El Nino là từ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương

El Niño là hiện tượng nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên bất thường, thường xuất hiện theo chu kỳ từ 2 đến 7 năm một lần. Khi nhiệt độ đại dương thay đổi, các dòng khí quyển và hoàn lưu gió mùa cũng bị xáo trộn, kéo theo sự thay đổi về lượng mưa và nhiệt độ ở nhiều nơi trên Trái đất. Có nơi khô hạn kéo dài, nhưng cũng có những vùng xuất hiện mưa lớn bất thường, gây lũ lụt và sạt lở đất nghiêm trọng.

Các nghiên cứu khí hậu cho thấy El Niño có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện những trận mưa cực đoan ở nhiều quốc gia thuộc khu vực Nam Mỹ, Bắc Mỹ, Đông Phi và châu Á. Tại một số nước Nam Mỹ như Peru hay Ecuador, El Niño thường đi kèm với những trận mưa lớn kéo dài, gây ngập lụt diện rộng. Trong khi đó, nhiều khu vực ở châu Phi cũng chứng kiến lượng mưa vượt mức trung bình, làm bùng phát dịch bệnh và ảnh hưởng đến an ninh lương thực.

Ở châu Á, tác động của El Niño thường phức tạp hơn. Một số nơi có thể xảy ra hạn hán nghiêm trọng, nhưng ở những khu vực khác lại xuất hiện các đợt mưa lớn cực đoan do sự biến đổi của hoàn lưu khí quyển. Tại Việt Nam, El Niño thường khiến mùa khô kéo dài hơn, nắng nóng gay gắt hơn, song vào thời điểm giao mùa hoặc khi xuất hiện các hình thái thời tiết cực đoan khác, lượng mưa lớn cục bộ vẫn có thể xảy ra. Những trận mưa ngắn nhưng cường độ cao dễ gây ngập úng ở đô thị, lũ quét ở miền núi và sạt lở đất tại nhiều địa phương.

Điều đáng lo ngại là dưới tác động của biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan do El Niño gây ra đang có xu hướng mạnh hơn và khó dự báo hơn trước. Nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên khiến hơi nước trong khí quyển nhiều hơn. Khi gặp điều kiện thuận lợi, lượng hơi nước này có thể tạo thành những trận mưa rất lớn trong thời gian ngắn. Chính vì vậy, nhiều nhà khoa học cảnh báo rằng El Niño trong tương lai không chỉ gây nóng lên toàn cầu mà còn làm gia tăng các hiện tượng mưa cực đoan và thiên tai liên quan đến nước.

Mưa cực đoan gây ra hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng đối với đời sống kinh tế – xã hội. Trước hết là nguy cơ ngập lụt tại các đô thị lớn. Hệ thống thoát nước ở nhiều thành phố hiện nay chưa đáp ứng được lượng mưa quá lớn trong thời gian ngắn, dẫn đến tình trạng ngập sâu, giao thông tê liệt và thiệt hại tài sản. Ở vùng núi, mưa lớn kéo dài dễ gây ra lũ quét và sạt lở đất, đe dọa tính mạng người dân và phá hủy cơ sở hạ tầng.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, mưa cực đoan có thể làm mất mùa, ngập úng cây trồng và phát sinh nhiều loại sâu bệnh. Các vùng sản xuất lúa, hoa màu hay cây ăn quả dễ chịu thiệt hại nặng nề nếu mưa lớn xuất hiện đúng thời điểm thu hoạch. Chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản cũng bị ảnh hưởng khi nguồn nước ô nhiễm hoặc dịch bệnh bùng phát sau mưa lũ.

Không chỉ tác động đến kinh tế, El Niño và các hiện tượng mưa cực đoan còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Sau các trận lũ lớn, nguy cơ bùng phát dịch bệnh như sốt xuất huyết, tiêu chảy hay các bệnh về da thường tăng cao. Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm, môi trường sống bị đảo lộn khiến đời sống của người dân gặp nhiều khó khăn.

Trước thực tế đó, việc chủ động ứng phó với các tác động của El Niño là yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia. Các cơ quan khí tượng cần nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm để giúp người dân chủ động phòng tránh thiên tai. Việc đầu tư vào hệ thống quan trắc, ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo và dữ liệu vệ tinh sẽ góp phần nâng cao độ chính xác của dự báo thời tiết cực đoan.

Bên cạnh đó, các địa phương cần rà soát và nâng cấp hệ thống thoát nước, hồ chứa và công trình phòng chống thiên tai nhằm giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn gây ra. Công tác quy hoạch đô thị cũng cần tính đến nguy cơ ngập lụt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Ở vùng núi, cần tăng cường trồng rừng, bảo vệ rừng đầu nguồn để hạn chế nguy cơ lũ quét và sạt lở đất.

Mỗi người dân cũng cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và chủ động theo dõi thông tin dự báo thời tiết. Việc sử dụng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên sẽ góp phần giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu trong tương lai.

El Niño là hiện tượng tự nhiên nhưng những tác động của nó đang trở nên nghiêm trọng hơn dưới ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu. Những trận mưa cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều là lời cảnh báo rõ ràng về sự bất ổn của hệ thống khí hậu Trái đất. Chủ động thích ứng, nâng cao năng lực phòng chống thiên tai và bảo vệ môi trường chính là giải pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại và bảo đảm cuộc sống an toàn cho cộng đồng./.