Rừng ngập mặn được ví như bức tường xanh chống biến đổi khí hậu.

“Bức tường xanh” đối với biến đổi khí hậu

Với chiều dài đường bờ biển lên đến 102km, hầu hết các xã ven biển của tỉnh Thanh Hóa đều có diện tích rừng ngập mặn. Với diện tích đất rừng ngập mặn lớn lên đến 1.393,92ha, trong đó, đất có rừng ngập mặn là 873,55ha, đất trống ngập mặn là 520,37ha. Trong những năm qua, tỉnh Thanh Hóa luôn nhận thấy tầm quan trong việc bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn tại những xã ven biển.

Bên cạnh đó, Thanh Hóa là một trong những tỉnh chịu tác động mạnh mẽ nhất của biến đổi khí hậu, như nước biển dâng, lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, thời tiết cực đoan... Biến đổi khí hậu gây ra nhiều tác hại tới rừng và nghề rừng, đe dọa tới đa dạng sinh học và làm tăng nguy cơ mất rừng. Ngoài ra, công tác trồng và bảo vệ rừng ngập mặn tại Thanh Hóa cũng gặp nhiều khó khăn do thời tiết thay đổi cực đoan.

Rừng ngập mặn có vai trò rất lớn trong việc duy trì cân bằng hệ sinh thái, đa dạng sinh học và đặc biệt là vai trò phòng hộ. Khi bão lũ xảy ra, rừng ngập mặn được ví như một “bức từng thành khổng lồ” bảo vệ bờ biển, hạn chế xói mòn các công trình ven biển. Đó là nhờ vào hệ thống rễ chằng chịt của các loại cây rừng ngập mặn đã giữ lại trên bề mặt trầm tích, góp phần mở rộng thể nền ra phía biển; hấp thụ chất ô nhiễm, kim loại nặng từ các cửa sông đổ ra biển, bảo vệ sinh vật vùng ven bờ.

Theo một số nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng, nếu rừng ngập mặn được trồng cách bờ biển 100m thì sóng sẽ hạ 50% khi vào tới bờ, những con đê biển chắn sóng được vững vàng hơn do giảm áp lực của nước; cân bằng được môi trường sinh thái. Thực tế này đã được chứng minh tại huyện Hậu Lộc (cũ), tỉnh Thanh Hoá. Cụ thể tháng 9/2005, cơn bão Damrey càn quét qua các tỉnh phía Bắc đã tàn phá nhà cửa, tài sản, đê điều ven biển. Tuy nhiên, tuyến đê ven biển tại xã Đa Lộc cũ nơi cơn bão đi qua nhờ có hệ thống rừng ngập mặn bao quanh nên tuyên đê vẫn an toàn tuyệt đối. Từ đó người dân ở đây nhận thức được tầm quan trọng của rừng ngập mặn.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc trồng và bảo vệ rừng ngập mặn trong những năm qua, tại các xã ven biển của Thanh Hóa như: Vạn Lộc, Hoằng Tiến, Tiên Trang, phường Ngọc Sơn... nhiều diện tích rừng ngập mặn được trồng mới. Diện tích rừng ngập mặn trồng trước đó được cộng đồng người dân tích cực tham gia bảo vệ nghiêm ngặt. Việc cộng đồng người dân tham gia trồng mới, bảo vệ rừng ngập mặn đã góp phần bảo vệ các tuyến đê, giữ gìn môi trường sinh thái tự nhiên.

Rừng ngập mặn như một bức tường bão vệ tài sản của người dân trước sóng biển cao lớn.

Hiện nay, đi dọc những tuyến đê ven bờ biển Thanh Hóa không khó để nhận thấy những cánh rừng ngập mặn với một màu xanh bạt ngàn gồm cây: Bần chua, sú, vẹt... Những khu rừng ngập mặn hàng chục năm tuổi, cây cao 3 - 5m góp phần tạo cảnh quan và điều hòa khí hậu cho nhiều xã dọc sông, biển.

Ông Nguyễn Đức Vụ - Phó Trưởng phòng Quản lý rừng và Bảo tồn đa dạng sinh học - Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa cho biết: Vai trò của rừng ngập mặn đã được chứng minh qua thực tế, nhất là những năm gần đây trước những biến đổi của khí hậu. Bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn chính là bảo vệ môi trường sinh thái, giảm nhẹ những tác động của thiên tai. Ngành lâm nghiệp tỉnh Thanh Hóa rất chú trọng trồng mới, trồng bổ sung diện tích rừng ngập mặn. Bên cạnh đó, cũng phát huy vai trò của cộng đồng, triển khai phương án quản lý rừng ngập mặn dựa vào cộng đồng.

“Hiệu quả kép” từ rừng ngập mặn

Những năm trước đây, do sức ép về phát triển kinh tế, rừng ngập mặn đang bị phá để làm đầm nuôi tôm, diện tích rừng ven biển đang bị thu hẹp nhanh chóng và suy thoái nghiêm trọng. Những năm trở lại đây, người dân cũng như chính quyền nhận thức được vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn thì diện tích rừng ngày một tăng nhanh.

Dưới tán rừng ngập mặn là nơi trú ngụ của những đàn cò lớn, là hệ sinh thái đang hồi sinh với tôm, cua, ốc, cáy... Cũng chính là sinh kế của nhiều hộ dân ở các xã ven biển. Hàng trăm hộ dân ở các xã ven biển đang hưởng lợi từ việc khai thác hải sản dưới tán rừng ngập mặn mang lại như: Nuôi ong, nhân giống cua, cá sấu...

Nhờ có hệ thống rừng ngập mặn mà đời sống của người dân được cải thiện đáng kể. Hàng trăm hộ dân ở các xã ven biển của Thanh Hóa đang hưởng “mật ngọt” từ rừng ngập mặn mang lại. Những gia đình khó khăn không có tàu thuyền đi biển, hàng ngày vẫn có thể bắt cua, ốc, cáy ở rừng ngập mặn để mưu sinh kiếm sống. Không những thế, trên địa bàn xã Vạn Lộc cũng có gần 100 hộ nuôi ong lấy mật từ hoa của cây bần chua, sú, vẹt. Bình quân 1 năm cũng cho thu hoạch 4-5 tấn mật ong.

Sau khi thủy triều rút, bên dưới tán rừng ngập mặn người dân sẽ đi thu hoạch các loại thủy sản có giá trị kinh tế cao.

Chị Nguyễn Thị Hương, thôn Yên Lộc, xã Vạn Lộc phấn khởi cho biết: Trước đây gia đình có nhiều khó khăn, mọi sinh hoạt chỉ chờ vào việc chồng đi biển nên thu nhập khổng ổn định. Từ năm 2012 đến nay, nhờ có hệ thống rừng ngập mặn được trồng và bảo vệ tốt nên rất nhiều cua, cáy, ốc về trú ngụ, một buổi đi bắt về cũng cho thu nhập trên dưới 200.000 đồng. Vào mùa Hè, khoảng 4 giờ 30 sáng, chị Hoàng Thị Tiện (phường Ngọc Sơn, tỉnh Thanh Hóa) lại ra rừng ngập mặn đi săn con nghêu. Đến trưa chị Tiện mới ra khỏi rừng ngập mặn, trên tay xách theo đùm nghêu. Với giá bán 15.000 đồng/kg ngay tại cửa rừng, chị Tiện có thu nhập khoảng hơn 300.000 đồng.

Theo chị Hoàng Thị Tiện cho hay: “Nhờ rừng sú vẹt mà những người già hay người trẻ đều không bị chết đói. Dưới tán rừng, dưới lớp sình lầy có rất nhiều hải sản trú ngụ, chỗ nào có rừng là có hải sản. Rừng sú vẹt không chỉ ứng phó với thiên nhiên, che chắn sóng gió cho dân làng mà còn cho người dân cái ăn”.

Bà Nguyễn Thị Truyền (phố Liên Thành, phường Ngọc Sơn) cho biết, ngoài hàu, trong và ven rừng sú vẹt này còn nhiều loài khác như cua, lệch (một loài thuộc họ chạch), cá bớp, cá uốp, cá đối… Mỗi ngày bà “nhặt nhạnh” bà Truyền cũng kiếm được ít nhất từ 150.000 đồng đến 200.000 đồng.

Tiến sỹ Vũ Văn Lương, Viện Nông nghiệp - Tài nguyên và Môi trường, Đại học Vinh là chuyên gia nghiên cứu về rừng ngập mặn cho biết: Có thể khẳng định, rừng ngập mặn có giá trị vô cùng to lớn. Ngoài vai trò bảo vệ hệ sinh thái vùng cửa sông - ven biển, điều hòa nhiệt độ, hạn chế xói lở, xâm nhập mặn, bảo vệ các loại tài nguyên ven biển trước sự tàn phá của sóng, gió bão, nước biển dâng, triều cường. Rừng ngập mặn còn ngăn chặn quá trình sa mạc hóa khu vực đất canh tác bên trong. Hiện nay, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, khó dự báo và kiểm soát, chính vì thế vai trò của rừng ngập mặn càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Những năm qua, tỉnh Thanh Hóa luôn chú trọng trong việc trồng và bảo vệ rừng ngập mặn.

Tiến sỹ Vũ Văn Lương cũng cho biết thêm, rừng ngập mặn là địa bàn phát triển nghề nuôi trồng thuỷ sản đem lại hiệu quả kinh tế cao và bền vững. Rừng ngập mặn cũng là môi trường phát triển của nhiều loài thủy hải sản có giá trị kinh tế cao, là nơi ươm giống của nhiều loài chim nước, chim di cư và một số động vật như khỉ, cá sấu, kỳ đà, chồn,…