GreenFish, một công ty công nghệ tại Iceland, đang thay đổi phương thức đánh bắt truyền thống bằng hệ thống dự báo ngư trường dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ này không chỉ định vị chính xác đàn cá trước 8 ngày mà còn đánh giá giá trị kinh tế của mẻ lưới, giúp ngư dân ra quyết định khoa học hơn.

Trong quan niệm phổ biến, đánh bắt thương mại là ngành nghề phụ thuộc lớn vào kinh nghiệm thực tiễn với tốc độ đổi mới công nghệ tương đối chậm. Tuy nhiên, một doanh nghiệp AI từ Iceland đang nỗ lực thay đổi tư duy truyền thống về việc "đánh bắt ở đâu" bằng các thuật toán tiên tiến.

Được thành lập năm 2023, GreenFish đã phát triển hệ thống dự báo ngư trường dựa trên AI, có khả năng xác định các vùng biển tiềm năng nhất trước tối đa 8 ngày. Công cụ này hỗ trợ ngư dân đưa ra các quyết định khai thác chính xác và hiệu quả trước khi nhổ neo.

AI lấp đầy khoảng trống công nghệ thủy sản

Nhà sáng lập GreenFish cho biết, ý tưởng này nảy sinh từ nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp đại học của ông. Ông nhận thấy rằng, trong khi tàu thuyền, động cơ và quy trình chế biến thủy sản liên tục được nâng cấp, thì công nghệ hỗ trợ ra quyết định đánh bắt lại tụt hậu đáng kể.

Thực trạng này đã thôi thúc ông thành lập GreenFish, tập trung phát triển các công cụ AI có tính ứng dụng thực tiễn cao cho ngành thủy sản. Mô hình của GreenFish là sự tích hợp giữa trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (Big Data) và thông tin vệ tinh. Dữ liệu huấn luyện bao gồm nhật ký đánh bắt hàng chục năm, dữ liệu nghề cá địa phương, điều kiện hải dương học, khí tượng, cùng dữ liệu môi trường vệ tinh từ Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và NASA.

Dựa trên nền tảng siêu máy tính, mô hình có thể thiết lập mô phỏng riêng biệt cho từng loài cá, phân tích quy luật phân bố, đường di cư và các thay đổi hành vi của chúng. Từ đó, hệ thống dự báo các ngư trường tiềm năng trong vòng 8 ngày tới. Hiện tại, hệ thống đã có thể dự báo đối với các loài cá nổi và cá đại dương chủ lực như cá tuyết, cá ngừ, cá mòi và cá thu, với độ chính xác dao động từ 75% đến 92%.

Không chỉ dự đoán vị trí, mà còn đánh giá giá trị khai thác

Khác biệt với các thiết bị dò cá truyền thống, GreenFish không chỉ dự báo vị trí xuất hiện của đàn cá mà còn đánh giá đồng thời trữ lượng, kích cỡ và chất lượng cá. Điều này giúp ngư dân xác định được giá trị kinh tế của các ngư trường khác nhau. Đặc biệt, hệ thống còn tích hợp tính năng dự báo rủi ro đánh bắt không chủ ý (bycatch), giúp xác định các vùng biển có nguy cơ cao lẫn các loài không mong muốn, cho phép ngư dân chủ động tránh né trước khi triển khai ngư cụ.

Đại diện GreenFish khẳng định, công nghệ dự báo AI giúp giảm đáng kể thời gian và nguồn lực tìm kiếm ngư trường, qua đó tiết kiệm nhiên liệu, giảm chi phí vận hành và hạn chế các hành trình không cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc giảm lượng phát thải carbon, hướng tới một ngành khai thác thủy sản xanh hơn.

AI không thay thế kinh nghiệm của ngư dân mà đóng vai trò trợ lý, cung cấp các khuyến nghị về vị trí đánh bắt dựa trên dữ liệu lịch sử, hỗ trợ đưa ra quyết định lý tính hơn trong môi trường biển đầy biến động. Phần mềm tương thích đa nền tảng (máy tính, máy tính bảng, điện thoại), giúp ngư dân truy cập thông tin dự báo mọi lúc, mọi nơi trong các bối cảnh tác nghiệp khác nhau.

Hướng tới trở thành "trang bị tiêu chuẩn"

GreenFish tuyên bố mục tiêu nghiên cứu và phát triển ban đầu là giảm thiểu thời gian "mò mẫm tìm cá" trên biển, từ đó rút ngắn hải trình và tối ưu hóa chi phí. Song song với việc nâng cao hiệu suất khai thác, hệ thống còn góp phần giảm thiểu các hoạt động đánh bắt thừa thãi, thúc đẩy thực hành nghề cá bền vững dựa trên dữ liệu.

Hiện tại, hệ thống dự báo này đang được nhiều cơ quan và tổ chức tại Iceland sử dụng, dù chi tiết triển khai chưa được công bố rộng rãi. Điển hình, doanh nghiệp thủy sản Ice Company đã ứng dụng hệ thống trong mùa đánh bắt cá thu vừa qua; Viện Nghiên cứu Biển Iceland cũng sử dụng công nghệ này cho công tác điều tra nguồn lợi và tìm kiếm phân bố cá trứng.

Công ty đang lên kế hoạch mở rộng mô hình AI cho nhiều loài cá khác và tiếp cận đa dạng đối tượng người dùng, với tham vọng biến AI thành trang bị tiêu chuẩn trong ngành đánh bắt. Trong tương lai, các hệ thống dự báo ngư trường như GreenFish được kỳ vọng sẽ trở nên phổ biến trên tàu cá như các bản tin dự báo thời tiết. Khi biến đổi khí hậu tiếp tục tác động đến môi trường biển và sự phân bố của các loài cá, nhu cầu về các hệ thống hỗ trợ ra quyết định thông minh trong ngành thủy sản sẽ ngày càng cấp thiết.