Chả cá Lý Sơn: Từ sản vật biển đến nguồn sinh kế mới

Từ nguồn cá tươi, người dân Lý Sơn chế biến thành chả cá, nâng giá trị sản vật biển. (Ảnh: ĐH)

Ở Lý Sơn, biển không chỉ cung cấp nguồn hải sản phục vụ đời sống mà còn trở thành nguyên liệu cho nhiều sản phẩm chế biến. Trong đó, chả cá đang dần trở thành một mặt hàng được người dân trên đảo chú trọng phát triển.

Cá đỏ củ là một trong những loại cá được các cơ sở lựa chọn để làm chả. Thịt cá chắc, có vị ngọt tự nhiên và phù hợp với công đoạn xay, quết. Tuy nhiên, để tạo ra sản phẩm đạt chất lượng, nguyên liệu phải được lựa chọn kỹ ngay từ đầu.

Tại cơ sở sản xuất chả cá Bảy Hộ, chị Nguyễn Hộ cho biết cá sau khi mua về được chọn lọc, sơ chế, lọc bỏ xương rồi mới đưa vào xay, quết cùng gia vị. Theo chị, chất lượng của mẻ chả phụ thuộc nhiều vào độ tươi của cá cũng như sự cẩn trọng trong từng công đoạn chế biến.

Không chỉ giữ cách làm truyền thống, một số cơ sở trên đảo đã đưa máy móc vào những khâu phù hợp nhằm nâng năng suất và tạo độ đồng đều cho sản phẩm. Thịt cá sau khi sơ chế được phối trộn với tỏi, tiêu và gia vị theo công thức riêng, sau đó tạo hình để hấp hoặc chiên trước khi đóng gói.

Máy móc được đưa vào hỗ trợ người dân Lý Sơn chế biến chả cá.

Sự kết hợp giữa nguồn cá tươi, kinh nghiệm chế biến và gia vị đặc trưng giúp sản phẩm mang dấu ấn riêng. Một số cơ sở còn sử dụng tỏi Lý Sơn trong quá trình chế biến, tạo thêm nét khác biệt cho sản phẩm.

Từ chỗ chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu dùng của người dân trên đảo, chả cá Lý Sơn ngày càng được du khách biết đến. Sau mỗi chuyến tham quan, nhiều người mua sản phẩm mang về làm quà hoặc giới thiệu cho người thân, bạn bè.

Thị trường của chả cá cũng không còn bó hẹp tại Lý Sơn. Các cơ sở từng bước bán hàng qua mạng xã hội, kênh trực tiếp và các mối khách hàng ở nhiều địa phương.

Với người dân đảo, sự phát triển của nghề chế biến chả cá mang thêm một lựa chọn sinh kế bên cạnh nghề biển. Công việc này tạo nguồn thu cho các hộ gia đình, đồng thời mở thêm việc làm cho lao động tham gia các khâu sơ chế, chế biến và đóng gói.

Tại cơ sở chả cá Ý Tâm, chị Phan Thị Kim Ý cho biết mỗi ngày cơ sở tiêu thụ hơn 20kg chả tươi, giá bán khoảng 140.000-160.000 đồng/kg. Doanh thu bình quân mỗi tháng trên 80 triệu đồng.

Theo chị Kim Ý, để duy trì khách hàng, cơ sở phải kiểm soát chất lượng ngay từ nguyên liệu. Khu vực chế biến, dụng cụ sản xuất được vệ sinh thường xuyên; sản phẩm sau khi hoàn thiện cũng được chú trọng đóng gói để thuận tiện cho khách mua về hoặc vận chuyển đi xa.

Đây cũng là yêu cầu ngày càng rõ đối với các cơ sở sản xuất chả cá trên đảo khi sản phẩm chuyển từ quy mô gia đình sang hàng hóa phục vụ thị trường rộng hơn.

Cùng với chất lượng, bao bì và nhãn hiệu đang được các cơ sở quan tâm nhiều hơn. Thông tin sản phẩm được thể hiện rõ ràng giúp người tiêu dùng nhận biết nguồn gốc, đồng thời tạo điều kiện để chả cá Lý Sơn tiếp cận những thị trường mới.

Theo thông tin từ địa phương, toàn đặc khu Lý Sơn hiện có hơn 20 cơ sở chế biến chả cá, trong đó 2 sản phẩm đã được chứng nhận OCOP 3 sao. Phần lớn cơ sở vẫn hoạt động theo mô hình hộ gia đình nên quy mô sản xuất, khả năng đầu tư thiết bị và xây dựng thương hiệu còn hạn chế.

Trong khi đó, một số cơ sở đã bắt đầu thay đổi cách làm. Máy móc được đầu tư cho các công đoạn xay, quết; sản phẩm được đóng gói, dán nhãn và từng bước hoàn thiện hình thức để phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng.

Sự thay đổi này cho thấy nghề làm chả cá ở Lý Sơn không chỉ dừng lại ở việc tận dụng nguồn cá sau chuyến biển. Đây còn là cách nâng giá trị của thủy sản thông qua chế biến, kéo dài chuỗi giá trị và tạo thêm nguồn thu cho người dân.

Theo ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, bên cạnh hành, tỏi, thủy sản là một lợi thế của địa phương. Vì vậy, việc phát triển các sản phẩm chế biến từ nguồn nguyên liệu biển có thể góp phần đa dạng hóa sản phẩm đặc trưng của đảo.

Chả cá Lý Sơn được đóng gói, dán nhãn trước khi đưa ra thị trường.

Địa phương định hướng khuyến khích các hộ sản xuất nâng cao chất lượng, từng bước xây dựng thương hiệu tập thể cho chả cá Lý Sơn. Cùng với đó là hỗ trợ kết nối thị trường, quảng bá sản phẩm và tạo điều kiện để các cơ sở tham gia hội chợ, triển lãm.

Để một sản phẩm đặc sản có thể đi xa, lợi thế về hương vị truyền thống cần được đặt cùng yêu cầu về an toàn thực phẩm, quy trình chế biến, bao bì, nhãn hiệu và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Với chả cá Lý Sơn, nền tảng từ nguồn nguyên liệu biển và kinh nghiệm chế biến của người dân đã có sẵn. Bài toán tiếp theo là nâng những lợi thế ấy thành sản phẩm hàng hóa có chất lượng ổn định, thị trường rộng hơn và mang lại sinh kế bền vững cho người dân trên đảo.