Nông nghiệp hữu cơ ở Quảng Bình: Tiềm năng và thách thức

Trồng cam ở vùng gò đồi Quảng Bình theo hướng hữu cơ đang được bà con nông dân quan tâm.

Tiềm năng phát triển

Tỉnh Quảng Bình thuộc vùng duyên hải Bắc Trung Bộ, có nhiều tiềm năng lợi thế về đất đai, tài nguyên rừng, mặt nước, mặt biển…để tiến hành phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Là tỉnh có diện tích đất nông nghiệp lớn với 725.291,77ha, chiếm 90,68% diện tích tự nhiên. Diện tích canh tác theo hướng hữu cơ hơn 5.700 ha với 02 mô hình sản xuất sản phẩm hữu cơ là mô hình doanh nghiệp tư nhân và nhóm hộ nông dân. Doanh nghiệp tư nhân phát triển NNHC gắn với nông nghiệp công nghệ cao, áp dụng các tiêu chuẩn hữu cơ khu vực VietGAP, GlobalGap…; các trang trại, các nhóm nông hộ chủ yếu sản xuất hữu cơ theo tiêu chuẩn TCVN, tiêu chuẩn sạch, ATTP.

Ngoài ra, vùng miền núi, gò đồi có nhiều ưu thế phát triển kinh tế rừng, trang trại tổng hợp, trồng cây dược liệu, phát triển du lịch nông nghiệp sinh thái và trải nghiệm. Vùng đồng bằng thích hợp phát triển nông nghiệp thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu, sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Vùng ven biển có nhiều tiềm năng để phát triển nuôi trồng thủy hải sản, trang trại chăn nuôi, sản xuất rau quả an toàn kết hợp phát triển du lịch.

Mặt khác, tỉnh Quảng Bình có khí hậu và đất đai thích hợp với nhiều loại cây trồng nông, lâm nghiệp có giá trị kinh tế cao. Tỷ lệ che phủ rừng đứng thứ hai cả nước, không khí, nguồn nước, đất đai phục vụ sản xuất nông nghiệp chưa bị ô nhiễm, ít trải qua quá trình sản xuất thâm canh. Một số loài cây trồng chưa bị tác động bởi hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón.

Đồng thời, với nguồn nguyên liệu chế biến phân bón như phân xanh, phân hữu cơ khá phong phú. Nông dân dễ dàng tiếp cận với các vật liệu hữu cơ. Hơn nữa nguồn lao động nông thôn dồi dào (hơn 60% lao động nông thôn hoạt động sản xuất nông nghiệp) có nhiều kinh nghiệm sản xuất theo phương thức truyền thống cũng là một lợi thế lớn trong sản xuất NNHC

Cùng với đó, nhiều chủ trương, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển NNHC được tỉnh Quảng Bình ban hành. Địa phương đã có nhiều văn bản chỉ đạo, đưa ra các giải pháp, ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai, thực hiện các cơ chế, chính sách; đồng thời tăng cường các nguồn lực, lồng ghép nhiều chính sách đặc thù của tỉnh để hỗ trợ cho phát triển NNHC.

Hàng năm, tỉnh Quảng Bình đã trích từ nguồn chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp kinh tế nông thôn và thủy sản (30-40% trên tổng kinh phí) để hỗ trợ thực hiện các dự án, mô hình nông nghiệp chuyển đổi hữu cơ. Nhờ đó, với sản phẩm chủ lực là lúa gạo, vùng lợi thế là huyện Quảng Ninh và Lệ Thuỷ. Diện tích sản xuất lúa 53.575ha, trong đó có hơn 55ha canh tác hữu cơ, khoảng 3.500ha canh tác theo quy trình SRI. Nhiều chuỗi liên kết sản xuất lúa gạo gắn với bao tiêu sản phẩm được thực hiện

Đối mặt với những khó khăn

Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún vì đa số diện tích sản xuất hữu cơ tại Quảng Bình còn nhỏ lẻ, khó tổ chức tập trung thành vùng sản xuất lớn. Điều này gây cản trở trong việc áp dụng công nghệ hiện đại và xây dựng chuỗi giá trị.

Một mô hình trồng mít ruột đỏ ở vùng gò đồi huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Chi phí đầu tư cao, thời gian hoàn vốn dài bởi hoạt động sản xuất nông nghiệp hữu cơ đòi hỏi chi phí lớn để cải tạo đất, đầu tư vật tư đầu vào và chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ. Tuy nhiên, thời gian thu hồi vốn kéo dài, gây khó khăn cho nông dân và doanh nghiệp nhỏ.

Thị trường tiêu thụ không ổn định, các sản phẩm hữu cơ có giá thành cao nhưng khó cạnh tranh với nông sản thông thường do mẫu mã không bắt mắt và người tiêu dùng chưa sẵn sàng chi trả cao hơn.

Nhận thức của người sản xuất và tiêu dùng còn hạn chế, một số nông dân chưa hiểu rõ quy trình sản xuất hữu cơ, trong khi người tiêu dùng thiếu niềm tin vào chất lượng sản phẩm và nhầm lẫn giữa sản phẩm sạch và hữu cơ.

Hạ tầng kỹ thuật và chế biến còn yếu, các cơ sở chế biến, bảo quản sau thu hoạch tại Quảng Bình còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp nói chung. Hệ thống chính sách chưa đồng bộ, mặc dù đã có các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ, địa phương chưa ban hành cơ chế riêng, đủ mạnh để thúc đẩy mở rộng sản xuất và thu hút đầu tư.

Nguyên nhân của những khó khăn nêu trên do địa hình Quảng Bình đa dạng, nhiều khu vực sản xuất khó tiếp cận và manh mún. Phần lớn nông dân có trình độ canh tác truyền thống, chưa quen với sản xuất hữu cơ nghiêm ngặt.

Đồng thời, các doanh nghiệp (chủ yếu doanh nghiệp vừa và nhỏ) và nông hộ gặp khó khăn trong việc huy động nguồn vốn lớn cho sản xuất hữu cơ, đặc biệt là đầu tư cho công nghệ và chứng nhận sản phẩm.

Mặt khác, thiếu liên kết chuỗi giá trị bởi sự kết nối giữa các khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ còn lỏng lẻo. Việc thiếu các doanh nghiệp đầu mối để bao tiêu sản phẩm khiến thị trường không ổn định. Đặc biệt, sản xuất truyền thống có chi phí thấp, năng suất cao hơn và thị trường tiêu thụ rộng, khiến nông nghiệp hữu cơ gặp khó khăn trong cạnh tranh.

Trồng dưa lưới vàng khép kín của bà con nông dân Quảng Bình.

Trao đổi với phóng viên về vấn đề này, ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Bình cho biết: Hoạt động sản xuất nông nghiệp hữu cơ ở Quảng Bình hiện nay đang dần hình thành và phát triển. Bên cạnh những ưu việt mà sản xuất NNHC mang lại như tạo ra các sản phẩm nông nghiệp chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng… Đồng thời, sản xuất nông nghiệp hữu cơ sẽ không gây ô nhiễm môi trường, giúp đất tái tạo tốt sau mỗi vụ canh tác. Đi đôi với đó, sẽ hình thành hệ thống khép kín từ nơi sản xuất đến hệ thống bán lẻ, siêu thị và cuối cùng là bàn ăn…từ đó tạo ra tính bền vững và lâu dài cho hoạt động sản xuất nông nghiệp.

“Tuy nhiên, hoạt động sản xuất hữu cơ ở Quảng Bình còn gặp một số khó khăn, chẳng hạn các cơ sở chăn nuôi đều đã đáp ứng các tiêu chuẩn hữu cơ…Nhưng nguồn thức ăn, các chế phẩm sinh học chưa đạt nên rất khó để cho ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn hữu cơ quy định. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn sản xuất lúa gạo hữu cơ rất khắt khe, diện tích trồng lúa đáp ứng các yêu cầu hữu cơ ít và nhỏ lẻ, thiếu phân bón đạt chuẩn hữu cơ nên rất khó khăn trong việc canh tác lúa gạo hữu cơ…Đó cũng là khó khăn chung khi tiến hành trồng các loại cây trồng khác đạt tiêu chuẩn hữu cơ ở địa phương Quảng Bình.”, ông Hiệp cho biết thêm