Gieo mầm “công nghệ” trên đồng hữu cơ

Với ý tưởng giúp người nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, gắn bó với đồng ruộng, nhà nông trẻ xuất sắc Lương Văn Trường, xã Nghĩa Hưng, tỉnh Ninh Bình đã sáng tạo và đưa các giải pháp khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị hạt lúa, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại và khơi dậy động lực khởi nghiệp sáng tạo cho thanh niên ngay tại địa phương.

* Tri thức “bén rễ” trên cánh đồng

Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, khi nhà nhà tất bật chuẩn bị đón xuân thì trên cánh đồng lúa xã Nghĩa Hưng bà con vẫn đang miệt mài gieo cấy cho kịp thời vụ. Giữa những thửa ruộng đã phủ màu xanh tơ của lúa non, hạt giống nảy mầm siêu tốc của anh Lương Văn Trường được sạ xuống bằng thiết bị bay không người lái. Sự đan xen giữa phương thức truyền thống và ứng dụng khoa học công nghệ đã tạo nên bức tranh nông nghiệp sinh động, phản ánh hướng đi hiện đại, hiệu quả mà anh Lương Văn Trường đang theo đuổi.

Nghỉ ngơi sau những giờ phút bận rộn sạ lúa, anh Trường tâm sự, anh tốt nghiệp ngành Công nghệ sau thu hoạch Trường Đại học Đà Lạt năm 2011. Với mong muốn cống hiến của mình, anh đã tham gia Dự án 600 Phó Chủ tịch xã trẻ giai đoạn 2012–2016, được phân công phụ trách lĩnh vực nông, lâm nghiệp tại xã Lùng Thẩn, huyện Si Ma Cai (cũ), tỉnh Lào Cai.

Đau đáu với cây lúa quê hương, nhận thấy diện tích ruộng bỏ hoang ở quê ngày càng nhiều, năm 2017, anh trở về, thuê 7ha đất nông nghiệp tại xã Tân Thịnh, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định cũ thành lập “Nông trại Cờ Đỏ” bắt tay vào hành trình khởi nghiệp. Trái với sự tự tin ban đầu, hành trình khởi nghiệp của anh không dễ dàng. Nhiều lần gieo cấy gặp thời tiết bất lợi, khi thì hạt giống bị hỏng, không lên mạ, lúc thì hạt giống nảy mầm quá dài, gãy hỏng trong quá trình gieo, tỷ lệ nảy mầm thấp, khiến nhà nông trẻ không ít lần đổ bỏ công sức. Không chịu thất bại, anh dành thời gian nghiên cứu cơ chế nảy mầm của hạt giống. Sau 3 năm tìm hiểu, sáng tạo và không ngừng thử nghiệm trên đồng ruộng, anh đã tìm ra phương pháp xử lý và xây dựng thành công quy trình sản xuất hạt giống lúa nảy mầm siêu tốc. Anh Trường cho biết, hiện nay có 3 phương pháp xử lý hạt giống nảy mầm là ngâm ủ truyền thống, gieo hạt khô trực tiếp và mồi hạt giống. Mỗi phương pháp có những ưu và nhược điểm riêng. Phương pháp hạt giống nảy mầm siêu tốc mà anh đưa ra được nghiên cứu dựa trên việc phát huy ưu điểm của các phương pháp đã có. Với phương pháp này, dù hạt giống đã nảy mầm vẫn được xử lý đưa trở lại trạng thái khô, tăng khả năng chịu va đập, nhờ đó hạn chế tình trạng gãy mầm hay hư hỏng như cách ngâm ủ truyền thống. Đặc biệt, khi đưa xuống ruộng, hạt giống không cần ngâm ủ lại, chỉ sau chừng 30 phút là “thức dậy”, tiếp tục nảy mầm, giúp việc gieo cấy hiệu quả hơn. Việc áp dụng công nghệ này giúp tỷ lệ nảy mầm của hạt có thể đạt tối đa như nhà sản xuất giống đưa ra mà không ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây, năng suất không suy giảm. Những hạt giống cận thời hạn sử dụng, quá hạn cũng có thể được xử lý bằng công nghệ này trở thành sản phẩm mới với giá trị cao hơn; bảo quản đơn giản và áp dụng được trên nhiều loại hạt giống khác nhau. Việc ngâm ủ giống tập trung giúp tiết kiệm 30% lượng nước sử dụng, công nghệ dễ áp dụng, dễ tích hợp với các dây truyền có sẵn, giúp các đơn vị sản xuất hạt giống hay đơn vị sơ chế lúa gạo để triển khai sản xuất hàng hóa với quy mô lớn, anh Trường chia sẻ.

Thiết bị bay không người lái gieo sạ hạt lúa nảy mầm siêu tốc. Ảnh: Nguyễn Lành/TTXVN

Công nghệ hạt giống nảy mầm siêu tốc được anh hoàn thiện vào tháng 10/2020 và đăng ký bảo hộ sáng chế năm 2021. Với tính đột phá về công nghệ, chi phí thấp, có tính cạnh tranh thương mại cao, ý tưởng hạt giống nảy mầm siêu tốc của anh được nhiều đơn vị sản xuất lúa giống quan tâm, liên hệ hợp tác.

Với công nghệ này, anh Trường đã giành giải nhất cuộc thi "Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn" năm 2021 do Trung ương Đoàn tổ chức. Năm 2024, anh vinh dự được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam công nhận danh hiệu “Nhà khoa học của nhà nông” và nhiều giải thưởng khác của trung ương, địa phương.

* Hiện thực khát vọng nông nghiệp xanh

Sau khi “giải” được bài toán nảy mầm của hạt giống, những ý tưởng sáng tạo của anh Trường cũng từ đó nảy nở nhiều hơn, mở ra thêm những hướng đi mới phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp xanh và bền vững. Từ hạt giống nảy mầm siêu tốc, anh đưa ra ý tưởng và triển khai sản xuất gạo mầm tươi với giá trị dinh dưỡng cao, nhiều công dụng như hỗ trợ kiểm soát mỡ máu và phòng ngừa xơ vữa động mạch, hỗ trợ tốt cho hệ tiêu hóa, làm chậm quá trình lão hóa. Gạo mầm tươi có thể chế biến đa dạng như làm trà, sữa gạo, nguyên liệu bột dinh dưỡng…

Nhờ những lợi ích thiết thực, sản phẩm nhanh chóng được người tiêu dùng đón nhận khi đưa ra thị trường. Dựa trên kiến thức và những nghiên cứu, anh đưa ra sáng kiến kỹ thuật canh tác lúa không cày xới. Sau khi gặt lúa, anh sử dụng các loại men vi sinh xử lý rơm rạ, làm cho thân lúa phân hủy nhanh trở thành nguồn phân hữu cơ và giúp cho đất tơi xốp. Để áp dụng kỹ thuật canh tác này, anh Trường chia sẻ, khâu xử lý mặt bằng và quản lý đồng ruộng ngay từ đầu vụ đóng vai trò rất quan trọng. Khi đã chuẩn bị đồng ruộng bài bản, kỹ thuật này giúp tiết kiệm chi phí cày bừa, phân bón, loại trừ được cây lúa ma đồng thời giảm công lao động. Sau khi gieo cấy, nhận thấy nạn ốc bươu vàng gây hại cho lúa trở thành nỗi lo của bà con. Với ý tưởng “biến nguy thành cơ” anh nghiên cứu sử dụng ốc bươu vàng thành dinh dưỡng nuôi cây. Sau một thời gian nghiên cứu, anh đưa ra sản phẩm đạm ốc thủy phân Obu giàu dinh dưỡng, giúp cây trồng hấp thu tốt, cải tạo đất, nâng cao chất lượng sản phẩm. “Đạm ốc thuỷ phân có chứa nhiều Tryptophan và selen giúp cây phát triển tốt hơn, giúp tăng năng suất, chất lượng, tăng thu nhập, giảm chi phí cho nông dân”, anh Trường khẳng định.

Anh Lương Văn Trường (bên trái) kiểm tra sự phát triển của lúa. Ảnh: TTXVN phát

Để hiện thực ý tưởng đại điền áp dụng công nghệ cao, năm 2021, anh thành lập Hợp tác xã thanh niên Nam Đại Dương. Hiện Hợp tác xã có 12 thành viên ở nhiều địa phương, cùng áp dụng quy trình sản xuất lúa bài bản trên diện tích 57ha ở 3 xã Đồng Thịnh, Nam Đồng, Nghĩa Hưng. Từ việc ứng dụng khoa học công nghệ, giá trị canh tác của hợp tác xã đạt khoảng 130 triệu đồng/ha/năm.

Hợp tác xã hiện liên kết tiêu thụ lúa với các đơn vị thu mua trong tỉnh Ninh Bình, hợp tác chuyển giao công nghệ sản xuất gạo mầm tươi. Bên cạnh đó, Hợp tác xã phối hợp với các đơn vị và đại điền trong, ngoài tỉnh để gia công xử lý hạt giống lúa nảy mầm siêu tốc, thử nghiệm mô hình thu gom, xử lý ốc bươu vàng làm phân bón hữu cơ. Năm 2025, doanh thu của Hợp tác xã ước đạt khoảng 9 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 50 lao động. Vụ xuân năm 2026, Hợp tác xã cung cấp khoảng 12 tấn giống nảy mầm siêu tốc với các dòng lúa ST25, Đài thơm, N97... cho các đơn vị, hợp tác xã và các đại điền trong và ngoài tỉnh. Ông Đoàn Văn Tý, Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Hưng đánh giá, Hợp tác xã Thanh niên Nam Đại Dương là mô hình tiêu biểu trong phát triển nông nghiệp gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại địa phương. Hợp tác xã đã phát huy vai trò tiên phong của thanh niên trong ứng dụng khoa học – kỹ thuật, từng bước số hóa sản xuất và tiêu thụ nông sản, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho thành viên.

Địa phương xác định đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để phát triển nông nghiệp bền vững, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục tạo điều kiện để các hợp tác xã tiếp cận các chính sách hỗ trợ về vốn, khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, tăng cường phối hợp tổ chức tập huấn về thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu sản phẩm.