Vận chuyển bưởi lên xe đưa về điểm tập kết, phục vụ đóng gói xuất khẩu sang các thị trường quốc tế. (Ảnh: Hoàng Nhị/TTXVN)

Sau một thời gian gián đoạn do không đảm bảo sản lượng, cuối tháng 3/2026, Hợp tác xã bưởi da xanh Sông Xoài (phường Tân Thành, Thành phố Hồ Chí Minh) đã nối lại hoạt động xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Australia.

Sự trở lại này không chỉ là tín hiệu tích cực của ngành nông nghiệp địa phương mà còn phản ánh quá trình chuyển đổi sâu sắc trong tư duy và phương thức sản xuất của người nông dân, từ canh tác truyền thống sang sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, hướng đến giá trị bền vững.

Từ sản xuất tự phát đến canh tác theo chuẩn quốc tế

Trước đây, phần lớn nông dân trồng bưởi da xanh tại vùng bưởi da xanh Sông Xoài, phường Tân Thành chủ yếu canh tác theo kinh nghiệm, thiếu quy trình chuẩn.

Việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật còn mang tính cảm tính, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều, khó đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, khi tham gia vào Hợp tác xã bưởi da xanh Sông Xoài, nhiều nông dân đã từng bước thay đổi nhận thức và cách làm.

Ông Trần Trường Sa, một thành viên của hợp tác xã, hiện canh tác 2,5ha bưởi da xanh, chia sẻ rằng trước đây ông sản xuất theo kiểu "mạnh ai nấy làm," chưa chú trọng đến tiêu chuẩn. Nhưng khi tham gia chuỗi liên kết xuất khẩu, ông được hướng dẫn quy trình kỹ thuật bài bản, từ đó chuyển sang sản xuất an toàn, hạn chế sử dụng hóa chất, hướng đến canh tác hữu cơ.

Nhờ thay đổi phương thức sản xuất, dù sản lượng ban đầu có thể chưa cao, nhưng chất lượng và mẫu mã trái bưởi đã đáp ứng được các tiêu chuẩn xuất khẩu.

Ông Sa cho biết vụ bưởi năm 2026 đã ký hợp đồng cung cấp 70 tấn bưởi cho xuất khẩu với giá ổn định, mang lại lợi nhuận gần 1 tỷ đồng sau khi trừ chi phí. Đây là mức thu nhập mà trước đây rất khó đạt được.

Nông dân kiểm tra chất lượng, phân loại mẫu mã bưởi da xanh ngay tại vườn nhằm bảo đảm tiêu chuẩn phục vụ xuất khẩu. (Ảnh: Hoàng Nhị/TTXVN)

Không chỉ riêng ông Sa, nhiều nông dân khác cũng đang hưởng lợi từ mô hình sản xuất theo chuỗi. Ông Đào Văn Giáp, với 8ha bưởi da xanh, đã mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ vườn sang sản xuất theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, sản phẩm của ông đã đủ điều kiện xuất sang các thị trường khó tính.

Theo ông Giáp, hàng xuất khẩu đòi hỏi sự chăm sóc kỹ lưỡng hơn, từ khâu bón phân, tưới nước đến phòng trừ sâu bệnh. Tuy nhiên, chi phí sản xuất không tăng đáng kể so với trước, trong khi giá bán cao và ổn định hơn, thậm chí cao gần gấp đôi so với thị trường nội địa.

Với sản lượng dự kiến xuất khẩu đợt này khoảng 300 tấn, mô hình này mang lại nguồn lợi nhuận khoảng 5 tỷ đồng, giúp gia đình ông yên tâm đầu tư lâu dài.

Thực tế cho thấy việc tham gia hợp tác xã không chỉ giúp nông dân tại Hợp tác xã bưởi da xanh Sông Xoài tiếp cận thị trường mà còn nâng cao trình độ sản xuất.

Các quy trình canh tác được chuẩn hóa, ứng dụng công nghệ được tăng cường, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo Hợp tác xã bưởi da xanh Sông Xoài, đơn vị đã được cấp mã vùng trồng từ năm 2022, nhưng phải đến năm 2024 mới có lô hàng đầu tiên xuất khẩu sang Mỹ với sản lượng khiêm tốn là 12 tấn.

Tuy nhiên, đến năm 2025 việc xuất khẩu phải tạm dừng do không đảm bảo về sản lượng và chất lượng. Đến đầu năm 2026, nhờ sự đồng bộ trong sản xuất và liên kết, sản lượng xuất khẩu của hợp tác xã dự kiến đạt khoảng 5.000 tấn, một bước tiến đáng kể.

Với giá bưởi xuất khẩu hiện duy trì ở mức khoảng 25.000 đồng/kg bán sô và 32.000-35.000 đồng/kg với hàng tuyển chọn, người trồng bưởi đạt lợi nhuận từ khoảng 300-500 triệu đồng/ha, tùy theo năng suất. Đây là con số cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc chuyển đổi sang sản xuất theo tiêu chuẩn.

Ông Hồ Hoàng Kha, Giám đốc hợp tác xã, cho biết: "Sản xuất hàng xuất khẩu buộc bà con phải thay đổi toàn diện, từ tư duy đến kỹ thuật. Việc tuân thủ quy trình không chỉ đáp ứng yêu cầu của đối tác mà còn giúp nâng cao chất lượng đất, cây trồng phát triển bền vững hơn. Lợi nhuận vì thế cũng tăng từ 1 đến 1,5 lần so với sản xuất thông thường, đây là động lực để bà con gắn bó với mô hình này."

Hướng đến nền nông nghiệp bền vững

Sự chuyển đổi trong sản xuất bưởi da xanh tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy vai trò quan trọng của liên kết chuỗi và tiêu chuẩn hóa trong phát triển nông nghiệp hiện đại.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao thu nhập, mô hình này còn góp phần thay đổi tập quán canh tác, hướng đến nền nông nghiệp sạch, an toàn và thân thiện với môi trường.

Đáng chú ý, việc giảm thiểu sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật độc hại không chỉ giúp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn bảo vệ sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng. Đồng thời, đất đai được cải tạo, hệ sinh thái vườn cây được duy trì ổn định, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nông sản Việt Nam ngày càng phải cạnh tranh khốc liệt trên thị trường quốc tế. Do đó, việc thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu là yêu cầu tất yếu. Mô hình trồng bưởi xuất khẩu tại phường Tân Thành là minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn này.

"Dù đã đạt được những kết quả tích cực nhưng để mô hình phát triển bền vững và nhân rộng vẫn cần sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền và ngành chức năng. Trong đó, việc đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường là những yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, việc duy trì ổn định các đơn hàng xuất khẩu, đảm bảo sản lượng và chất lượng đồng đều cũng là thách thức không nhỏ của hợp tác xã. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi giá trị," ông Hồ Hoàng Kha, Giám đốc Hợp tác xã bưởi da xanh Sông Xoài cho biết.

Có thể khẳng định việc trồng bưởi theo hướng xuất khẩu không chỉ là câu chuyện của riêng một loại cây trồng, mà còn là quá trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.

Khi người nông dân thay đổi tư duy, làm chủ kỹ thuật và gắn kết với thị trường, thì giá trị nông sản sẽ được nâng cao, mở ra những cơ hội phát triển mới cho ngành nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới./.