Hoạt động khai thác đất với quy mô lớn của công ty Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất khẩu quốc tế Nam Sơn tại xã Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. (Ảnh PV)

Những cung đường mờ mịt bụi và dấu hỏi về điểm đến

Hoạt động khai thác và vận chuyển đất tại xã Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, vốn được kỳ vọng sẽ cung ứng nguồn lực quan trọng cho các dự án trọng điểm như đường mới phường Thanh Vinh hay Nhà máy gạch Takao Granite. Thế nhưng, thực tế đang diễn ra lại đáng lo ngại khi những đoàn xe của Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất khẩu quốc tế Nam Sơn bị phản ánh có dấu hiệu "đi chệch" khỏi lộ trình đã được phê duyệt.

Theo tìm hiểu trong hồ sơ xin vận chuyển có 3 dự án trên địa bàn tỉnh Phú Thọ xin phép thu hồi và tiếp nhận đất bao gồm: Công trình tiếp Đường mới đi khu trung tâm phường Thanh Vinh (khối lượng dự kiến khoảng 48.325.68 m3); Khu hạ tầng kỹ thuật đấu giá quyền sử dụng đất Khu Nam sân bay giai đoạn 3 tại xã Thanh Minh (khối lượng dự kiến khoảng 50.000 m3) và khu vực đầu tư Xây dựng Nhà máy gạch Takao Granite tại xã Hiền Quan (khối lượng dự kiến khoảng 200.000 m3).

Trong giấy phép mà UBND xã Hạ Hòa cung cấp, nội dung ghi rõ các dự án xin phép thu hồi và tiếp nhận đất từ công ty Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất khẩu quốc tế Nam Sơn. (Ảnh PV)

Mặc dù, trong trong giấy phép đã ghi rõ vị trí tiếp nhận theo từng dự án, song qua ghi nhận thực tế, phóng viên nhận thấy một số xe tải chở đất của Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất khẩu quốc tế Nam Sơn có dấu hiệu vận chuyển, đổ đất không đúng vị trí được ghi trong giấy phép.

Thay vì đổ đất vào đúng các vị trí tiếp nhận trong hồ sơ pháp lý, một lượng lớn tài nguyên đất được cho là đã bị đưa đến các khu vực nằm ngoài tầm kiểm soát của chính quyền sở tại. Đây không đơn thuần là câu chuyện về những chuyến xe sai lộ trình, mà là vấn đề về sự minh bạch trong quản lý khoáng sản. Khi tài nguyên đất bị đổ sai vị trí không chỉ phá vỡ quy hoạch sử dụng đất mà còn gây ra những hệ lụy nhãn tiền về môi trường và xã hội.

Những con đường liên xã phải gồng mình gánh chịu tải trọng của dàn xe tải, cùng với đó là bụi bặm và nguy cơ mất an toàn giao thông luôn rình rập mỗi khi những đoàn xe rầm rộ đi qua. Sự bất an của người dân Hạ Hòa hoàn toàn có cơ sở khi họ tận mắt chứng kiến tài nguyên của địa phương đang bị dịch chuyển theo những cách thức thiếu sự giám sát chặt chẽ từ các bên liên quan.

Khoảng trống quản lý và mệnh lệnh từ thực tiễn

Để làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên đã có buổi làm việc với UBND xã Hạ Hòa, ông Trần Trung Kiên - Phó Trưởng phòng kinh tế xã Hạ Hòa cho biết: Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất khẩu quốc tế Nam Sơn đã thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý do cơ quan có thẩm quyền cấp về hoạt động vận chuyển khai thác đất.

Theo ghi nhận của phóng viên, đơn vị chở đất không vận chuyển đúng vị trí được ghi trong giấy phép mà đưa đất sang một số khu vực khác thuộc xã Cẩm Khê. (Ảnh: PV)

Khi phóng viên cung cấp các hình ảnh cho thấy đơn vị vận chuyển không đúng quy định trong giấy phép mà đến một khu vực khác thuộc xã Cẩm Khê, ông Kiên cho biết: “Do vị trí chở đất của công ty thuộc phạm vi ngoài địa bàn của xã quản lý, nên chúng tôi rất khó để quản lý hoạt động khai thác”.

Câu trả lời từ phía UBND xã Hạ Hòa khi làm việc với phóng viên là khó quản lý hoạt động vận chuyển do xe đi ra ngoài địa bàn quản lý đã vô tình lộ ra một "khoảng trống" lớn trong cơ chế phối hợp liên ngành. Đây là bài toán chung mà nhiều địa phương đang gặp phải khi ranh giới hành chính đang trở thành rào cản cho công tác giám sát tài nguyên lưu thông.

Tuy nhiên, trước tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông về việc khai thác khoáng sản phải hiệu quả, minh bạch và không để thất thoát ngân sách, sự lúng túng này cần phải được thay thế bằng những hành động kiểm tra, giám sát liên tỉnh, liên xã đồng bộ hơn.

Việc siết chặt quản lý hoạt động khai thác đất không chỉ là để bảo vệ một vài khối đất, mà là để bảo vệ thượng tôn pháp luật và niềm tin của nhân dân vào sự công tâm của chính quyền. Các sở, ngành chức năng của tỉnh Phú Thọ cần vào cuộc mạnh mẽ để xác minh rõ thông tin phản ánh, truy xuất tận gốc điểm đến của từng chuyến xe đất.

Đồng thời, việc quy trách nhiệm cho người đứng đầu chính quyền cấp cơ sở nếu để xảy ra sai phạm kéo dài là điều cấp thiết. Chỉ khi mỗi chuyến xe lăn bánh đều nằm trong sự kiểm soát của pháp luật và mỗi khối đất đều được đổ xuống đúng nơi cần thiết, sự phát triển kinh tế mới thực sự bền vững và hài hòa với quyền lợi của người dân địa phương.

Khung pháp lý và chế tài xử lý vi phạm khai thác, vận chuyển đất

​Theo Nghị định 36/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi bổ sung về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản, các hành vi vi phạm có thể đối mặt với những chế tài nghiêm khắc.

​Cụ thể là về vận chuyển, đổ đất sai vị trí, được coi là hành vi không thực hiện đúng phương án khai thác hoặc hồ sơ đã được phê duyệt. Tùy vào quy mô khối lượng đất vận chuyển sai quy định, mức phạt tiền có thể từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng. Ngoài ra, đơn vị vi phạm còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép khai thác có thời hạn.

​Về trách nhiệm phục hồi môi trường, nếu hoạt động vận chuyển gây hư hỏng hạ tầng giao thông hoặc ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và khôi phục lại tình trạng ban đầu của các tuyến đường.

​ Theo chỉ đạo của tỉnh Phú Thọ, nếu để xảy ra tình trạng khai thác trái phép hoặc sai phép kéo dài mà không xử lý, người đứng đầu cấp ủy và chính quyền địa phương phải chịu trách nhiệm kỷ luật trước UBND tỉnh về việc thiếu sâu sát trong quản lý địa bàn.

Sự phát triển của hạ tầng là động lực thúc đẩy kinh tế, nhưng không thể lấy đó làm cái cớ để đánh đổi sự bình yên của làng quê hay sự minh bạch của luật pháp. Câu chuyện tại xã Hạ Hòa không chỉ là những chuyến xe chở đất đi sai lộ trình mà là bài kiểm tra về bản lĩnh quản lý và trách nhiệm cộng đồng.

Để những khối đất thực sự trở thành nền móng cho các công trình thịnh vượng, cần được vận chuyển bằng sự tự trọng của doanh nghiệp và sự giám sát công tâm của chính quyền.

​Khi tiếng máy xúc tạm lắng và bụi đường thôi bay, điều còn lại phải là niềm tin của người dân vào sự công bằng. Một môi trường kinh doanh tài nguyên, khoáng sản lành mạnh không có chỗ cho những góc khuất hay những cái lắc đầu từ chối trách nhiệm vì lý do địa giới hành chính.

Khép lại những tranh cãi bằng những chế tài nghiêm minh và những hàng rào kỹ thuật hiện đại, chúng ta mới có thể hy vọng vào một địa phương phát triển bền vững, nơi tài nguyên được trân trọng và cuộc sống của người dân được đặt ở vị trí trung tâm.