![]() |
| Hội thảo tổng kết mô hình Canh tác cà phê thông minh tại xã Ea Kar, Đắk Lắk |
Ngày 7/11/2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền tổ chức hội thảo tổng kết mô hình “Canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu” tại xã Ea Kar.
Tham dự có TS. Tôn Nữ Tuấn Nam, Trưởng ban cố vấn chương trình; đại diện Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đắk Lắk, Bình Điền, Công ty TNHH MTV Cà phê 52, chính quyền địa phương và nông dân trong vùng.
Bắt đầu từ đặc điểm đất
Kết quả phân tích của WASI trước khi triển khai cho thấy đất tại ba vườn mô hình chua mạnh, pH KCl trung bình khoảng 4,0; hàm lượng chất hữu cơ khoảng 1,9%. Lân dễ tiêu trung bình đạt 3,7 mg P₂O₅/100 g đất, có vườn chỉ đạt 1,7 mg.
Những chỉ tiêu này đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách chăm sóc, chú trọng cải thiện điều kiện đất và khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây, thay vì chỉ bổ sung phân bón theo tập quán.
Mô hình được triển khai tại vườn của bà Cao Thị Loan, bà Trần Thị Hiền và ông Lê Huy Hồng. Mỗi hộ bố trí 0,5 ha áp dụng quy trình và một lô đối chứng liền kề, chăm sóc theo cách thông thường.
Lô mô hình sử dụng 600 kg/ha phân Đầu Trâu Cân bằng đất và 1.440 kg/ha phân hữu cơ dưỡng rễ. Phân NPK chuyên dùng được bố trí theo giai đoạn sinh trưởng, điều chỉnh dựa trên kết quả phân tích đất. Theo báo cáo, tổng lượng đạm khoáng không tăng, lượng lân hữu hiệu bổ sung tăng gần 20% so với đối chứng. Hai đợt phân bón lá được thực hiện trong tháng 7–8.
Việc phối hợp các biện pháp dinh dưỡng, chăm sóc và quản lý dịch hại được theo dõi trên những cây, cành cố định, làm cơ sở so sánh giữa hai lô.
|
| ||||
|
|
|
Giảm rụng quả, năng suất dự kiến tăng
Theo kết quả trình bày tại hội thảo, tỷ lệ rụng quả sinh lý giảm từ 14,2% ở đối chứng xuống 11,2% tại lô mô hình, tương đương mức giảm khoảng 21%. Số đốt dự trữ tăng 11%; năng suất cà phê nhân dự kiến cao hơn đối chứng 10%.
Đến thời điểm kiểm tra tháng 9, lô mô hình không ghi nhận rệp sáp hại quả và triệu chứng vàng lá thối rễ, trong khi lô đối chứng còn ghi nhận mức độ nhẹ đến trung bình. Kết quả theo dõi cho thấy chuyển biến về tình trạng vườn cây, nhưng chưa đủ để tách riêng tác động của từng biện pháp đến dịch hại.
Một nông dân tham gia mô hình cho biết vườn đã chín năm tuổi; trong vụ áp dụng quy trình, quả được đánh giá chắc hơn, năng suất dự kiến cao hơn vụ trước và lô đối chứng liền kề.
Các chỉ tiêu năng suất, hiệu quả kinh tế sẽ tiếp tục được cập nhật sau khi hoàn tất thu hoạch.
| ||
Phân công rõ vai trò trong chuỗi liên kết
Điểm đáng chú ý tại Ea Kar là sự tham gia của cả đơn vị khuyến nông, viện nghiên cứu, doanh nghiệp vật tư và doanh nghiệp tiêu thụ.
Trung tâm Khuyến nông lựa chọn hộ, tổ chức tập huấn và theo dõi quá trình thực hiện. WASI phân tích đất, đánh giá dịch hại và ước tính năng suất. Bình Điền cung cấp giải pháp dinh dưỡng, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ chi phí vật tư.
Công ty TNHH MTV Cà phê 52 tham gia liên kết tiêu thụ. Các hộ trong mô hình là công nhân nhận khoán vườn của doanh nghiệp, tạo điều kiện kết nối yêu cầu kỹ thuật với việc tổ chức thu mua.
Ông Đỗ Đức Vinh, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH MTV Cà phê 52, cho biết trước đây người dân thường sử dụng nhiều phân đơn, trong khi hiệu quả chưa tương xứng với chi phí. Khi thực hiện quy trình mới, việc chọn chủng loại, thời điểm bón và áp dụng kỹ thuật lấp phân được chú trọng hơn.
Theo ông Vinh, doanh nghiệp cam kết thu mua toàn bộ sản lượng cà phê quả tươi đáp ứng yêu cầu chất lượng từ mô hình, với chính sách giá ổn định, ưu đãi.
Cam kết thu mua tạo thêm động lực để các hộ tuân thủ quy trình, ghi nhật ký và kiểm soát chất lượng. Về phía doanh nghiệp, vùng nguyên liệu được theo dõi giúp thuận lợi hơn trong quản lý nguồn hàng, từng bước hoàn thiện hồ sơ truy xuất và đáp ứng yêu cầu thị trường.
|
| ||||
|
|
|
Đánh giá đồng thời chi phí và phát thải
Theo bảng tính của chương trình, chi phí đầu tư lô mô hình cao hơn đối chứng 9,2 triệu đồng/ha, chủ yếu do bổ sung vật tư cải tạo đất và phân hữu cơ dưỡng rễ. Doanh thu dự kiến tăng khoảng 24,7 triệu đồng/ha.
Ở mức giá cà phê nhân 95.000 đồng/kg, lợi nhuận dự kiến cao hơn đối chứng 15,5 triệu đồng/ha, tương đương 8,9%. Mỗi đồng chi phí tăng thêm tạo ra khoảng 2,68 đồng doanh thu tăng thêm.
Nếu tính ở giá 85.000 đồng/kg, chênh lệch lợi nhuận dự kiến còn khoảng 12,9 triệu đồng/ha. Hai kịch bản cho thấy mô hình vẫn có lợi thế trong phạm vi giá được tính toán; chưa thể coi đây là sự bảo đảm trước mọi biến động thị trường.
Về môi trường, chương trình sử dụng dữ liệu phân bón, nhiên liệu và thuốc bảo vệ thực vật trong nhật ký để ước tính phát thải theo phương pháp của IPCC. Kết quả được báo cáo giảm khoảng 44% trên một hecta và 49% trên mỗi tấn cà phê nhân so với đối chứng, chủ yếu gắn với tiết kiệm nhiên liệu tưới và sử dụng phân khoáng hiệu quả hơn.
Đây là số liệu ước tính trong phạm vi các nguồn được tính toán; chỉ tiêu trên mỗi tấn nhân còn phụ thuộc vào năng suất dự kiến. Kết quả cần được cập nhật bằng số liệu thực thu và hoàn thiện hồ sơ tính toán khi phục vụ các yêu cầu đánh giá dấu chân carbon.
![]() |
| Nông dân trồng cà phê trong vùng tham dự hội thảo tổng kết |
Từ kết quả mô hình đến khả năng duy trì
Ea Kar là một trong 16 cụm mô hình của chương trình do Bình Điền phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, WASI và trung tâm khuyến nông các tỉnh triển khai trên 48 vườn trong niên vụ 2025–2026.
Theo kế hoạch chương trình, nông dân tại các cụm sẽ là lực lượng nòng cốt của 16 đội tham gia Hội thi Nhà nông đua tài trong khuôn khổ Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027.
Từ ba vườn tại Ea Kar, kết quả bước đầu cho thấy việc phân tích đất giúp định hướng chăm sóc sát điều kiện sản xuất, còn liên kết thu mua tạo thêm cơ sở để người dân duy trì quy trình. Để mở rộng, cần tiếp tục theo dõi qua các vụ, tính đủ chi phí và cụ thể hóa cam kết về chất lượng, giá cả, giao nhận. Khi trách nhiệm của từng bên được thực hiện nhất quán, liên kết mới có thể chuyển kết quả kỹ thuật thành lợi ích lâu dài cho người trồng cà phê.