Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã Nông, Lâm nghiệp hữu cơ bên vườn quýt hữu cơ trồng trên đá

Từ ý tưởng đến quyết tâm trồng cam, quýt trên nền đá núi lửa

Nhìn vườn cam, quýt trĩu quả, sắc vàng lan dần khắp cánh đồng hôm nay là sự kết tinh của một hành trình dài đầy khó khăn thử thách, sự quyết tâm và niềm tin gieo mầm trên đá.

Trong câu chuyện với bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã Nông, Lâm nghiệp hữu cơ Quảng Phú, được biết ý tưởng hình thành HTX, bắt nguồn từ thực tế: khi nhận thấy nhiều diện tích đất đai xung quanh núi lửa Nam Ka, là sỏi đá, nền núi lửa, phần lớn bị bỏ hoang “vô ích”. Đất đai cằn cỗi, không giữ được nước, nắng lên là khô kiệt, mưa xuống lại trôi trượt, nên nhiều hộ dân đành bỏ đất hoang, xem đó là vùng “chết” trong sản xuất nông nghiệp. Thực tế ấy đã khiến đời sống người dân ở đây gặp nhiều khó khăn, sinh kế thiếu ổn định, buộc họ phải tìm một hướng đi khác.

Chị Mai cho biết: Cây trồng trên đá núi lửa ban đầu rất khó. Phải gom đá, phân tầng đá lớn, đá nhỏ, mỗi hố trồng đều được đào hoàn toàn bằng tay, xuyên qua tầng đá núi lửa rất cứng

Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc HTX, người khởi xướng mô hình, kể lại những ngày đầu “đào đá trồng cây” như một quãng thời gian thử thách cả ý chí lẫn thể lực. Là người con quê hương Hà Tĩnh, từ nhỏ bà đã thấm câu dạy “có sức người, sỏi đá cũng thành cơm”.

Chính niềm tin ấy đã theo bà suốt những năm tháng miệt mài trên nền đá núi lửa, nơi công việc kéo dài hàng năm, đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và thời gian, trước khi những vườn cây xanh tốt dần hình thành như hôm nay. Chị Mai cho biết: Cây trồng trên đá núi lửa ban đầu rất khó. Phải gom đá, phân tầng đá lớn, đá nhỏ, mỗi hố trồng đều được đào hoàn toàn bằng tay, xuyên qua tầng đá núi lửa rất cứng. Đất màu phải chở từ nơi khác về, trộn với phân hữu cơ được ủ kỹ, rồi gùi từng bao, đổ xuống từng hố, đất được xử lý nấm bệnh, tạo môi trường cho rễ cây phát triển trước khi đặt cây giống.

Những ngày đầu, trông cam, quýt “trên đá” chi phí đội lên rất nhiều trong khi đó chưa có nguồn thu, chưa định hình được đầu ra cho sản phẩm. Có lúc tưởng như phải bỏ cuộc khi thiên nhiên liên tiếp thử thách bằng nắng hạn, mưa trái mùa.

Phương thức canh tác hữu cơ thuận tự nhiên

Chị Mai cho biết, HTX kiên định lựa chọn con đường canh tác thuận tự nhiên, tôn tôn trọng đặc tính của đất, nước và hệ sinh thái sẵn có, hạn chế tối đa việc can thiệp mang tính áp đặt, kiên trì giữ vững: không hóa chất, không đốt cháy giai đoạn, lấy đất làm gốc và con người làm trung tâm. Dần dần, đất hồi sinh, hệ sinh thái cân bằng trở lại, cây khỏe hơn qua từng mùa vụ.

Phóng viên Tạp chí điện tử Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam thăm quan mô hình của HTX Nông, Lâm nghiệp hữu cơ Quảng Phú

Vốn dĩ đất núi lửa đã có sẵn khoáng chất của nó. Việc của mình không phải là bắt đất cho năng suất, mà là giữ cho đất khỏe, cây khỏe hơn, do hấp thụ khoáng chất từ nham thạch, đã tạo nên hương vị và chất lượng cam, quýt có sự khác biệt.” chị Mai chia sẻ.

Khi những chùm cam, quýt bắt đầu trĩu cành, đó không chỉ là tín hiệu của một vụ mùa bội thu, mà là minh chứng cho giá trị của sự nhẫn nại và lựa chọn đúng đắn. Thành quả hôm nay vì thế không đến từ may mắn, mà từ những tháng năm đi chậm, đi chắc giữa đá núi lửa khô cằn.

Sự kiên nhẫn ấy đã cho quả: vườn cây trên nền đá dần ổn định, năng suất tương đương hoặc cao hơn canh tác truyền thống và giá bán được nâng lên nhờ tiêu chí “OCOP”.

Mở rộng quy mô, liên kết đào tạo

HTX nông, lâm nghiệp hưu cơ Quảng Phú được thành lập từ năm 2020, bắt nguồn từ một mô hình vườn rừng sinh thái đa tầng, kết hợp trồng cam, quýt, xoài, bơ và rau diện tích hơn 30 ha đất sản xuất ở ba vùng trồng chính: xã Quảng Phú, xã Quảng Sơn và một vùng tại xã Gia Nghĩa.

Hiện HTX duy trì khoảng 30 thành viên thường xuyên, mỗi hội viên thu nhập đạt khoảng 100–120 triệu đồng mỗi năm. Ngoài ra, HTX đã tạo công ăn việc làm cho hơn hơn 50 lao động, mức lương dao động từ 6-15 triệu.

Ông Nguyễn Mạnh, là người tham gia HTX từ những ngày đầu tiên khi thành lập chia sẻ: Khi vào HTX, chúng tôi được hướng dẫn quy trình sản xuất hữu cơ, được hỗ trợ đầu ra nên yên tâm hơn về thu nhập. Nhờ làm đúng quy trình, giá trị sản phẩm được nâng lên, đời sống của gia đình cũng ổn định hơn trước. Quan trọng nhất là làm ra sản phẩm sạch, an toàn cho người tiêu dùng và chính gia đình mình.

Ông Ngân Thanh Hải, Phó chủ tịch UBND xã Quảng Phú khẳng định: Thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục đồng hành cùng HTX trong việc mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ, liên kết thêm nông dân tham gia chuỗi sản xuất

Ông Ngân Thanh Hải, Phó chủ tịch UBND xã Quảng Phú chia sẻ với Phóng viên Tạp chí điện tử Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam: Điểm nổi bật của HTX Quảng Phú do chị Mai dẫn dắt là tổ chức sản xuất bài bản, tuân thủ quy trình hữu cơ, gắn sản xuất với thị trường tiêu thụ ổn định. Qua đó, người dân yên tâm làm nông nghiệp sạch, không còn chạy theo số lượng mà chú trọng chất lượng.

Thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục đồng hành cùng HTX trong việc mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ, liên kết thêm nông dân tham gia chuỗi sản xuất. Đồng thời, kiến nghị cấp trên có cơ chế hỗ trợ vốn, hạ tầng và chứng nhận hữu cơ để mô hình này được nhân rộng, đóng góp tích cực hơn cho phát triển kinh tế nông thôn,” lãnh đạo UBND xã Quảng Phú nhấn mạnh.

Theo định hướng phát triển hữu cơ, HTX lựa chọn cách làm đồng bộ: vừa đào tạo nhân lực, vừa quy hoạch vùng trồng, vừa tổ chức sản xuất theo quy trình chặt chẽ nhằm kiểm soát chất lượng từ gốc. Trên phương diện kỹ thuật và nhân lực, HTX chủ động liên kết với Trường Đại học Tây Nguyên và các cơ sở đào tạo nông, lâm nghiệp để xây dựng đội ngũ lao động có chuyên môn, có bằng cấp và khả năng ứng dụng công nghệ.

Quan điểm của HTX là vừa đào tạo, vừa quy hoạch vùng trồng, vừa tổ chức sản xuất để đảm bảo chất lượng. Người nông dân là công nhân, là thành viên HTX.

Thực tế hoạt động những năm đầu cho thấy mô hình hữu cơ của HTX Quảng Phú đã tạo ra hiệu quả kép: duy trì năng suất đồng thời nâng cao giá trị bán ra. HTX từng báo cáo cung cấp cho thị trường khoảng 70 tấn trái cây và 80 tấn rau củ, đồng thời mở rộng diện tích vùng trồng lên tới khoảng 30-45 ha tùy giai đoạn sản xuất. Giá bán sản phẩm hữu cơ cao hơn 2–3 lần so với sản phẩm thông thường; một số sản phẩm bán tại siêu thị với giá ổn định.

HTX luôn nhận được sự quan tâm đồng hành của chính quyền địa phương và các chuyên gia nông nghiệp

Khi nhìn vào chuỗi giá trị, lợi ích không chỉ ở vườn mà là tổng hoà: sản phẩm sạch dễ tìm đầu ra, thương hiệu được xây dựng (OCOP, tem truy xuất nguồn gốc), và khả năng mở thị trường xuất khẩu khi đạt chứng nhận quốc tế. HTX đã có các hợp tác bán hàng cho các chuỗi liên kết và hệ thống phân phối sản phẩm hữu cơ; điều này giúp ổn định giá và giảm rủi ro bị ép giá bởi thương lái trung gian.

Trao đổi với Phóng viên Tạp chí điện tử Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, bà Mai nhấn mạnh, triết lý “hữu cơ là cam kết lâu dài”. Bà nói rằng để chuyển từ sản xuất vô cơ sang hữu cơ cần ít nhất ba năm, giai đoạn chuyển đổi mà HTX phải chịu chi phí và rủi ro. Bà Mai đã lựa chọn hỗ trợ người dân trong thời kỳ này bằng cách thu mua sản phẩm, đào tạo kỹ thuật và tìm đầu ra để tránh bị ép giá. Những nỗ lực ấy giờ trả quả bằng công ăn việc làm ổn định và tiếng vang cho vùng sản xuất.

HTX Nông-lâm nghiệp Hữu cơ Quảng Phú là minh chứng sống cho một con đường phát triển nông nghiệp: bắt đầu từ khó khăn địa phương (đá núi lửa), chọn phương pháp canh tác “thuận tự nhiên”, tổ chức thành HTX hưu cơ để nhân rộng và đảm bảo thị trường. Từ cách làm mạnh dạn kiên định, Hợp tác xã (HTX) Nông lâm nghiệp hữu cơ Quảng Phú đã gặt hái được thành công lớn trong sản xuất nông nghiệp, mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp trên địa bàn./.