Côn Đảo hồi sinh những rạn san hô quý sau biến đổi khí hậu

Ông Bùi Minh Thạnh và TS Võ Sĩ Tuấn lặn, khảo sát các rạn san hô tại khu vực hòn Bảy Cạnh hồi cuối tháng 6/2026. Ảnh: Lê Bình.

San hô đã hồi sinh

Cuối tháng 6/2026, tôi có dịp cùng lãnh đạo UBND TP.HCM, WWF Việt Nam và các nhà khoa học tham dự hội thảo tại Vườn Quốc gia Côn Đảo. Trong chuyến công tác này, đoàn đã lặn khảo sát thực địa để đánh giá mức độ phục hồi của các rạn san hô sau đợt tẩy trắng nghiêm trọng xảy ra vào cuối năm 2024.

Điểm khảo sát được lựa chọn là khu vực hòn Bảy Cạnh, nơi thuận tiện kết hợp với hành trình theo dõi rùa biển lên đẻ trứng và thả rùa con về đại dương. Đồng hành cùng đoàn có TS Võ Sĩ Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học, người đã dành nhiều năm nghiên cứu và gắn bó với các rạn san hô Việt Nam. Với ông, mỗi lần lặn biển đều giống như một cuộc kiểm tra sức khỏe của đại dương, nơi từng nhánh san hô, từng mảng đáy biển đều phản ánh những biến động của hệ sinh thái.

Chỉ sau vài phút lặn khảo sát, TS Võ Sĩ Tuấn nổi lên mặt nước với nụ cười rạng rỡ. Tháo chiếc kính lặn, ông chỉ xuống đáy biển và vui mừng thông báo: “San hô phục hồi rồi!”.

Theo ông Tuấn, nhiều tập đoàn san hô từng bị tẩy trắng trong đợt nắng nóng trên biển năm 2024 đã bắt đầu lấy lại màu sắc tự nhiên. Xen giữa những rạn san hô cũ là các tập đoàn san hô non vừa bám nền đá để phát triển. Cùng với sự hồi sinh của san hô, nhiều loài cá rạn như cá thia xanh, cá bướm, cá mó... cũng xuất hiện trở lại, bơi lội giữa các khe đá. Sự trở lại của chúng là tín hiệu cho thấy môi trường sống dưới biển đang từng bước được khôi phục.

Tham gia chuyến khảo sát còn có ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM. Sau khi lặn cùng đoàn và lắng nghe các nhà khoa học phân tích, ông dành nhiều thời gian quan sát mặt biển, bày tỏ sự trăn trở về công tác bảo tồn cũng như yêu cầu tăng cường theo dõi diễn biến hệ sinh thái để kịp thời có các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo ông Bùi Minh Thạnh, Côn Đảo không chỉ là điểm đến du lịch hay khu bảo tồn của địa phương mà còn là tài sản sinh thái đặc biệt của TP.HCM. Vì vậy, việc đầu tư cho bảo tồn cần được thực hiện trên cơ sở khoa học, theo dõi thường xuyên các hệ sinh thái biển nhằm xây dựng giải pháp phù hợp trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Trong nhiều năm qua, tại hòn Bảy Cạnh, các nhà khoa học vẫn kiên trì triển khai các tuyến khảo sát dưới đáy biển. Ông Nguyễn Văn Trà, Trưởng phòng Bảo tồn và Hợp tác quốc tế, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo cho biết, từng tập đoàn san hô đều được ghi nhận chi tiết, đồng thời các chỉ số về chất lượng nước, sinh vật đáy và độ phủ san hô sống cũng được theo dõi, lưu trữ đầy đủ.

Theo ông Trà, Vườn Quốc gia Côn Đảo sẽ tiếp tục duy trì chương trình giám sát hệ sinh thái biển tại 21 điểm cố định, gồm 14 điểm rạn san hô, 4 điểm cỏ biển và 3 điểm rừng ngập mặn. Các điểm khảo sát được bố trí tại nhiều khu vực như Bãi Đầm Quốc - Hòn Bà, Hòn Tre Lớn, Bãi Ông Đụng, Bãi Ông Cường, Đầm Tre, Hòn Cau, Hòn Bông Lan, Bảy Cạnh và Hòn Tài, đại diện cho hầu hết các sinh cảnh biển đặc trưng của Côn Đảo.

Bên cạnh việc đánh giá độ phủ san hô và số lượng cá rạn, các nhà khoa học còn theo dõi nhiệt độ nước biển, hiện tượng tẩy trắng cũng như sự xuất hiện của sao biển gai - loài sinh vật có khả năng tàn phá nghiêm trọng các rạn san hô khi bùng phát.

Đối với những người làm công tác bảo tồn, mỗi chuyến lặn đều giống như một lần khám sức khỏe định kỳ cho đại dương. Qua đó, họ xác định được những khu vực đang phục hồi tốt và những nơi cần có biện pháp bảo vệ, phục hồi trước khi hệ sinh thái bị tổn thương nghiêm trọng hơn.

Việc theo dõi sức khỏe và khả năng phục hồi của các rạn san hô được thực hiện định kỳ, góp phần bảo tồn nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái biển Côn Đảo. Ảnh: Lê Bình.

Gieo những mầm sống mới dưới đáy biển

Từ lâu, Côn Đảo được nhiều người yêu biển ví như một trong những “thủ phủ san hô” của Việt Nam. Nhận định này cũng được giới hải dương học đồng tình bởi nơi đây sở hữu diện tích rạn san hô lớn cùng số lượng loài phong phú.

Dưới làn nước trong xanh là những rạn san hô nhiều màu sắc, tạo môi trường sống cho hàng nghìn loài cá, thân mềm và sinh vật đáy. Những “cánh rừng dưới đại dương” này góp phần hình thành hệ sinh thái biển đa dạng bậc nhất cả nước, đồng thời tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách khi đến khám phá thiên nhiên Côn Đảo.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu cùng các tác động từ con người đang đặt hệ sinh thái quý giá này trước nhiều thách thức. Những diễn biến bất thường của tự nhiên là lời cảnh báo rằng nếu không có các giải pháp kịp thời, Côn Đảo có thể đánh mất chính những giá trị đã tạo nên danh tiếng của mình.

Vì vậy, mục tiêu hiện nay không chỉ là bảo vệ những rạn san hô còn khỏe mạnh mà còn từng bước khôi phục các khu vực đã bị suy giảm. Trên cơ sở kết quả giám sát khoa học, Vườn Quốc gia Côn Đảo sẽ triển khai các chương trình nuôi cấy và phục hồi san hô theo quy trình kỹ thuật của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ưu tiên những khu vực có khả năng tái sinh tự nhiên, đồng thời tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác, du lịch và chất lượng môi trường biển.

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch Thường trực phụ trách Hội Thủy sản Việt Nam nhận định, khi các rạn san hô được phục hồi, các đàn cá sẽ quay trở lại, nguồn lợi thủy sản được tái tạo, các điểm lặn biển tiếp tục hấp dẫn du khách và Côn Đảo sẽ có thêm lợi thế để phát triển du lịch sinh thái theo hướng chất lượng cao. Theo ông, đây không chỉ là câu chuyện phục hồi san hô mà còn là chiến lược bảo vệ nền tảng của toàn bộ hệ sinh thái biển.

Song song với lực lượng bảo tồn và các nhà khoa học, cộng đồng dân cư địa phương cũng ngày càng tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường biển thông qua các chương trình làm sạch bãi biển, thu gom lưới ma, tuyên truyền nâng cao ý thức cho du khách và giám sát cộng đồng.

Mỗi rạn san hô ở Côn Đảo không chỉ là "báu vật" dưới lòng đại dương mà còn là nền móng nuôi dưỡng sự sống, vì thế việc gìn giữ và phục hồi những "cánh rừng dưới biển" luôn được đặc biệt quan tâm. Ảnh: Nguyễn Văn Vững.

Năm 2025, Vườn Quốc gia Côn Đảo tiếp tục được Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) ghi nhận trong Danh lục Xanh các khu bảo tồn và vườn quốc gia được quản lý hiệu quả trên thế giới. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bảo tồn bền bỉ của địa phương trong nhiều năm qua.

Sau khi trở thành một phần của TP.HCM, Côn Đảo đang có thêm nhiều cơ hội để đầu tư mạnh mẽ hơn cho công tác bảo tồn biển, từ nghiên cứu khoa học, giám sát hệ sinh thái đến phục hồi các rạn san hô suy giảm. Đây cũng là định hướng phát triển lâu dài của địa phương, lấy thiên nhiên làm nền tảng thay vì đánh đổi tài nguyên để lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Chiều buông xuống, mặt biển Côn Đảo vẫn xanh trong như ngày đầu tôi đặt chân đến nơi đây. Dưới làn nước ấy, những nhánh san hô non vẫn đang lặng lẽ vươn mình giữa các tập đoàn san hô cũ từng bị tổn thương.

Có thể sẽ cần thêm nhiều năm để những mầm sống ấy tạo nên những “cánh rừng dưới đại dương” trù phú như trước, nhưng hành trình hồi sinh đã bắt đầu. Nếu tiếp tục được gìn giữ và bảo vệ, vẻ đẹp của biển Côn Đảo sẽ không chỉ còn trong ký ức của những người từng lặn xuống nơi đây mà sẽ tiếp tục được truyền lại cho nhiều thế hệ mai sau.