Hành vi sản xuất giống cây trồng chưa được công nhận lưu hành có thể bị phạt tới 50 triệu đồng. Ảnh: MĐ.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 214/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Nghị định nhằm tăng cường quản lý toàn bộ chuỗi hoạt động từ khảo nghiệm, sản xuất, kinh doanh giống cây trồng đến quản lý mã số vùng trồng, bảo hộ giống cây trồng và xuất nhập khẩu.

Đầy đủ chế tài đối với vi phạm về giống cây trồng

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 214/2026/NĐ-CP là xây dựng hệ thống chế tài tương đối đầy đủ đối với các hành vi vi phạm liên quan đến giống cây trồng - lĩnh vực có vai trò quyết định đến năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

Theo quy định mới, hoạt động khảo nghiệm giống cây trồng được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ hơn. Đây là khâu quan trọng nhằm đánh giá đặc tính, khả năng thích nghi và chất lượng giống trước khi được công nhận lưu hành. Nghị định đưa ra mức phạt từ 3-5 triệu đồng đối với hành vi không lưu trữ kết quả khảo nghiệm theo quy định và từ 15-20 triệu đồng đối với hành vi không thực hiện đúng tiêu chuẩn quốc gia về phương pháp khảo nghiệm.

Đặc biệt, các hành vi gian lận làm sai lệch kết quả khảo nghiệm bị xử lý nghiêm khắc. Hành vi cung cấp kết quả không đúng thực tế, tẩy xóa hoặc sửa chữa tài liệu khảo nghiệm, khảo nghiệm giống cây trồng biến đổi gen khi chưa đủ điều kiện pháp lý có thể bị phạt tới 40 triệu đồng. Trường hợp không thực hiện khảo nghiệm nhưng vẫn cấp kết quả khảo nghiệm bị phạt từ 40-50 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, Nghị định còn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc hủy bỏ kết quả khảo nghiệm, thu hồi hồ sơ, tài liệu hoặc thực hiện khảo nghiệm lại theo quy định. Điều này cho thấy mục tiêu của cơ quan quản lý không chỉ là xử lý vi phạm mà còn loại bỏ các kết quả khảo nghiệm không bảo đảm độ tin cậy khỏi hệ thống quản lý nhà nước.

Đối với hoạt động sản xuất giống cây trồng, Nghị định tiếp tục thể hiện quan điểm quản lý chặt ngay từ đầu vào. Các hành vi sản xuất giống nhằm mục đích buôn bán không đúng nội dung được công nhận lưu hành hoặc không đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị đều bị xử phạt từ 10-15 triệu đồng.

Đáng chú ý, hành vi sản xuất giống cây trồng chưa được công nhận lưu hành hoặc chưa tự công bố lưu hành sẽ bị xử phạt theo giá trị lượng giống vi phạm. Tùy quy mô, mức phạt có thể lên tới 50 triệu đồng đối với cá nhân. Đồng thời, cơ sở vi phạm còn bị đình chỉ hoạt động sản xuất từ 3-6 tháng và buộc tiêu hủy toàn bộ giống cây trồng vi phạm.

Bên cạnh hoạt động sản xuất, việc kinh doanh giống cây trồng cũng được siết chặt. Nghị định quy định rõ mức xử phạt đối với hành vi buôn bán giống chưa được công nhận lưu hành hoặc có thông tin không đúng với nội dung đã được công nhận. Ngoài phạt tiền, cơ sở vi phạm có thể bị đình chỉ hoạt động kinh doanh từ 1-3 tháng, buộc tiêu hủy giống cây trồng vi phạm và nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp thu được.

Cùng với đó, Nghị định quy định chi tiết trách nhiệm đối với các hoạt động kỹ thuật như: lưu mẫu giống, kiểm định ruộng giống, lấy mẫu vật liệu nhân giống. Mặc dù là những công đoạn ít được chú ý, song đây là mắt xích quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng giống cây trồng. Việc quy định rõ chế tài đối với từng hành vi vi phạm được kỳ vọng sẽ nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch của hệ thống sản xuất giống.

Các hành vi vi phạm liên quan đến quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói có thể bị xử phạt từ 500 nghìn đồng đến 20 triệu đồng. Ảnh: Thanh Duy.

Tăng cường bảo vệ quyền sở hữu giống cây trồng

Nghị định 214/2026/NĐ-CP cũng có nhiều quy định nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với giống cây trồng và siết chặt quản lý các hoạt động phục vụ xuất khẩu.

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, bảo hộ quyền đối với giống cây trồng đang trở thành yêu cầu quan trọng nhằm khuyến khích nghiên cứu, chọn tạo và phát triển các giống mới có giá trị cao.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tạo giống, Nghị định quy định phạt từ 20-30 triệu đồng đối với hành vi sử dụng giống cây trồng đã được chấp nhận đơn đăng ký bảo hộ vào mục đích thương mại nhưng không thực hiện nghĩa vụ đền bù theo quy định.

Đối với các hành vi xâm phạm quyền của chủ bằng bảo hộ giống cây trồng như: nhân giống, sản xuất, chào bán, xuất khẩu hoặc nhập khẩu giống được bảo hộ mà không được phép, mức xử phạt có thể lên tới 50 triệu đồng. Ngoài ra, tang vật vi phạm bị tịch thu và tổ chức, cá nhân vi phạm phải nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc tăng cường quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói - những điều kiện ngày càng quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu nông sản.

Theo Nghị định, các hành vi vi phạm liên quan đến quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói có thể bị xử phạt từ 500 nghìn đồng đến 20 triệu đồng. Trong đó, hành vi sử dụng mã số vùng trồng hoặc mã số cơ sở đóng gói không đúng nguồn gốc hàng hóa để phục vụ xuất khẩu được xác định là hành vi nghiêm trọng và có thể bị buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm.

Thực tế thời gian qua cho thấy tình trạng sử dụng sai mã số vùng trồng đã ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín nông sản Việt Nam tại một số thị trường nhập khẩu. Việc bổ sung các chế tài mạnh được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các địa phương, doanh nghiệp tuân thủ nghiêm quy định.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu giống cây trồng, Nghị định cũng thiết lập các biện pháp xử lý cụ thể nhằm ngăn chặn nguy cơ đưa các giống chưa được cấp phép vào sản xuất hoặc lưu thông trên thị trường. Các trường hợp nhập khẩu giống không đúng nội dung giấy phép hoặc không có giấy phép có thể bị phạt tới 20 triệu đồng, đồng thời buộc tái xuất, đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tiêu hủy nếu không thể tái xuất.

Với phạm vi điều chỉnh rộng cùng hệ thống chế tài được xây dựng theo hướng toàn diện và tăng tính răn đe, Nghị định 214/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật, đồng thời tạo môi trường sản xuất, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện đại và hội nhập quốc tế.