Lâm Đồng nhận diện nhiều “điểm nóng” có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường

Hình ảnh Trại chăn nuôi heo Quảng Sơn thuộc xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Lâm Đồng có địa bàn rộng, trải dài từ khu vực Tây Nguyên đến ven biển, với cơ cấu kinh tế đa dạng. Trên địa bàn tập trung nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh có nguồn thải lớn như nhiệt điện, khai thác và chế biến khoáng sản, sản xuất alumin, chế biến nông - lâm - thủy sản, chăn nuôi tập trung, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, xử lý chất thải rắn, du lịch và sản xuất nông nghiệp thâm canh.

Cùng với quá trình đô thị hóa, lượng nước thải và chất thải rắn sinh hoạt ngày càng tăng, tạo thêm áp lực đối với hạ tầng bảo vệ môi trường. Phần lớn các cơ sở có nguồn thải lớn đã được quản lý thông qua hồ sơ, giấy phép môi trường, kiểm tra, giám sát và quan trắc. Tuy nhiên, vẫn còn một số khu vực có phản ánh kéo dài, hạ tầng môi trường xuống cấp hoặc nguồn thải tiềm ẩn hậu quả lớn nếu xảy ra sự cố.

Vĩnh Tân là một trong những điểm nóng được quan tâm

Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân là khu vực được xác định có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Hoạt động của các nhà máy tại đây thường xuyên phát sinh tiếng ồn, mùi khét và bụi than, đặc biệt vào mùa gió Đông Bắc, ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Theo báo cáo, tình trạng này đã kéo dài nhiều năm và được cử tri phản ánh qua nhiều nhiệm kỳ. Khoảng cách thực tế từ khu dân cư đến hàng rào nhà máy chỉ khoảng 80-100 m, trong khi khoảng cách ly an toàn vệ sinh chưa bảo đảm theo quy chuẩn.

UBND tỉnh đã nhiều lần báo cáo, kiến nghị cơ quan Trung ương, tổ chức đo đạc, lấy mẫu bụi, khí thải, mùi và tiếng ồn tại khu dân cư giáp ranh. Tỉnh cũng đề xuất đầu tư hệ thống quan trắc tự động, liên tục để cảnh báo sớm và công khai thông tin cho người dân giám sát. Tuy nhiên, việc điều chỉnh quy hoạch Trung tâm Điện lực và bố trí nguồn vốn di dời người dân còn liên quan đến thẩm quyền Trung ương nên chưa được giải quyết triệt để.

Phú Hài, sông Giêng chịu áp lực từ hoạt động sản xuất

Cụm công nghiệp chế biến hải sản Phú Hài cũng được xác định là khu vực cần tiếp tục theo dõi. Nơi đây tập trung nhiều cơ sở chế biến hải sản, phát sinh nước thải có tải lượng hữu cơ cao, chất thải dễ phân hủy và mùi.

Mặc dù hạ tầng bảo vệ môi trường đã được đầu tư, một số hạng mục sau thời gian dài vận hành đã xuống cấp, làm giảm hiệu quả thu gom, thoát nước và xử lý nước thải. Qua kiểm tra trong năm 2026, cơ quan chức năng ghi nhận một số cơ sở chưa thu gom triệt để nước thải từ quá trình rửa nguyên liệu, vệ sinh nhà xưởng; có trường hợp để nước thải chảy tràn hoặc vào hệ thống thoát nước mưa. Một số khu vực phơi, tập kết nguyên liệu chưa bảo đảm vệ sinh và ngoài hàng rào còn có điểm tập kết rác sinh hoạt.

Trong khi đó, khu vực sông Giêng giáp ranh tỉnh Đồng Nai chịu tác động từ nhiều nguồn thải như các trang trại chăn nuôi heo tập trung, cơ sở sơ chế nông sản, sản xuất mủ cao su, tinh bột mì và Nhà máy sản xuất cồn Tùng Lâm. Người dân từng phản ánh chất lượng nước mặt suy giảm, có thời điểm xuất hiện cá chết và mùi hôi.

Do đây là lưu vực liên tỉnh, việc kiểm soát nguồn thải gặp nhiều khó khăn. Tỉnh Lâm Đồng cho rằng cần tăng cường phối hợp giữa các địa phương, giám sát nguồn thải và xem xét lắp đặt hệ thống quan trắc tự động tại khu vực giáp ranh.

Giám sát chặt các hồ bùn đỏ, hồ quặng đuôi

Hoạt động khai thác, chế biến bauxite - alumin tại Nhân Cơ và Tân Rai cũng nằm trong nhóm nguồn thải cần giám sát ở mức cao do có các công trình chứa chất thải quy mô lớn như hồ bùn đỏ, hồ quặng đuôi và hệ thống xử lý nước thải, khí thải.

Tại Nhân Cơ, Công ty Nhôm Đắk Nông - TKV duy trì kiểm tra hồ, đập, quan trắc dịch động và đã tổ chức diễn tập ứng phó sự cố hồ quặng đuôi. Tuy nhiên, báo cáo lưu ý khoang số 1 của hồ bùn đỏ gần đầy và dự kiến kết thúc tiếp nhận trong quý III/2026. Khoang số 2 đã hoàn thành, trong khi khoang số 3 dự kiến đưa vào dự phòng. Do khả năng dự phòng chưa đáp ứng hoàn toàn cho khoang số 2, tỉnh đề nghị tiếp tục rà soát, đẩy nhanh đầu tư khoang số 4 để bảo đảm dung tích dự phòng cần thiết.

Tại Tân Rai, trọng tâm quản lý là an toàn hồ, đập, dung tích phòng ngừa mùa mưa, ổn định thân và mái đập, hệ thống thoát nước, quan trắc dịch chuyển, thấm và duy trì lực lượng, phương tiện ứng phó tại chỗ.

Tăng quan trắc, chủ động phòng ngừa

Chất thải rắn sinh hoạt tiếp tục là vấn đề cần ưu tiên. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tỉnh khoảng 2.484,2 tấn/ngày. Tỷ lệ thu gom ở khu vực đô thị đạt khoảng 93,65%, trong khi khu vực nông thôn đạt 75,64%. Một số bãi chôn lấp chưa bảo đảm đầy đủ yêu cầu về thu gom, xử lý nước rỉ rác, khí bãi rác, kiểm soát mùi và phòng cháy.

Trước thực tế trên, ngành chức năng định hướng chuyển mạnh từ xử lý sau khi có phản ánh sang chủ động nhận diện, phân loại rủi ro, giám sát liên tục và cảnh báo sớm. Tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật danh mục và bản đồ số các cơ sở, dự án, khu vực có nguy cơ cao; hoàn thiện hệ thống tiếp nhận, phân tích dữ liệu quan trắc tự động và đầu tư bổ sung quan trắc tại các khu vực trọng điểm.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 52 doanh nghiệp thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, liên tục; trong đó 30 doanh nghiệp đã hoàn thành lắp đặt với tổng cộng 57 trạm quan trắc nước thải và khí thải tự động. Đây được xem là nền tảng quan trọng để phát hiện thông số bất thường và hỗ trợ cảnh báo sớm.

Thời gian tới, Lâm Đồng sẽ tăng cường kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro và dữ liệu quan trắc, ưu tiên các cơ sở có phản ánh lặp lại, thông số bất thường, mất dữ liệu kéo dài hoặc công trình xử lý xuống cấp. Đồng thời, tỉnh đề xuất hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, liên tỉnh, nâng cao năng lực cán bộ môi trường cấp xã và tăng cường đầu tư cho hệ thống thu gom, xử lý nước thải, chất thải rắn và quan trắc môi trường.

Việc nhận diện sớm các điểm nóng được kỳ vọng giúp Lâm Đồng chủ động hơn trong phòng ngừa ô nhiễm, hạn chế nguy cơ phát sinh sự cố và bảo vệ môi trường sống của người dân./.