Theo các chuyên gia, thực phẩm không an toàn chứa vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc các chất hóa học độc hại là nguyên nhân gây ra hơn 200 loại bệnh.

Điều này tạo ra một vòng xoáy bệnh tật và suy dinh dưỡng nguy hiểm, đặc biệt tấn công vào các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất như trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người già và người đang đau ốm.

Nguy cơ từ thực phẩm rất đa dạng, thường được chia thành các nhóm tác nhân chính sau:

Vi khuẩn: Những cái tên quen thuộc như Salmonella, Campylobacter và khuẩn E. coli gây ra các đợt bùng phát dịch bệnh thông qua trứng, thịt gia cầm, sữa chưa tiệt trùng và rau củ nhiễm bẩn.

Đặc biệt, vi khuẩn Listeria có thể dẫn đến sảy thai hoặc tử vong ở trẻ sơ sinh, trong khi phẩy khuẩn tả (Vibrio cholerae) gây mất nước cấp tính dẫn đến tử vong nhanh chóng. Đáng báo động hơn, việc lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi đã làm gia tăng các loại vi khuẩn kháng thuốc, khiến việc điều trị trở nên vô hiệu.

Virus và ký sinh trùng: Norovirus (gây nôn mửa dữ dội) và virus Viêm gan A (gây bệnh gan mãn tính) thường lây truyền qua hải sản sống hoặc thực phẩm nhiễm bẩn. Các loại ký sinh trùng như sán dây, giun sán xâm nhập vào chuỗi thức ăn thông qua tiếp xúc trực tiếp với động vật hoặc nguồn đất, nước ô nhiễm.

Tác nhân đặc biệt - Prion: Liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh, điển hình là bệnh bò điên (BSE) lây sang người qua việc tiêu thụ các sản phẩm thịt chứa mô não hoặc tủy bị nhiễm bệnh.

Hóa chất độc hại: Các độc tố tự nhiên (như độc tố nấm mốc aflatoxin trong ngũ cốc), các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (dioxin, PCB), và kim loại nặng (chì, thủy ngân) gây tổn thương thần kinh, suy thận,... nếu tích tụ lâu dài trong cơ thể.

Dù thường bị đánh giá thấp do hệ thống báo cáo chưa đầy đủ, nhưng dữ liệu thực tế lại vô cùng đáng ngại. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hơn 600 triệu ca mắc bệnh và 420.000 ca tử vong do thực phẩm bẩn.

Về mặt kinh tế, Ngân hàng Thế giới (World Bank) ước tính tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, tổn thất năng suất lao động do bệnh truyền qua thực phẩm lên tới 95,2 tỉ USD mỗi năm, đi kèm với chi phí điều trị khoảng 15 tỉ USD.

An toàn thực phẩm hiện nay đang đối mặt với những áp lực mới từ chuỗi cung ứng thực phẩm trở nên dài và phức tạp hơn, một sự cố cục bộ có thể nhanh chóng trở thành tình trạng khẩn cấp quốc tế.

Nhiệt độ không khí và nước tăng cao làm thay đổi tần suất và cường độ của các bệnh truyền qua thực phẩm, tạo môi trường cho các loại mầm bệnh mới trỗi dậy.

Để đảm bảo an toàn thực phẩm, cần sự phối hợp đa ngành theo tiếp cận tập trung vào sức khỏe.

Chính phủ cần coi an toàn thực phẩm là ưu tiên y tế công cộng, xây dựng các khung pháp lý linh hoạt và dựa trên bằng chứng khoa học.

Nhà sản xuất và người chế biến cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình sản xuất sạch.

Người tiêu dùng cần hiểu và thực hiện 5 chìa khóa để thực phẩm an toàn hơn gồm giữ sạch, để riêng đồ sống - chín, nấu kỹ, bảo quản ở nhiệt độ an toàn, sử dụng nước và nguyên liệu sạch.

An toàn thực phẩm không phải là trách nhiệm của riêng ai mà là sự cam kết chung từ khâu sản xuất tại trang trại đến tận bàn ăn của mỗi gia đình.