mới ở Thông Nguyên đang từng bước hình thành. Quan trọng hơn, những thay đổi ấy đang góp phần tạo thêm cơ hội để người dân vùng cao chủ động phát triển kinh tế, cải thiện đời sống và trở thành chủ thể trong quá trình xây dựng quê hương.