Nông dân không còn vất vả thu gom rơm rạ sau khi thu hoạch.

Chuyển đổi tư duy sản xuất

Việc chuyển đổi từ tư duy tiêu hủy sang tận dụng rơm rạ làm nấm hay thức ăn chăn nuôi không chỉ là một thay đổi trong phương thức sản xuất mà còn đặt nền móng vững chắc cho nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Trên những cánh đồng phía Bắc tỉnh Quảng Trị những ngày này, nhịp sống mùa gặt lúa vụ Đông Xuân không chỉ dừng lại ở tiếng máy gặt đập liên hợp rộn ràng mà còn được tiếp nối bởi âm thanh đều đặn của những chiếc máy cuộn rơm.

Không còn tình trạng đốt bỏ gây lãng phí và ô nhiễm môi trường, rơm rạ giờ đây đã trở thành hàng hóa được thu mua ngay tại chân ruộng.

Ông Phạm Xuân Thương, trú xã Quảng Trạch cho hay, trước đây sau mỗi vụ gặt, gia đình thường mất nhiều công dọn rơm hoặc đốt bỏ để làm đất. Nay, rơm được máy thu gom ngay tại ruộng, giúp gia đình vừa giảm chi phí, vừa có thêm nguồn thu. “Cách làm này "có lợi" nhiều thứ. Nông dân chúng tôi không còn vất vả mà vẫn có thêm thu nhập. Mỗi sào ruộng cũng thêm ít tiền rơm, không lớn nhưng góp lại cả vụ thì cũng đáng kể”, ông Thương nói.

Ngay sau khi thu hoạch, từng dải rơm được máy cuộn rơm gom lại thành từng bó tròn, nặng khoảng 25-28kg, xếp ngay ngắn phía sau máy cuộn. Chỉ trong ít giờ, những cuộn rơm trở thành một loại hàng hóa được thu mua ngay tại ruộng, đưa lên xe vận chuyển về các trang trại chăn nuôi trâu bò. Không còn là “tàn dư” sau thu hoạch, rơm rạ đang dần được định vị lại như một nguồn nguyên liệu đầu vào quan trọng trong chuỗi sản xuất chăn nuôi và nông nghiệp tuần hoàn.

Rơm rạ trở thành hàng hóa ngay trên ruộng đồng.

Không chỉ tạo thu nhập, giảm bớt vất vả cho nông dân mà hoạt động tận thu rơm còn góp phần giải quyết việc làm cho nhiều người dân địa phương.

Anh Mai Văn Đức, trú thôn Thanh Lương, xã Quảng Trạch, lái máy cuộn rơm cho biết, khi vào chính vụ, máy có thể hoạt động liên tục từ sáng đến chiều tối.

“Chỉ cần vài vòng máy, rơm được cuộn lại gọn gàng, dễ vận chuyển. Người dân không phải đốt bỏ, vừa có thêm thu nhập, vừa sạch đồng ruộng để chuẩn bị vụ mới", anh Đức chia sẻ.

Theo anh Đức, nhu cầu thu mua rơm chăn nuôi hiện nay khá ổn định, đặc biệt từ các trang trại chăn nuôi trâu bò quy mô lớn, nên dịch vụ cuộn rơm ngày càng phát triển.

Chuỗi liên kết hiệu quả

Điểm đáng chú ý là sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ tạo “đầu ra” ổn định mà còn đóng vai trò tổ chức, dẫn dắt toàn bộ chuỗi liên kết đối với phụ phẩm nông nghiệp vốn bị bỏ quên.

Lãnh đạo một doanh nghiệp cho biết, đơn vị chủ động đầu tư máy cuộn rơm, giao cho các thương lái trực tiếp thu gom tại đồng ruộng của nông dân. Sau đó, rơm được vận chuyển về các điểm tập kết và doanh nghiệp thu mua lại với giá khoảng 35.000 đồng/cuộn, không giới hạn số lượng, để phục vụ chăn nuôi trâu bò.

Rơm cuộn được đưa đi khắp nơi trở thành nguồn nguyên liệu cho chăn nuôi.

Cách làm này đã hình thành một chuỗi vận hành khép kín, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò “đầu mối” kết nối từ thu gom, vận chuyển đến tiêu thụ, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông dân, đồng thời chủ động nguồn nguyên liệu cho chăn nuôi.

Không dừng lại ở việc tận thu, mô hình này còn đang từng bước hình thành một chuỗi giá trị khép kín, nơi cây trồng - vật nuôi - phụ phẩm được kết nối chặt chẽ. Rơm sau khi thu gom được đưa vào làm thức ăn, đệm lót cho gia súc; chất thải chăn nuôi lại được xử lý để quay trở lại đồng ruộng dưới dạng phân bón hữu cơ. Một vòng tuần hoàn khép kín đang dần được thiết lập, giảm thiểu lãng phí tài nguyên và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Rơm được tập kết tại trang trại chăn nuôi, phục vụ làm thức ăn và đệm lót cho gia súc.

Ông Nguyễn Ngọc Thành, Chủ tịch Hội Nông dân xã Quảng Trạch Nguyễn Ngọc Thành nhận định: “Điều quan trọng không chỉ ở chỗ bà con bán được rơm, mà còn xây dựng được chuỗi liên kết giữa nông dân - doanh nghiệp - thị trường. Khi chuỗi này vận hành ổn định, giá trị gia tăng sẽ không dừng ở rơm, mà còn lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác”.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị đánh giá, việc tận thu rơm rạ để bán cho các trang trại chăn nuôi là một trong những hướng đi phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương.

“Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục khuyến khích, nhân rộng các mô hình liên kết giữa nông dân - doanh nghiệp - thị trường, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, tổ chức chuỗi giá trị. Việc tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn giảm phát thải, bảo vệ môi trường và gia tăng giá trị cho toàn bộ quá trình sản xuất", Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị nhấn mạnh.