Bảo tồn Hoàng thành Huế trước trước những thách thức và biến đổi khí hậu

Đoạn tường Hoàng Thành Huế dài khoảng 15m bị đổ sập do mưa lũ dài ngày.

Dưới tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, di sản văn hoá Hoàng thành Huế - biểu tượng lịch sử của cố đô Huế - đang đối mặt với áp lực chưa từng có, một đoạn tường thành dài khoảng 15m đã bị sập vào ngày 02/11/2025 tại khu vực đường Đặng Thái Thân (Tp. Huế), cách Cổng Hòa Bình khoảng 50m đã cho thấy rõ giá trị của việc giữ gìn, bảo tồn di sản.

Hệ thống tường thành Huế gồm ba lớp kết cấu: hai lớp gạch vồ bên ngoài và lớp đất sét ở giữa được xây dựng từ hàng trăm năm trước, đã phải chịu mưa lớn kéo dài và áp lực thủy lực từ hồ Ngoại Kim Thủy, cùng với hiện tượng ngấm ẩm, phình giãn và suy giảm cấu trúc. Sự cố sập đoạn tường thành của Kinh thành Huế vừa qua không thể coi là sự việc đơn lẻ, mà là lời cảnh báo cho một di sản đang bị “vắt sức” ngoài khả năng chịu đựng ban đầu.

Hệ thống tường thành Huế gồm ba lớp kết cấu: hai lớp gạch vồ bên ngoài và lớp đất sét ở giữa được xây dựng từ hàng trăm năm trước

Ngay khi sự cố xảy ra, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã lập rào chắn, đặt biển cảnh báo, kêu gọi người dân và du khách tránh khu vực nguy hiểm và phối hợp với Sở Xây dựng tiến hành khảo sát sơ bộ, đồng thời báo cáo UBND Tp. Huế xin ý kiến xử lý theo quy định đối với di tích quốc gia đặc biệt.

Bộ VHTTDL cũng đã đề nghị UBND thành phố Huế chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tiến hành kiểm tra, đánh giá chi tiết tình trạng kỹ thuật của các công trình, tường thành, mái ngói, nền móng và hệ thống hạ tầng trong toàn bộ quần thể di tích, đặc biệt là khu vực tường Hoàng Thành bị sập. Đây sẽ là căn cứ để xây dựng phương án tu bổ và phục hồi phù hợp.

Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã lập rào chắn, đặt biển cảnh báo, kêu gọi người dân và du khách tránh khu vực nguy hiểm

Theo các chuyên gia cho rằng, việc “tu bổ sau hư hỏng” sẽ không đủ, cần một chiến lược tổng thể bao gồm: giám sát liên tục, ứng dụng công nghệ hiện đại, và đặc biệt là phòng ngừa hơn là phản ứng. Cần nghiên cứu, triển khai hệ thống cảm biến độ ẩm, độ nghiêng, áp lực nước ngầm; đồng thời thiết lập trung tâm giám sát dữ liệu di sản để kết nối giữa các ngành xây dựng, văn hoá, môi trường...

Việc phát triển đô thị di sản - sinh thái - thông minh đang được đẩy mạnh tại Huế, để hướng tới mô hình đô thị không chỉ bảo tồn di tích mà còn nâng cao chất lượng sống của người dân bằng cách tận dụng giá trị di sản như một động lực phát triển.

Trước đây, thành phố Huế đã đưa vào chương trình đô thị xanh - thông minh - bền vững: sử dụng công nghệ số hóa, xây dựng chính quyền điện tử, triển khai cơ chế tài chính bền vững cho bảo tồn. Một trong những hoạt động tiêu biểu là kế hoạch trồng hơn 70ha rừng thay thế giai đoạn 2025-2031 nhằm tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Có thể xem đây cũng là giải pháp phát triển sinh thái đồng bộ gắn với bảo tồn di sản. Đồng thời, địa phương cũng đẩy mạnh truyền thông về đô thị xanh, kinh tế tuần hoàn và ứng phó biến đổi khí hậu - nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò di sản trong hệ sinh thái đô thị.

Những bước đi này cho thấy Huế không chỉ nhìn bảo tồn di sản như việc “giữ lại cái cũ” mà còn là giữ làm thế nào để hiện diện ngày nay và mai sau. Di sản Hoàng thành Huế, ngoài giá trị kiến trúc còn là trung tâm của cấu trúc đô thị, mỹ học, ký ức cộng đồng. Một khi bị đe dọa bởi thiên nhiên, cả hệ thống văn hóa - xã hội cần được gìn giữ chủ động. Di sản cần được đặt trong mạng lưới giám sát môi trường lâu dài, có dữ liệu theo dõi liên tục và có kế hoạch ứng phó chủ động.

Di sản Hoàng thành Huế, ngoài giá trị kiến trúc còn là trung tâm của cấu trúc đô thị, mỹ học, ký ức cộng đồng

Sự cố đáng tiếc vừa qua tại Hoàng thành Huế chính là hồi chuông thức tỉnh cho công tác bảo tồn. Đứng trước biến đổi khí hậu, bảo tồn bền vững không chỉ là công việc của ngành văn hoá - mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội: chính quyền, chuyên gia, cộng đồng địa phương và người dân để di sản trường tồn và phát triển bền vững.