Sầu riêng chăm sóc theo mô hình hữu cơ đang được nhiều Hợp tác xã và chủ vườn đang áp dụng để tăng chất lượng, cũng như bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Dù sở hữu những "mỏ vàng" nông sản như xoài, sầu riêng, hành tỏi... nhưng số liệu thực tế từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Khánh Hòa lại vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại. Hiện có hơn 418.000 ha đất nông nghiệp (chiếm hơn 60% tổng diện tích) đã bị suy giảm độ phì nhiêu, trở nên chai cứng và mất khả năng giữ dưỡng chất.

Ông Nguyễn Đức Thuận - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, chỉ rõ "thủ phạm" chính của sự việc là “việc lạm dụng phân bón vô cơ chiếm tới 80% lượng sử dụng nhưng cây chỉ hấp thụ được chưa tới một nửa. Phần còn lại không chỉ gây lãng phí mà còn biến thành khí nhà kính và ô nhiễm nguồn nước.” Đáng chú ý, các loại khí phát thải như N₂O và CH₄, những khí nhà kính mạnh hơn CO₂, khiến biến đổi khí hậu tại địa phương ngày càng khắc nghiệt.

Thời gian qua, Khánh Hòa đã chuyển đổi hơn 3.142 ha đất lúa kém hiệu quả sang các loại cây ăn trái giá trị cao. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo nếu chỉ thay đổi loại cây mà không phục hồi "sức khỏe" cho đất thì đó chỉ là giải pháp tình thế. Dữ liệu từ các nhóm nông dân học cùng nông dân (FFS) đã chứng minh một thực tế rằng những vùng canh tác tăng cường phân hữu cơ và tàn dư thực vật có độ ẩm tốt hơn, cây khỏe tự nhiên và chi phí đầu vào giảm đáng kể. Điều này khẳng định phục hồi đất chính là cái gốc của sự bền vững.

Ngành nông nghiệp Khánh Hòa đang đặt ra lộ trình chuyển đổi mạnh mẽ với những mục tiêu cụ thể trong 5 năm tới với những giải pháp cụ thể như: Số hóa dinh dưỡng, xây dựng bản đồ dinh dưỡng đất cho từng vùng để "bắt đúng bệnh, bốc đúng thuốc". Thay đổi khẩu phần cho đất, tăng tỷ lệ phân hữu cơ, vi sinh lên mức 30 - 40%. Tập trung sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, hình thành các vùng sản xuất tập trung, áp dụng tưới tiết kiệm và hệ thống giám sát sức khỏe đất cấp tỉnh.

Rào cản lớn nhất hiện nay không phải là kỹ thuật mà là tâm lý lo ngại đầu ra của người dân. Nên sự xuất hiện của các doanh nghiệp, hợp tác xã tiên phong như Truecoop hay bưởi Thái Tường đang tạo ra những thay đổi tích cực trong tư duy, yên tâm hơn khi chuyển đổi từ mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống sang sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ .

Ông Đặng Thái Luyện - Chủ hộ kinh doanh bưởi Thái Tường chia sẻ: “chỉ sau 2-3 vụ dùng phân hữu cơ, đất tơi xốp thấy rõ, cây ít bệnh hẳn. Hiệu quả kinh tế thực tế là minh chứng thuyết phục nhất để bà con làm theo.”

Khi có doanh nghiệp bao tiêu và hỗ trợ kỹ thuật, nông dân mới tự tin từ bỏ thói quen “bón nhiều để được nhiều” để chuyển sang “bón đúng - bón cân bằng”. Thị trường phân bón sạch tại địa phương tăng trưởng 20 - 30% mỗi năm là tín hiệu vui cho thấy tư duy canh tác tuần hoàn đang dần bén rễ.

Những thách thức về đất đai suy kiệt không chỉ là rào cản, mà chính là cú hích để Khánh Hòa tái cấu trúc ngành nông nghiệp. Với sự đồng lòng giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân, mục tiêu về một nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và giá trị cao đang gần hơn bao giờ hết.